Сиднейдің Корольдік Ботаникалық Бағы

Кіріспе

Сиднейдегі ботаникалық бақтар, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Австралия

Сиднейдегі Корольдік ботаникалық бақ – мұраға енгізілген ірі ботаникалық бақ, шаралар өткізілетін орын және халыққа арналған демалыс аймағы. Ол Сиднейдің орталық бизнес ауданының шығыс жиегіндегі Ферм Ков орналасқан. 1816 жылы ашылған бұл бақ Австралиядағы ең көне ғылыми мекеме және әлемдегі маңызды тарихи ботаникалық мекемелердің бірі. Бақтың жалпы құрылымын және негізгі элементтерін Чарльз Мур мен Джозеф Мейден жобалаған, ал басқа да элементтерді Аллан Каннингэм, Ричард Каннингэм және Каррик Чемберс қадағалауымен жасады. Бақ Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметіне тиесілі және Корольдік ботаникалық бақтар мен Домен тресті басқарады. Ботаникалық бақ пен оған іргелес жатқан Домен 1999 жылдың 2 сәуірінде Жаңа Оңтүстік Уэльс мемлекеттік мұра тізіміне енгізілді. Бақ пен Домен жыл бойы әр күн ашық, кіру тегін. Сидней портындағы көрнекті орны, Сидней опера театры және Доменнің кең аумақты қоғамдық саябақтары оны Сиднейдегі ең танымал орындардың біріне айналдырды. Бақтың оңтүстік және батыс жағы Кахилл тас жолымен, солтүстік-батыс жағы Маккуори көшесімен, шығыс жағы Арт галереясы жолымен, ал солтүстік жағы Сидней портымен шектеседі.

