Кіріспе

Ағылшын сәулетшісі Николас Хоксмур (шамамен 1661 – 25 наурыз 1736) – ағылшын сәулетшісі. Ол 17-шы ғасырдың соңы мен 18-шы ғасырдың басындағы ағылшын барокко архитектурасының көрнекті өкілі болды. Хоксмур сол кездегі бас сәулетшілер Кристофер Рен және Джон Ванбрумен бірге жұмыс істеді және осы кезеңдегі ең танымал ғимараттардың – Сент-Пол соборы, Реннің Лондон шіркеулері, Гринвич госпиталі, Бленхейм сарайы және Говард қамалының жобаларын жасауға үлес қосты. Оның кейбір туындылары тек соңғы уақытқа дейін ғана оған дұрыс жатқызылды, ал оның әсері 20-шы ғасырдың бірнеше ақындары мен жазушыларына жетті.

Өмір

Хоксмур 1661 жылы Ноттингемширде шаруа отбасында, әлде Шығыс Дрейтон немесе Рэгналл, Ноттингемширде дүниеге келген. Өлген кезде ол жақын жердегі Рэгналл, Данхэмде және Грейт Дрейтон қаласында мүлік, үй және жер қалдырды. Оның қай мектепте оқығаны белгісіз, бірақ ол қарапайым сауаттылықтан артық білім алған болуы мүмкін. Джордж Верту, оның отбасының Ноттингемширде Хоксмур өңірінде меншігі болған, 1731 жылы ол жас кезінде "Йоркширдегі "Юстис Меллусттың кеңсесінде клерк болып жұмыс істеді, онда Г. Гоудж аға кейін фрескамен әсемделген төбелер жасады. Содан кейін Г. Хоксмур Лондонға келді, Кристофер Реннің клеркі болды, және осыдан кейін сәулетші атанды".

Үйреншік

Врен архитектураға деген ертедегі шеберлігі мен дарыны туралы естіген соң, оны шамамен 18 жасында кеңсе қызметкері ретінде жұмысқа алды. Сақталған ерте суреттер кітабында 1680 және 1683 жылдардағы Ноттингем, Ковентри, Уорвик, Бат, Бристоль, Оксфорд және Нортгемптон қалаларындағы ғимараттардың суреттері мен жазбалары бар. Бұл көбінесе әуесқойлықпен салған суреттер, қазір Британдық сәулетшілер суреттерінің Корольдік институтының қорында сақтаулы, оның 22 жасында жаңа мамандығының техникасын әлі де меңгеріп жатқанын көрсетеді. Оның алғашқы ресми лауазымы 1683 жылдан 1685 жылдың ақпанына дейін Винчестер сарайындағы Вреннің орынбасары геодезист ретінде болды. 1684 жылдың қарашасында Винчестер сарайы үшін кірпіш жасау шартына Хоксмурдың қолы қойылған. 1685 жылы Врен оған Уайтхоллдегі кеңсесінде көмекші ретінде күніне 2 шиллинг төлеген. Шамамен 1684 жылдан 1700 жылға дейін Хоксмур Кристофер Вренмен бірге Челси ауруханасы, Сент-Пол соборы, Хэмптон-корт сарайы және Гринвич ауруханасы сияқты жобалар бойынша жұмыс істеді. Вреннің Бас геодезист ретіндегі ықпалы арқасында Хоксмур Кенсингтон сарайындағы (1689) және Гринвичтегі (1705) жұмыстар жөніндегі геодезист орынбасары болып тағайындалды. 1718 жылы Вреннің орнын жаңа, әуесқой геодезист Уильям Бенсон басып алғанда, Хоксмур Бенсонның бауырына орын ашу үшін екі лауазымынан айырылды. "Қайырлы Хоксмур," - деп жазды Ванбру 1721 жылы. "Оның керемет, тапқыр қабілеттері қандай қатігез дәуірде құлдырады. Франциядағы Монср: Колбер мұндай адам үшін қанша берер еді?" Тек 1726 жылы Уильям Бенсонның ізбасары Хьюетт қайтыс болғаннан кейін Хоксмур хатшылық лауазымына қайта оралды, бірақ клеркшілік лауазымы Филткрофтқа берілді. 1696 жылы Хоксмур Вестминстердегі канализация комиссарларының геодезисі болып тағайындалды, бірақ 1700 жылы сотқа бірнеше күн қатыспағаны үшін қызметтен босатылды.

