Уильям Чемберс: шотланд-швед ақ сәулетшісі

Кіріспе

Шотланд-швед сәулетшісі (1723–1796)

Сэр Уильям Чемберс (23 ақпан 1723 – 10 наурыз 1796) – Лондонда қызмет еткен шотланд-швед сәулетшісі. Оның ең белгілі туындылары – Сомерсет Хаусы және Кьюдегі пагода. Чемберс Корольдік академияның негізін қалаушы мүшесі болды.

Өмірбаян

Уильям Чемберс 1723 жылғы 23 ақпанда Швецияның Гётеборг қаласында шотландтық саудагердің отбасында дүниеге келген. 1740 және 1749 жылдар аралығында ол Швеция Ост-Инд компаниясында жұмыс істеді, Қытайға үш рет сапар шегіп, қытай сәулеті мен өнерін зерттеді. Еуропаға оралғаннан кейін ол Парижде сәулет өнерін оқыды (Ж. Ф. Блондельмен бірге) және бес жыл Италияда өткізді. 1755 жылы ол Лондонға көшіп, сәулет практикасын құрды. 1757 жылы лорд Бьюттің ұсынысымен ол Уэльс принці, кейіннен Георг III-нің сәулетшісі болып тағайындалды, ал 1766 жылы Роберт Адаммен бірге Корольдің сәулетшісі болды (бұл ресми емес лауазым, нақты жалақысы бар кеңсе емес). Ол Уэльс ханшайымы Огаста үшін Кьюде фантастикалық бақша ғимараттарын жасады, ал 1757 жылы заманауи талғамға елеулі әсер еткен қытайлық суреттер жинағын жариялады. Ол 1772 жылы жарық көрген «Шығыс бағбандығы туралы диссертациясымен» қытайлық қызығушылықтарын одан әрі дамытты, бұл Қытайдағы табиғи бағбандық стилі туралы қазіргі ағылшын идеяларының фантастикалық кеңейтілген нұсқасы. Оның 1759 жылы жарық көрген «Азаматтық сәулет туралы» маңызды академиялық еңбегі құрылысшыларға ықпал етті, бірнеше рет қайта басылып, 1862 жылы да қайта басылды. Ол классикалық тәртіптерді қолданумен айналысты және құрылыс пен жоспарлауға қатысты емес, декоративтік элементтерге ұсыныстар жасады. Үшінші басылымда ол «Азаматтық сәулеттің декоративтік бөлімдері туралы еңбек» деп қайта аталды. Ол 16-17 ғасырлардағы көптеген итальяндық сәулетшілердің еңбектерінен алынған идеяларды қамтыды, ол кезде Ұлыбританияда әлі де жақсы белгілі емес еді. Оның ықпалы оның кеңсесінде шәкірт ретінде оқыған көптеген жас сәулетшілер арқылы да тарады, оның ішінде Томас Хардвик (1752–1825), Сомерсет Хаусын салуға көмектескен және оның өмірбаянын жазған. Ол британдық неоклассицизмде Адамның басты қарсыласы болды. Чемберстің көзқарасы халықаралық болды (оның рыцарьдық атағы бастапқыда шведтік құрмет болды) және британдық клиенттер үшін жобалау кезінде континенттік неоклассицизмнің әсеріне ұшырады (оның өз кезегінде ол да әсер етті). 1774 жылы Парижге екінші рет бару оның неоклассицизм мен Палладиандық конвенциялардың салмақты және консервативті тазартылған үйлесімін растады. Шамамен 1758 жылдан 1770 жылдардың ортасына дейін Чемберс дворяндарға арналған үйлерді салуға көңіл бөлді, бастапқысы Роэмптондағы лорд Бессбороға арналған үй болды. 1766 жылы Чемберс Швед Корольдік Ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды. 1761 жылдан бастап ол Корольдің бірлескен сәулетшісі болып, 1769–82 жылдар аралығында Корольдің жұмыстарының бақылаушысы болды, оның соңғы жоғарылауы оны 1782 жылдан бастап Бас геодезист және бақылаушы қылып тағайындады, ол өліміне дейін осы лауазымда қалды. Стрэндтегі Сомерсет Хаус аумағында бірнеше мемлекеттік кеңселерді біріктіру жоспары жоспарланған кезде, оның лауазымы оған құрылысқа автоматты түрде билік беруге мүмкіндік бермеді. Алайда, жаңа ғимаратқа жауапты болған басқарма хатшысы Уильям Робинсон 1775 жылы қайтыс болғаннан кейін, Чемберс оның сәулетшісі болды. Оның үш кішкентай, тар тіктөртбұрышты ауламен байланысқан үлкен сопақ ауланың бастапқы жоспарлары жақын арада қарапайым тіктөртбұрышты схемаға өзгертілді. 1768 жылғы 10 желтоқсанда Корольдік академия құрылды. Чемберс академияның құрылуына әкелген оқиғаларда маңызды рөл атқарды, Корольдік академияның 1768 жылғы 14 желтоқсандағы Бас ассамблеясының хаттамасында «1768 жылдың қараша айының соңында Чемберс мырза Корольге келіп, көптеген беделді суретшілермен бірге өзімен бірге дизайн өнерін тиімді дамыту үшін қоғам құруға ниеттенгенін хабарлады» делінген. Ол Академияның бірінші қазынашысы болып тағайындалды. Чемберс 1796 жылы Лондонда қайтыс болды. Ол Вестминстер аббаттығындағы Ақындар бұрышында жерленген. Оның қабір тасына: Сэр Уильям Чемберс, Полярлық жұлдыздың рыцары, сәулетші, Ұлыбритания Королінің жұмыстарының бас геодезисі, FRS, FAS, RS. 1796 жылғы 8 наурызда қайтыс болды, 74 жасқа толды.

