Кіріспе

2005 жылғы Pan-Blue Қытайға жасаған сапарлар – Қытай Республикасын (ҚР) басқаратын Гоминьдан (Қытай Ұлттық партиясы) делегацияларының және олардың одақтастары Pan-Blue Coalition-ның Қытайға жасаған бірқатар маңызды сапары болды. Бұл сапарлар Қытай Коммунистік партиясы мен Гоминьдан арасындағы ең жоғары деңгейдегі алмасу ретінде қабылданы, өйткені Чианг Кай-Шек пен Мао Цзэдун 1945 жылғы 28 тамызда Қытайдың Чунцин қаласында кездескен еді. 2005 жылғы 28 наурызда Гоминьданның вице-төрағасы Чян Пин Кунг 60 жыл ішінде Гоминьданның жоғары лауазымды басшысының Қытайға алғашқы ресми сапарына делегация басқарды. Кейін, 2005 жылғы 26 сәуірде Гоминьдан төрағасы Лиен Чан бастаған 70 адамнан тұратын делегация Тайбэйден Гонконг арқылы ҚХР-дың құқықтық астанасы Нанкинге аттанды, бұл Лиеннің Тайвань бұғазындағы 8 күндік бейбітшілік турының бастамасы болды; сондай-ақ, 60 жылдан бері Қытайдың материктік бөлігіне жасалған осындай алғашқы сапар еді. Қытайда болған кезінде Лиен Бас хатшы Ху Цзиньтаомен кездесіп, екі жақты диалогты жақсартуға қызығушылық танытты. Екеуі де «Бір Қытай қағидасына» деген сенімдерін қайта растады, бұл Тайваньның сол кездегі биліктегі партиясы – Демократиялық прогрессивті партия (ДПП), Тайваньның «Жасыл» коалициясының бір бөлігі, мойындамады. Лиеннің бағдарламасына сонымен қатар Екінші Қытай-Жапон соғысы мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бала кезінде тұрған Сиань қаласына, Қытай Республикасының ресми астанасы және Сунь Ятсен мазары орналасқан Нанкинге, сондай-ақ Қытайдың ең ірі қаласы Шанхайға, Тайваньның соңғы жылдары кең ауқымды қаржылық және экономикалық инвестициялар салған аймаққа сапарлар кірді.

Өмірбаян

2004 жылы КТК алғаш рет бұрынғы президенттік үміткер Лиен Чанның Қытай Республикасының сайланған Президенті ретінде Қытай материгіне сапар жасауы мүмкін екенін ұсынды, бірақ Лиен 2004 жылғы ҚХР президенттік сайлауында жеңіске жетпегендіктен бұл жоспар қолдау таппады. 2005 жылы КТК партия төрағасының орынбасарын Қытай материгіне жіберуді ұсынды, содан кейін басқа сапарлар жасау жоспарланды. Бұл жоспар 28 наурызда партия төрағасының орынбасары Чян Пин Кунг өзінің делегациясын Қытай материгіне жетекшілік еткен кезде іске асырылды.

Чянның сапары

"Мұзды еріту турының" аясында Чян 1911 жылы Цин әулетіне қарсы көтерілісте қаза тапқан ондаған Гоминьдан мүшелерінің зираттарын бару үшін Гуанчжоудан саяхатын бастады. 30 наурыз күні таңертең делегация Нанкиндегі Сунь Ятсен мазараттарын аралады, содан кейін Пекинге барып, ҚХҰК төрағасы Цзя Циньлинмен кездесті. Кездесуде Цзя Ху Цзиньтаодың Лиенге жолдаған шақыруын Чиангқа жеткізді. 1 сәуірде Лиен 2005 жылғы Айчи көрмесінде шақыруды қабылдады.