Құрылуы мен дамуы

Еуропалық қоныс салушылар Австралия құрлығында алғашқы ферманы, Ферм-Коувта, 1788 жылы губернатор Филипп құрды. Бұл шаруашылық сәтсіз аяқталғанымен, сол кезден бері жер жұмысқа тартылып келеді, себебі салыстырмалы түрде аз өнім беретін топырақты өнімді етудің жолдары табылды. 1816 жылы губернатор Маккуори осы жерде Ботаникалық бақты губернатордың иелігінің бір бөлігі ретінде құрды. Австралияның өсімдіктерді жинау және зерттеудің ұзақ тарихы 1817 жылы алғашқы отарлық ботаник Чарльз Фрейзердің тағайындалуымен басталды. Ботаникалық бақ Австралиядағы ең көне ғылыми мекеме және бастапқы күндерінен бастап басқа аймақтардан келген өсімдіктерді бейімдеуде маңызды рөл атқарды. Колониялық ботаниктер мен басшылардың, соның ішінде ағайынды Ричард және Аллан Каннингэмнің (екеуі де ертедегі саяхатшылар) кезекпен алмасуынан кейін, Джон Карн Бидвилл 1847 жылы алғашқы директор болып тағайындалды. Чарльз Мур, мүмкін, ең ықпалды директор болды, оның жауапкершілігі 48 жылға созылды, 1848 жылдан 1896 жылға дейін. Мурдың орнын Жозеф Мейден басты, ол Мурдің дамып келе жатқан ландшафтына көп үлес қосты және 28 жыл қызмет етті. 1848 жылы Джон Карн Бидвилл губернатор Фитцроймен директор (осындай атақтың алғашқы иесі) болып тағайындалды. Сол кезде Англиядағы бау-бақшашы Чарльз Мур (1820–1905) ағылшын үкіметімен директор болып тағайындалды. Бидвиллдің орнын келесі жылы Мур бағындырды. Бидвиллге Уайд-Бей жер комиссары лауазымы ұсынылды. Мур – шотландтық, ол Дублиндегі Тринити колледжінің Ботаникалық бағында оқыған. Мур 48 жыл (1848–96) директор болып қалды және Ботаникалық бақты қазіргі түрінде дамытуға үлкен үлес қосты. Ол нашар топырақ, жеткіліксіз су және қаржы тапшылығы мәселелерін батыл шешті, нәтижесінде бүгін көріп отырған бақтың көп бөлігі дами алды. Бақтың ортасындағы Пальма бақшасы оның шеберлігі мен көрегендігін еске салады, сондай-ақ Ферм-Коув теңіз қабырғасының артындағы қалпына келтірілген жер бақтың аумағын едәуір кеңейтті. Мур жоғарғы бақтың барлық жолдарында жөндеу жұмыстарын жүргізді, төменгі бақта жаңа жолдар салды және 1848 мен 1858 жылдар аралығында төменгі бақтарға қосымша жайлар салды. 1848 мен 1879 жылдар аралығында Мур төменгі бақты кеңейту үшін теңіз қабырғасын салуды және Ферм-Коувтың су тасқынынан құлдырауын ұйымдастырды (жұмыстар екі кезеңде жүргізілді). Қабырға Бридж-стриттегі қиратылған Ескі Үкімет үйінен қайта өңделген таспен салынды, Ферм-Коув бойымен ұзақ серуендеу жолы салынды. Төменгі бақтағы сәндік тоғандар Ферм-Коув өзенін пайдалана отырып жасалды, ал жоғарғы бақтарға су беру Маккуари көшесінен орнатылған су құбыры арқылы қамтамасыз етілді. Сиднейдегі алғашқы зообақ 1862 жылдан 1883 жылға дейін, оның көп бөлігі Мур паркіне көшірілгенге дейін бақта жұмыс істеді. 1882 жылдан бастап директор Жозеф Мейден жарықтандыруды (мысалы, Ферм-Коувтағы теңіз жағасында), отыру орындарын, дәретханаларды, суару бұлақтарын және жолдарды қосты. 1883 жылы зообақ Мур паркіне көшірілді, ал Сыртқы Домен төменгі баққа қосылды, Ферм-Коув бойымен су жағалауының сақинасын аяқтады. 1880 жылдары Тарпей жартасы Доменнің солтүстік-батыс шекарасында, Беннелонг нүктесі мен Сидней опера театрына қарап тұрған, Маккуари көшесінің кеңейтілуі үшін кесілген көрнекті құмтасты жартасты ландшафтылық ерекшелік болды. Сидней опера театрының жанындағы баспалдақтар арқылы таудың басына және Доменге жетуге болады. Жартастың төменгі жағынан бесінші сатыдан жоғары орналасқан құмтастан жасалған жартастың алғашқы жазуында "Тарпей жолы" деп жазылған. Ол 1880 жылдары салынған кезден қалған болуы мүмкін. 1896–1901 жылдар аралығында директор Мейден жаңа жарықтандыру, орындықтар, дәретханалар, фонтандар мен жолдарды орнатты. Теңіз жағасындағы жолға жарық орнатылып, төменгі бақ аяқталды, төменгі бақтың су жағалауының сақинасы толыққанды болды. 1897 жылы Маккуари көшесі / Бақ сарайының қақпаларының жанында Губернатор Филипп фонтаны салынды. 1899 жылы жаңа гербарий ғимараты салынды (Г. Архитектор Вернонның қазіргі ғимаратына, бірінші қабаты лекция залы мен кітапхана, мұражай және әкімшілік орталық ретінде бейімделді); қазір Андерсон ғимараты. 1980 жылы Корольдік ботаникалық бақтар туралы заң Парламент тарапынан қабылданды, ол жердің эрозиясын және жерді кесуді болдырмауға бағытталған (1916 жылғы аумақ 1980 жылға дейін азайды). Сондай-ақ 1980 жылы Моурдың директорлық қызметінен бастап Ботаникалық бақ қызметкерлері басқарған Сентенал Паркі өздігінен басқару құқығына ие болды. 1992 және 1993 жылдары Пальма үйінің әйнек үйі 1912 жылғы түріне келтіріліп, көрме алаңы ретінде бейімделді. Оның түсті әйнегінің шамамен 50% оңтүстік жағында қайта пайдаланылды, сондай-ақ 1920 жылдарғы әйнек те қайта қолданылды. 1990 жылдардың ортасында Роберт Браун ғимаратына (Ұлттық гербарий) төртінші қабат салынды, бұл 20 000-ға жуық қызыл гербарий қораптарына арналған жұмыс орындары мен сөрелерді ұлғайтты, сондай-ақ жаңбырдың ағып кетуін тоқтату үшін еңкейтілген шатыр салынды. 2000–2001 жылдары Музыка консерваториясы жаңа жер асты кеңейтулерімен қайта жаңартылды, сынақ көшеттері алынып тасталды және жаңа консерваторияның үстіне орналасқан бақтарға жаңа шатыр бақшалары қосылды. 2005 жылы аяқталған жаңа жер көпірі Кахилл экспресс-жолы / Шығыс таратушысының қайта құрылысы арқылы салынды, ол Жаңа Оңтүстік Уэльс сурет галереясын, Миссис Маккуари жолын, Доменді және Ботаникалық бақты байланыстырды, Доменге кішкентай қосымша жерлер мен жаңа жергілікті өсімдіктер егілді. Сенім кеңесі Доменге жапсарлас жасыл кеңістікке, сондай-ақ Батыс Сиднейдегі Австралия Ботаникалық бағына Маунт Аннан және Көк таулардағы Ботаникалық баққа Маунт Томаға да жауапты. Сенімшілер заңнамалық ережелерге сәйкес жерге бақылауды жүзеге асырса, бақтың күнделікті басқаруын қызметкерлер жүзеге асырады. 2014 жылы Корольдік ботаникалық бақтар мен Домен сенімі Ботаникалық бақтар мен Сентенал Парктар деп аталатыны жарияланды, мұраға алынған Сентенал Парктарға, оның ішінде Сентенал, Мур және Королева парктеріне жауапкершілік кеңейтілді.