William Chambers was born on 23 February 1723 in Gothenburg, Sweden, to a Scottish merchant father. Between 1740 and 1749 he was employed by the Swedish East India Company making three voyages to China where he studied Chinese architecture and decoration. Returning to Europe, he studied architecture in Paris (with J. F. Blondel) and spent five years in Italy. Then, in 1755, he moved to London, where he established an architectural practice. In 1757, through a recommendation of Lord Bute, he was appointed architectural tutor to the Prince of Wales, later George III, and in 1766 also, along with Robert Adam, Architect to the King, (this being an unofficial title, rather than an actual salaried post with the Office of Works). He worked for Augusta, Dowager Princess of Wales, making fanciful garden buildings at Kew, and in 1757 he published a book of Chinese designs which had a significant influence on contemporary taste. He developed his Chinese interests further with his Dissertation on Oriental Gardening (1772), a fanciful elaboration of contemporary English ideas about the naturalistic style of gardening in China. His more serious and academic Treatise on Civil Architecture published in 1759 proved influential on builders; it went into several editions and was still being republished in 1862. It dealt with the use of the classical orders, and gave suggestions for decorative elements, rather than dealing with construction and planning; for its third edition it was retitled A Treatise on the Decorative Parts of Civil Architecture. It included ideas from the works of many 16th and 17th century Italian architects then still little known in Britain. His influence was also transmitted through a host of younger architects trained as pupils in his office, including Thomas Hardwick (1752–1825), who helped him build Somerset House and who wrote his biography. He was the major rival of Adam in British Neoclassicism. Chambers was more international in outlook (his knighthood being originally a Swedish honour) and was influenced by continental neoclassicism (which he in turn influenced) when designing for British clients. A second visit to Paris in 1774 confirmed the French cast to his sober and conservative refined blend of Neoclassicism and Palladian conventions. From around 1758 to the mid 1770s, Chambers concentrated on building houses for the nobility, beginning with one for Lord Bessborough at Roehampton. In 1766 Chambers was elected a foreign member of the Royal Swedish Academy of Sciences. From 1761 he held the unofficial post of Joint Architect to the King, he was then promoted to his first official post in the Office of Works and was from 1769–82 Comptroller of the King's Works, his final promotion put him in charge, from 1782 being Surveyor General and Comptroller a post he kept until his death. When a scheme to unite a number of government offices on the site of Somerset House in the Strand was projected, his position did not give him automatic authority over the construction; however when William Robinson, secretary to the board, who had been put in charge of the new building, died in 1775, Chambers became its architect. His initial plans for a great oval courtyard, connected to three smaller, narrow rectangular courts, were soon modified into a simpler rectilinear scheme. On 10 December 1768 the Royal Academy was founded. Chambers played an important role in the events that led to the Academy's foundation, the Minutes of the General Assembly of the Royal Academy of 14 December 1768 record 'That some time towards the latter end of November 1768, Mr Chambers waited upon the King and informed him that many artists of reputation together with himself are very desirous of establishing a Society that should more effectively promote the Arts of Design'. He was appointed the Academy's first Treasurer. Chambers died in London in 1796. He is buried in Poets' Corner in Westminster Abbey. His tombstone is inscribed:

Sir William Chambers, Knight of the Polar Star, Architect, Surveyor General of His Majesty's Works, F. R. S., F. A. S., R. S. Died March 8th, 1796. Aged 74.