Чианг Кай-Шек халықаралық әуежайы

Лиен Чан мен оның 70 мүшеден тұратын делегациясы 26 сәуірде Тайбэйден Гонконгқа ұшып кетті, бұл 8 күндік «бейбітшілік сапарының» бастауы болды, ал материктік Қытай БАҚ бұл сапарды «сапар» деп атады. Қытайлық БАҚ экс-президент және КМТ-ның бұрынғы басшысы Чианг Кай-Шек есімін атаудан жалғызып, әуежайдың атын «Чианг Кай Шек халықаралық әуежайынан» «Таоюань әуежайына» өзгертті. Сол күні таңертең Чианг Кай-Шек халықаралық әуежайына шамамен мың адам жиналды, сапарды қолдаушылар мен қарсыластары арасында зор дүрлігіс орын алып, көптеген адамдар жарақаттанды. Кейбір «Жасыл пан» (Pan Green) жақтастары терминалға заңсыз түрде гуандао, сыра бөтелкелері, тастар, жұмыртқалар, петардалар, таяқтар және өткірленген қамыстарды әкеліп, «Көк пан» (Pan Blue) жақтастары мен полиция қызметкерлерін ұрып-соғып, тас лақтырып, петарда жарып, тәртіпсіздік тудырды. Демократиялық прогрессивті партияның (ДПП), Тайвань бірлігі одағының (ТСО) және Тайвань тәуелсіздік партиясының көптеген мүшелері, сондай-ақ саяси ток-шоу жүргізушісі тұтқындалды. «Көк пан» жақтастары «көзге көз» деп ант ете отырып, қарсы шабуыл жасады. Көшпенділердің арасында «Триада» ұйымының мүшелері деп күдіктенген қара киім киген адамдар болды, олар «Жасыл пан» жақтастарына шабуыл жасап, көптеген адамдарды ауруханаға жеткізді. Жаңа партияның төрағасы Йок Му Минг және «Көк пан» коалициясының басқа да мүшелері тұтқындалды. Әуежай сыртында бірнеше такси жүргізушілері Лиеннің әуежайға жетуіне кедергі келтіріп, тас жолды жапқыға тырысты, бірақ олар полиция эскортымен тоқтатылды. Тайвань тәуелсіздігін жақтаушы Ши Мин және «Жасыл пан» жақтастары терминал алдында петарда жарып, бірақ тұтқындалмады. Ішкі істер министрі Су Цзя Чюань отставкаға кетуді ұсынды, бірақ премьер-министр Фрэнк Сие бұл ұсынысты қабылдамады. Интернетте жасөспірімдер оқиғаны «Династиялық жауынгерлер» ойыны арқылы пародиялады. Нанкинге]] Делегация China Eastern Airlines рейсімен Гонконгтағы Нанкинге ұшып келді, онда оларды Гонконгтағы ҚХР байланыс кеңсесі қарсы алды. Лиен және делегация 26 сәуірде сағат 16:40-та Нанкин Лукоу халықаралық әуежайына келді. Тайвань ісі жөніндегі мемлекеттік кеңестің басшысы Чэн Юньлин делегацияны қарсы алу үшін әуежайда болды. Лиеннің көмекшісі Джоанна Лай: «Тайпейден Нанкинге тікелей рейспен екі жарым сағатта жетіп баруға болар еді, бірақ біз 50-60 жыл жұмсадық», - деді. Лиен келгеннен кейін жасаған қысқа сөзінде бұл сезімді қолдап: «Тайпей мен Нанкиннің арасы тым алыс емес, бірақ осы жерге келуге 60 жыл кетіп қалды. Бұл сапарға тым көп уақыт кетті», - деді. Сол түні ол Цзянсу провинциялық үкіметінің басшысы ұйымдастырған банкетке қатысып, Цзиньлинг қонақ үйінде орналасты. 27 сәуірде делегация Сунь Ятсен мавзолеін аралады, онда Лиен бұрынғы президентке хош иісті зат түтетіп, көпшілік пен баспасөз өкілдерімен бірге болды. Лиен Сунь Ятсеннің «бейбітшілік, күрес, Қытайды құтқару» деген соңғы сөздерін келтіріп, тар мағынадағы қарым-қатынасты нығайтуға шақырды. Лиен 56 жыл ішінде мавзолейге келген алғашқы КМТ төрағасы болды. Сол күні Лиен Мин Сяолин мавзолеін, Қытай Республикасының бұрынғы Президент сарайын, Тяньфэй Гонг және Фузи Миао (Конфуций ғибадатханасын) тағы да аралады. 28 сәуірде таңертең Лиен Нанкиннен Пекинге аттанды.

Сиань

30 сәуір күні сағат 11:25-те делегация Сиань Сианьян халықаралық әуежайына келді, соның арқасында Лиеннің туған жеріне сапары басталды. Лиенді Шанси провинциясының үкімет өкілдері, материктік Қытайдағы тайвандық бизнесмендер және Лиеннің бастауыш мектебінің оқушылары күтіп алды. Лиен түскі сағат 3-те 60 жыл бұрын оқыған Хоузаймен бастауыш мектебіне (кейін Бейсинжие бастауыш мектебі деп аталды) қайта келді. Ол онда сөз сөйледі және мектеп оқушыларының бірнеше өнерлерін тамашалады, соның ішінде Мәдени революцияны еске түсіретін "Ата, сен келдің!" [zh] атты болашақта танымал болатын қойылымды көрді. Кейін Лиен мектеп кітапханасына кітаптар сыйлады, ал мектеп оған ұзын қабырғаға ілінетін суретті сыйға берді. Мектепке барғаннан кейін делегация Терракота армиясын тамашалады. Кешке Шанси провинциясының хатшысы Ли Цзяньгуо делегация үшін Тан жұмағы тақырыптық саябағында Тан әулеті стилінде банкет ұйымдастырды. Ли делегацияға Тас орманнан (Стел орманы) алынған гравюралар мен ежелгі мыс заттарды сыйлады, ал Лиен жауап ретінде тайвандық әйгілі шыны бұйымдарын сыйлады. Кейін делегация Фэнмин Цзюйтиан театрында "Танға арналған арман" мюзиклін тамашалады. 1 мамыр күні Лиен және оның отбасы мүшелері Сианьдағы әжесінің қабіріне барып, жақын жердегі Циньлян ғибадатханасында құрбандық шалды.