The first farm by European settlers on the Australian continent, at Farm Cove, was established in 1788 by Governor Phillip. Although that farm failed, the land has been in constant cultivation since that time, as ways were found to make the relatively infertile soils more productive. The Botanic Garden was founded on this site by Governor Macquarie in 1816 as part of the Governor's Domain. Australia's long history of collection and study of plants began with the appointment of the first Colonial Botanist, Charles Fraser, in 1817. The Botanic Gardens is the oldest scientific institution in Australia and, from the earliest days, has played a major role in the acclimatisation of plants from other regions. After a succession of colonial botanists and superintendents, including the brothers Richard and Allan Cunningham, both also early explorers, John Carne Bidwill was appointed as the first Director in 1847. Charles Moore was possibly the most influential Director, with his responsibility spanning 48 years, from 1848 to 1896. Moore was succeeded by Joseph Maiden who added much to Moore's maturing landscape, and served for a period of 28 years. In 1848 John Carne Bidwill was appointed (the first such title) Director, by Governor Fitzroy. Meantime in England horticulturist Charles Moore (1820–1905) was appointed Director by the English Government. Bidwell was succeeded the following year by Moore. Bidwill was offered the post of Commissioner of Lands, Wide Bay. Moore was a Scotsman who had trained in the Botanic Gardens of Trinity College, Dublin. Moore remained Director for 48 years (1848–96) and did much to develop the Botanic Gardens in their modern form. He boldly tackled the problems of poor soil, inadequate water and shortage of funds to develop much of the Gardens as we see them today. The Palm Grove at the heart of the Garden is a reminder of his skill and foresight, as is the reclaimed land behind the Farm Cove seawall which significantly expanded the area of the Garden. Moore renovated paths throughout the upper gardens, built new paths in lower garden and added were added to the lower gardens between 1848 and 1858. Between 1848 and 1879 Moore organised construction of the sea wall and reclamation of Farm Cove's tidal flats (work proceeded in two stages) to expand the Lower Garden, the wall being built of stone recycled from demolished Old Government House in Bridge Street, and a long walk was established along Farm Cove. Ornamental ponds in the lower garden were laid out using Farm Cove creek, water supply for upper gardens was aided by water pipe installed from Macquarie Street. The zoo was Sydney's first and operated in the Gardens from 1862 until 1883, when most of it was transferred to Moore Park. From 1882 on Director Joseph Maiden added lighting (e. g.: on the sea walk on Farm Cove), seating, lavatories, drinking fountains and pathways. In 1883 the zoo was relocated to Moore Park; and of Outer Domain were incorporated into the Lower Garden, completing the ring of waterfront along Farm Cove. During the 1880s the Tarpeian Rock was a prominent, dramatic and significant sandstone cliff landscape feature on the north west boundary of the Domain facing Bennelong Point and the Sydney Opera House, cut for the extension of Macquarie Street. The Rock derives its name from the famous Tarpeian Rock on the Capitoline Hill in Rome from where prisoners were hurled to their deaths in ancient times. A stairway gives access from close to the Sydney Opera House to the top of the rock and The Domain. An early carving in the sandstone cliff is located about above the fifth step from the base of the cliff. The carving reads "The Tarpeian Way." It possibly dates from the time of construction in the 1880s. Between 1896 and 1901 Director Maiden installed new lighting, seating, lavatories, fountains and pathways. Lighting along the sea walk and the lower garden installed, making the ring of water front of the lower gardens complete. In 1897 the Governor Phillip fountain was built near Macquarie Street/Garden palace gates. In 1899 a new herbarium building (second storey added by Govt. Architect Vernon to existing building, ground floor adapted as lecture hall and library, museum and admin centre) was built; now the Anderson Building. In 1980 the Royal Botanic Gardens Trust Act was passed by Parliament, seeking to prevent further erosion of the grounds and excisions of land (the in 1916 had diminished to in 1980). Also in 1980 Centennial Park, which until then had been administered by staff of the Botanic Gardens since Moore's directorship, became autonomous under its own Trust. During 1992 and 19933 the Palm House glasshouse was reconstructed to its 1912 form and adapted to become an exhibition space. About 50% of its original glazing was recycled on the south side, also c. 1920s patterned glass was reused. In the mid 1990s a fourth level was added to the Robert Brown building (National Herbarium), providing more work spaces and shelving for 20,000 more red herbarium boxes and a sloping roof to stop leaks. During 2000 to 2001 the Conservatorium of Music was redeveloped with new underground extensions, demolition of trial grass beds and incorporation of new roof garden areas to gardens over the new Conservatorium. A new land bridge was built (completed in 2005) over the Cahill Expressway/Eastern Distributor redevelopment, linking the Art Gallery of NSW, Mrs Macquarie's Road, The Domain and Botanic Garden, with small additional land area and new native plantings to The Domain. The trust is also responsible for the adjoining public open space of The Domain as well as the Australian Botanic Garden Mount Annan in western Sydney and the Blue Mountains Botanic Garden Mount Tomah in the Blue Mountains. While the Trustees provide oversight of the lands under legislative guidelines, the day to day operational management of the Garden is undertaken by staff. In 2014 it was announced that the Royal Botanic Gardens and Domain Trust would be known as the Botanic Gardens & Centennial Parklands, widening responsibilities to take in the heritage listed Centennial Parklands that includes Centennial, Moore and Queens parks.

