Кіріспе

Бақылаудың теріс пайдалануы – қоғамның әлеуметтік нормалары мен заңдарын бұзатын, жеке адамның немесе адамдар тобының қызметін бақылау үшін бақылау әдістері мен технологияларын қолдану. ФБР-дің COINTELPRO операциялары барысында саяси оппозицияны, көбінесе солшыл саясаттағы адамдар мен азаматтық құқық қозғалысының өкілдерін бақылаудың кең таралған теріс пайдалану оқиғалары тіркелді. Басқа да бұзушылықтардың бірі – "LOVEINT" деп аталатын құпия қызметкерлердің өздерінің сүйікті адамдары немесе жұбайлары туралы ақпарат алу үшін кең ауқымды бақылау мүмкіндіктерін пайдалануы. Жеке тұлғалар туралы рұқсатсыз жиналған деректердің көлемін шектеу мүмкін емес, бұл камералардың тиіс емес орналастырылуына себеп болады. Мысалы, BBC хабарлағандай, Ливерпульдегі төрт қалалық қызметкер көшедегі CCTV камерасын пайдаланып, бір әйелдің пәтеріндегі жағдайды бақылаған. Бұл ұсталған бір ғана жағдай, алайда осыған ұқсас оқиғалар көптеп кездеседі. Тағы бір орынсыз орнату оқиғасы болды: Пенсильваниядағы ата-аналар ұлдарының мектебін сотқа берді, мектеп ұлдары үйінде болғанда оның ноутбугінің веб-камерасы арқылы оны бақылаған деп айыптады және ол бақыланып жатқанын білмеген. Бұл бақылаудың дұрыс түсінілмеуіне әкеледі, себебі бұрын азаматтардың заңға бағынуын қадағалау және қамтамасыз ету құралы болған бақылау, қазір одан да көп проблемалар тудырып отыр. Камералардың үнемі жетіліп, көптеп таралуына байланысты, олар қоғамды қауіпсіз етуге көмектесе ме, әлде одан да ауыр проблемаларға әкеле ме, анықтау қиын. Web 2.0 және әлеуметтік желілердің дамуымен бақылау түрлі себептермен көптеген жағдайларда оңай және жиі теріс пайдаланылуы мүмкін. Мысалы, бұрын Communications Security Establishment Canada (CSEC) деп аталған Communications Security Establishment (CSE) Канададағы әуежайдағы қоғамдық бесiмдік интернет желісі арқылы канадалықтарды бақылаған. Осылайша олар адамдардың кімге қоңырау шалғанын, кімге хабарлама жібергенін және басқалармен байланыс жасаған кезде қайда болғанын білген. CSE күніне шамамен 10-15 миллион жүктемені қарап шығады. Бақылаудың теріс пайдаланылуы мүмкін жағдайдың мысалы – Facebook пен Apple үкіметтік шенеуніктерге өздерінің пайдаланушыларының жеке ақпаратына қол жеткізуге рұқсат бергенін мойындады. Бақылауды теріс пайдалану үшін қолданылатын Stingray деп аталатын құрылғы, ұялы байланыс мұнарасына ұқсас, бірақ ол ұялы құрылғыларды онымен байланысуға итермелейді. Құрылғы қосылғаннан кейін оператор құрылғыда сақталған ақпаратты ала алады, кейде телефон қоңырауларын және мәтіндік хабарламаларды ұстап алады. Бұл бақылау әдісі кездейсоқ азаматтарға немесе белгілі бір тұлғаны тергеу кезінде қолданылуы мүмкін.