Мерзімділігі

1702 жылы Хоксмур Нортгемптонширдегі Истон Нестон барокко стиліндегі ауылдық үйін сэр Уильям Фермор үшін жобалады. Бұл оның жеке сәулетші ретінде салған жалғыз ауылдық үйі болды, алайда ол Лорд-бас судья Кинг үшін қазір көбінесе қираған Окхэм үйін кеңінен қайта жаңғыртты. Истон Нестонды ол жоспарлағандай толық аяқтамады, симметриялық қанаттары мен кіреберіс колоннадасы құрылыс аясында іске аспады. Содан кейін ол Сэр Джон Ванбрумен бірге жұмыс істеді, Джон Черчилльге, Марлбороның 1-ші герцогына арналған Бленхайм сарайын салуға көмектесті. 1705 жылдан бастап, Ванбрудың талапкер герцогинямен соңғы рет келіспеушілігінен кейін, ол Ховард қамалын Чарльз Ховард үшін, кейіннен Карлайлдің 3-ші графы үшін салған жұмыстарға қатысты. 1721 жылдың шілдесінде Джон Ванбру Хоксмурды жұмыстарды бақылаушының орынбасары етіп тағайындады. Хоксмурдың Реннен алған кәсіби білімін осы шеберліксіз адамға жеткізгені сөзсіз, бірақ Реннің сәулет өнерінің дамуына оның формальды шәкірті Хоксмурдың ықпалы тигені де мүмкін. 1700 жылға қарай Хоксмур маңызды сәулетші тұлға ретінде көзге түсті және келесі 20 жылда ол ағылшын бароккосының ұлы шеберлерінің бірі екенін көрсетті. Оның барокко, бірақ біршама классикалық және готикалық сәулет стилі ежелгі дүние, Ренессанс, ағылшын орта ғасыры және қазіргі итальян бароккосын зерттеу нәтижесінде қалыптасқан. Көптеген бай замандастарынан айырмашылығы, Хоксмур Италияға Grand Tour сапарына ешқашан бармады, онда ол сол жердегі сәулет стилінен әсер алуы мүмкін еді. Оның орнына ол гравиюраларды, әсіресе ежелгі Римдегі ескерткіштерді және Сүлеймен ғибадатханасының реконструкцияларын зерттеді.

Оксфорд пен Кембридждегі жұмыс

50 жасқа жуық келгенде Хоксмур Оксфорд пен Кембридж университеттері үшін жұмыстар жасауды бастады. 1713 жылы оған Кембридждегі Король колледжін аяқтау тапсырылды: жоба Король парады бойындағы стипендиялық ғимараттан, капелге қарсы жатқан монументалды ғимараттар қатарынан – үлкен зал, асханалар және оңтүстік жағында кітапхана мен проректордың резиденциясынан тұрды. Жобаның жоспарлары мен ағаш үлгілері сақталған, бірақ ол тым қымбатқа түсті, сондықтан Хоксмур екінші, кішірейтілген жобаны жасады. Бірақ Оңтүстік теңіз компаниясына көп инвестиция салған колледж 1720 жылы «көпіршік» жарылғанда ақшасын жоғалтты. Осының салдарынан Хоксмурдың жоспары ешқашан іске аспады; оның орнына колледжді 18 ғасырдың соңында Джеймс Гиббс, ал 19 ғасырдың басында Уильям Уилкинс дамытты. 1690 жылдары Хоксмур Оксфордтағы Королева колледжінің кітапханасы үшін ұсыныстар жасады. Бірақ оның екі университет үшін жасаған көптеген ұсыныстары сияқты – All Souls College, Radcliffe Library, Brasenose College, Magdalen College Oxford кітапханалары да іске аспады. Хоксмур Оксфордтың орталық бөлігін қайта құрудың масштабты жоспарларын жасады, олардың көпшілігі жүзеге аспады. Шамамен 1713 жылға дейін сақталған суреттер Оксфордтың академиялық аймағының орталық бөлігін Forum Universitatis ретінде қайта құруды ұсынады. Radcliffe Camera үшін ашық алаңда орналасқан күмбезді дөңгелек кітапхана тұжырымы бастапқыда Хоксмурға тиесілі болды, бірақ Хоксмурдың ерте қайтыс болуына байланысты ғимаратты салуға Джеймс Гиббс ие болды. Ол Оксфордтағы Кларендон ғимаратын, Кодрингтон кітапханасын, Оксфордтағы All Souls колледжінің жаңа ғимараттарын, сэр Джордж Кларкпен бірлесіп Оксфордтағы Ворчестер колледжінің бір бөлігін, Оксфордтағы Королева колледжінің High Street экранын және Лондондағы алты жаңа шіркеуді жобалады. Хоксмур 1730 жылы Лондон қаласындағы Людгейт көшесіндегі Оксфорд Армс ішінде Англияның Бас Ұлы Ложасына қарасты ложада масондыққа қабылданды.