Сипаттама

Корольдік ботаникалық бақ Сидней доменін қамтитын ашық саябақтармен қоршалған тығыз өңделген жерлерден тұрады. Бақ үлкен табиғи амфитеатр болып табылады, ол Farm Cove-тың "сахнасына" қарай төменге қарай еңістеп жатыр. Ол төменгі бақтар, ортаңғы бақтар, сарай бақтары және Bennelong аймағы деп аталатын төрт негізгі аймаққа бөлінеді. Төрт негізгі аймақта көптеген кіші бақтар мен нысандар, сондай-ақ жеңіл орманды газондық алқаптар бар. Төрт аймақтың ортасында орналасқан Palm Grove орталығында мейрамхана, кафе, келушілер орталығы және кітап дүкені бар. Үлкен және күрделі қоғамдық ботаникалық бақ, негізінен 19-ғасырдың аяғындағы сипаттамаға ие; ол тарихи маңызы бар ең маңызды орын ғана емес, сонымен қатар Австралияның Ұлттық қоры (NSW) жеке тағайындаған көптеген құрылымдарды қамтиды. Ландшафттық жоспарлаудың негізінен 19-ғасырға тән сипаты үлкен, толыққан ағаштармен күшейтілген. Дәстүрлі түрде оның дамуын көрсететін төрт аймақ ретінде белгіленген. Бақтың ең ерекше ерекшелігі – Farm Cove айналасында миссис Маккуори нүктесінен Опера үйіне дейін қисықталатын, бақты жағалаудан бөліп, келушілерге, жүгірушілерге және фотографтарға орталық нүкте болып табылатын тарихи қолмен кескен құмтас теңіз қабырғасы. Бақтардың орналасуы өте маңызды, әр аймақ (ортаңғы бақ, төменгі бақ, сарай алаңы және т.б.) бақтың дамуының және колонияның негізінен бергі ландшафт дизайнының маңызды кезеңін көрсетеді. Ортаңғы бақтың төртбұрышты егістіктері алғашқы саңылауларды және одан кейін жаңа қоныстың алғашқы бақша учаскелерін көрсетеді деп дәстүрлі түрде есептеледі. Ескі Бақ сарайының аумағы Macquarie көшесі мен Музыка консерваториясының (бұрынғы Үкімет үйінің жылқы қоралары) жанында орналасқан. Ортаңғы бақ – алғашқы ферма. Жоғарғы бақ оңтүстік бөлігінен тұрады, онда әкімшілік кеңселер мен Ұлттық гербарий орналасқан, сондай-ақ Cahill экспресс жолының жанындағы қойма және тұрақ аймағы бар. Төменгі бақ Ортаңғы бақтың солтүстігінен Farm Cove-қа дейін созылатын аймақтың қалған бөлігін қамтиды. Ол Линейдің шәкірті болған және Британ мұражайында, соның ішінде кітапханада жұмыс істеген Даниэль Соландердің (1733–1782) есімімен аталған. 1768 жылы оны Джозеф Бэнкс Джеймс Куктың Тынық мұхитындағы алғашқы сапарында HMS Endeavour кемесіне ертіп жүруге шақырған. 1771 жылы Англияға оралғаннан кейін ол Бэнкстің ботаник және кітапханашысы болды. Кітапхана Австралиядағы ең көне ботаникалық зерттеу кітапханасы болып табылады. Кітапханада бау-бақша, ботаника және таксономия әдебиеттері жинақталған. Ол Жаңа Оңтүстік Уэльстің Ұлттық гербарийінің ішінде орналасқан, онда Джеймс Кукпен жасаған саяхатта Бэнкс пен Соландер жинаған 1.2 миллионнан астам өсімдік үлгілері сақталған.