Шанхай

1 мамыр күні сағат 17:00-де Лиен Шанхайдың Пудун халықаралық әуежайына келді. Келесі күні Лиен Шығыс Жемшін мұнарасына көтерілуден бас тартып, Шанхай Шангри-ла қонақүйінде баспасөз мәслихатын өткізді. Кейін ол Цзиньян қонақүйінде Ван Даоханды кездестірді. Сағат тоғызға қарай ол Синтиандиді аралап, түнде Вайтаньды көру үшін кеме саяхатына шықты. 3 мамыр күні сағат 13:00-де Лиен және оның делегациясы Гонконг арқылы Тайбэйге қайтып келді.

Реакциялар

Қытайдың мемлекеттік ақпарат құралдары бұл сапарды толыққанды жариялады және көпшіліктің көп бөлігі бұл делегацияны ынтамен қарсы алды. АҚШ Лиеннің сапарына қолдау білдіріп, «дипломатия – Қытай мен Тайвань арасындағы мәселені шешудің жалғыз жолы» деді. Бірақ АҚШ Қытай Коммунистік партиясының (ҚКП) Тайваньдың қазіргі үкіметтік партиясымен де, Гоминьданмен де (КМТ) келіссөздер жүргізуін қалайтынын да айтты. Батыс саяси талдаушылары Лиен мен Ху Цзиньтаоның қолдасуын Ицхак Рабин мен Ясир Арафаттың қолдасуымен салыстырды. Еуропалық Одақ та бұл сапарды құптады, «Бұл дұрыс бағыттағы алғашқы позитивті қадам болады деп үміттенеміз» деді. Тайваньдағы қоғамдық пікір екіге бөлінді. Сауалнамалар көрсеткендей, халықтың жартысынан астамы бұл сапарды қолдады, ал Демократиялық Прогрессивті партиясы (ДПП) Қытай Халық Республикасының Тайваньпен «бөліп-үкім сүру» ойынын ойнауға тырысып, тайваньдықтар арасында «ұлтарақтың кеңеюіне» себеп болып жатыр деп мәлімдеді. Тайвань Республикасының (ТР) бұрынғы президенті Ли Тэнхуэй Ли мен Сунның сапарларын сынап, оларды Тайваньның егемендігін әлсіретуге тырысатын Қытайдың жақтастары деп атады. Қытай Республикасының (ҚР) президенті Чэнь Шуйбянь бастапқыда Лиенді сынап, оның сапары ҚР заңдарын бұзуы мүмкін екенін айтты. Бірақ бірнеше күннен кейін Чэнь Шуйбянь өз пікірін өзгертті және Лиеннің сапарына сақтықпен жақсы ниет білдірді. Чэнь сондай-ақ Тайвань тәуелсіздігіне қатысты ұстанымын өзгертті. 2004 жылғы Тайвань сайлауы кезінде Чэнь Тайвань тәуелсіздігін қолдайтынын айтқан, ал қазір «Тайваньның болашағы үшін тәуелсіздік және қайта бірігу – екі мүмкіндік» дейді. Лиеннің сапарынан туындаған саяси салдарлар осы сөздердің өзгеруіне себеп болды деп саналады.

Салдары

Лиеннің сапарынан кейін ҚХР Тайвань Республикасына үш "жақсы ниет сыйы" ұсынды: Тайвань бұғазы арқылы тікелей рейстерге мүмкіндік беретін туризмді жандандыру; Тайвань өнімдерінің Қытай материгіне сатылуын арттыратын ауыл шаруашылығы саласындағы сауда келісімдері; және Тайбэй хайуанаттар бағына екі алып панда. Көп ойланудан кейін Тайвань билігі Тайбэй хайуанаттар бағының пандаларды күтуге қолайлы емес екенін айтып, соңғы сыйлықтан бас тартты. Бұл шешім 2008 жылдың наурыз айында Ма Инь Чжоу президент болып сайланғаннан кейін өзгертілді. Халықтың бірінші партиясының (People First Party) басшысы Джеймс Сунг 5 мамырдағы Лиеннің сапарынан кейін 9 күндік сапар жасады. Лиен сияқты, Сунг та Бас хатшы Ху Цзиньтаомен кездесіп, екі жақ арасындағы диалогты күшейтуге ниетті екенін білдірді. Сунгтың сапары алдында президент Чен Ху Цзиньтаоға Тайваньға келіп, "Тайваньның тәуелсіз мемлекет екенін өз көзімен көруі" үшін шақыру жолдаған. Дегенмен, Қытай Коммунистік партиясы Ченмен және Демократиялық прогрессивті партиямен (DPP) байланыс жасауға қызығушылық танытпауда.