Өлім және некролог

Хоксмур 1736 жылғы 25 наурызда Миллбанктегі үйінде "асқазанның ауруынан" қайтыс болды. Өмірінің соңғы жиырма жылында денсаулығы нашарлап, көп жағдайда төсекке жатып, тіпті қолымен атын да жаза алмады. Оның өсиеті бойынша, ол Гертфордширдегі Шенлибуридегі Сент-Боттольф Шенли шіркеуіне жерленуге бұйрық берді, бірақ шіркеу бұрын қасиеттен алынғандықтан, қабірі қазір жеке бақта орналасқан. Оның құрылыстарында үнемі жұмыс істеген шебер Эндрюс Джельф кескен жазуда былай делінген:

Хоксмурдың жалғыз баласы – қызы Элизабет болды, оның екінші күйеуі Натаниел Блэкерби қайын атасының некрологын жазды. Оның қайтыс хабары "Ридс Уикли Журнал" журналының 603-ші нөмірінде, 1736 жылғы 27 наурызда жарияланды.

Ол қайтыс болғаннан кейін, Вестминстер, Хайгейт, Шенли және Ист Дрейтон қалаларындағы барлық мүлкін оған қалдырған жесірін қалдырды, ол кейін Уильям Текерге үйленді; осы екінші некенің немересі ақырында архитектордың жесірі қайтыс болғаннан кейін Дрейтон маңындағы Хоксмурдың мүлкін мұраға алды.

Қазіргі әдебиеттегі Хоксмур

Хоксмурдың сәулеті ХХ ғасырдың бірнеше ақындары мен жазушыларына әсер етті. Оның шіркеуі, St Mary Woolnoth, Т. С. Элиоттың 1922 жылғы "Шөл дала" поэмасында еске алынады. Эвелин Воның 1938 жылғы "Шапқын" романында Алгернон Стич Лондонда "Николас Хоксмурдың тамаша туындысында" өмір сүрген. Иан Синклердің "Николас Хоксмур: Оның шіркеулері" атты өлеңі Синклердің 1975 жылғы "Луд Хит" өлеңдер жинағында жарияланған. Синклер архитектордың ерекше стильдік сәулеттік композициясының поэтикалық тұрғыдан түсіндірілуін ұсынды, Хоксмурдың шіркеулері теософиялық сатанизмнің формаларына сәйкес келетін белгілі бір үлгі құрайды, бірақ мұны растайтын ешқандай құжаттық немесе тарихи дәлел жоқ. Алайда, Питер Акройд өзінің 1985 жылғы "Хоксмур" романында бұл идеяны кеңейтті: тарихи Хоксмур ойдан шығарылған шайтанға табынушы Николас Дайер кейіпінде бейнеленді, ал "Хоксмур" аталатын кейіпкер Дайердің (Хоксмурдың) шіркеулерінде жасалған бірқатар кісі өлтірулерді тергеуге кірісетін ХХ ғасырдың детективі болып табылады. Алан Мур мен Эдди Кэмпбелл Синклер мен Акройдтың идеяларын "From Hell" графикалық романында одан әрі дамытты, онда Джек-Жарқаудың Хоксмурдың ғимараттарын ритуалдық сиқырдың құралы ретінде пайдаланғаны және құрбандарын адамдық құрбандық ретінде ұсынғаны болжанады. Кітаптың қосымшасында Мур кітаптың негізгі идеяларын әзірлей отырып, Синклермен көптеген рет кездесіп, сөйлескенін айтты. Бұл пікір шіркеулердің орналасқан жерлері ырымдық маңызы бар пентаграмма құрайды деген тұжырымды қамтиды.

Ескерткіштер

Тоучестерде, Нортгемптонширде орналасқан Николас Хоксмур бастауыш мектебі, бұрын Истон Нестон иелігінің бір бөлігі болған жерге салынды және жақын орналасқан Истон Нестон үйінің архитекторының құрметіне аталды.