The Royal Botanic Garden consist of of closely cultivated land surrounded by of open parklands comprising The Sydney Domain. The Garden forms a large natural amphitheatre, wrapped around and sloping down towards the 'stage' of Farm Cove. It is divided into four major precincts called the Lower Gardens, the Middle Gardens, the Palace Gardens and the Bennelong precinct. Within the four major precincts are many smaller gardens and features as well as large amounts of lightly wooded lawn areas. Located approximately in the middle of the four precincts is the Palm Grove Centre which offers a restaurant, cafe, visitors centre and bookshop. A large and complex public botanic garden, largely of late 19th century character; being not only an historic site of the first importance but containing within it numerous structures which have been nominated separately by the National Trust of Australia (NSW). A predominantly nineteenth century character of landscape layout strengthened by large mature trees. Traditionally designated as four areas reflecting its development. The single most distinct landscape feature in the Garden is the historic hand hewn sandstone seawall that curves around Farm Cove from Mrs Macquarie's Point to the Opera House, delineating the garden from the harbour and providing a focal point for visitors, joggers and photographers. The layout of the Gardens is exceptionally important, each area (the Middle garden, the Lower Garden, the Palace Lawn etc.) reflects an important stage in the development of the Garden and the current fashion in landscape design almost from the founding of the colony. The squared beds of the Middle Garden are traditionally believed to reflect the first furrows and shortly thereafter the first garden plots of the new settlement. The old Garden Palace grounds is the area bordering Macquarie Street and the Conservatorium of Music (former Government House stables). The Middle Garden is the first farm site. The Upper garden comprises the southern section housing administrative offices and National Herbarium on Mrs Macquarie's road as well as the nursery and depot area bordering the Cahill Expressway. The Lower Garden comprises the rest of the area extending north of the Middle Garden to Farm Cove. It is named after Daniel Solander (1733–1782) who was a student of Linnaeus and held positions at the British Museum, including working in the library. He was employed in 1768 by Joseph Banks to accompany him on HMS Endeavour on James Cook's first voyage to the Pacific. On their return to England in 1771 he became Banks' botanist and librarian. The library is the oldest botanical research library in Australia. The library has a collection of horticultural, botanic and taxonomic literature and is located within the National Herbarium of New South Wales which has samples collected by Banks and Solander on the voyage with James Cook amongst more than 1.2 million plant specimens.

Ұшқыр түлкілер

Корольдік ботаникалық бақ ондаған жылдар бойы жеміс-жегіш жануарлардың ірі түрі – сұр баслы ұшқыш түлкілердің үлкен колониясына мекен болды. Колония (кейде 20 000-нан астам болған деп есептеледі) ағаштарға, әсіресе ондаған тарихи ағаштардың өлтірілуіне немесе ауыр зақымдануына себеп болған Палм Гроув орталығы маңындағы ағаштарға елеулі зиян келтірді. 2010 жылдың мамыр айында траст колонияны бақтан қуу жоспарын жариялады, олардың үстінен қайталап өте жоғары дыбыспен жазылған шу ойнату арқылы. Бұл жоспар кейіннен жануарларды қорғау тобының бастамасымен бірнеше жылға созылған сот процесімен тоқтатылды, бірақ 2012 жылдың маусым айында трастқа жұмыс істеуге рұқсат берілді. 2013 жылдың маусым айына қарай жануарлар толығымен бақтан кетіп, зақымдалған ағаштар қалпына келе бастады. Анық айтқанда, бақтан қуылған жануарлардың көп бөлігі Жаңа Оңтүстік Уэльстің солтүстік жағалауындағы табиғи бұталы жерге көшіп барды, ал ол жер Тынық мұхиты тас жолын жаңарту үшін бұзылатын болып жоспарланған. Орманды жою және осы колонияны орын ауыстыру 2014 жылдың басында қоршаған орта мен даму арасындағы қақтығысқа айналды, ал сот федералды үкіметтен экологиялық сараптама жасауды талап еткен соң жол құрылысы кейінге шегерілді.