Кіріспе

Англияның солтүстігіндегі Сомерсеттегі әктас шатқалы – Бёррингтон Комб. Бұл Англияның Солтүстік Сомерсеттегі Мэндип тауларының көрнекті табиғи сұлулық аймағының солтүстік жағында, Бёррингтон ауылының жанында орналасқан көміртек дәуірінің әктас шатқалы. "Комб" немесе "кумб" – британдық аралдардың барлығында әртүрлі түрінде кездесетін келттік сөз, ол тік беткейлі аңғар немесе ойыс жерді білдіреді. Бёррингтон Комб – әктас төбелері арқылы өтетін шатқал, бірақ қазір одан өзен ағып өтпейді. 10 000 жылдан бері адамдар қоныстанған түрлі үңгірлердің кіреберістері табылды, ал темір дәуірінде шатқалдың жанында төбелік қамал салынған. Геологиялық құрылымы өсімдіктердің алуан түрлілігіне әкелді. Аңыз бойынша, Август Монтегю Топлэди осы шатқалдағы тастың астында паналап отырғанда "Заманның тасы" гимнін жазуға шабыттанған, бірақ жақындағы зерттеушілер бұл мәлімдемені күмәндандырған.

Геология

Блэк Дауннан су ағып кету Портсхед формациясының девон құмтастарынан шыққан жыныстарды ашып көрсетті, олар әктастың астынан көрінеді, Авон тобының карбон кезеңіне жататын балшық тастарын, Блэк Рок әктастылары субтобының әктастыларын және Бёррингтон оолиттері субтобының оолиттік әктастарын қамтиды; алайда, шатқалдың қалыптасу механизмі әлі белгісіз. Бұрын Конгресбери Йо өзенінің арнасы болған, шатқалдың солтүстік және төменгі бөлігі Clifton Down Limestone арқылы өтеді. Триас кезеңіне жататын доломиттік конгломератты да жергілікті жерлерде кездестіруге болады.

Үңгірлер

Ертедегі зираттардың археологиялық жазбалары қола дәуірінен бастап шатқалды және оның үңгірлерін адамдар мекендегенін көрсетеді, сондай-ақ жоғарғы палеолит кезеңінде де қоныстанғандығының белгілері бар. 19 ғасырда қорғасын кеншілері бұл жерді зерттеген. 1901 жыл шамасында иесі оны көрме үңгіріне айналдыруға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. 1920 жылдардағы зерттеулердің жазбалары плейстоцен кезеңіне жататын мамонт, аю, гиена және үңгір арыстанының сүйектері сияқты табылған заттарды тіркеген. 2003 жылдың қараша айында Готчерч үңгіріндегі граффитилерді тазалау кезінде жазулы белгілер анықталды. 1704 жылғы граффитиге қарағанда қараңғырақ патинасы бар, W әрпіне ұқсайтын үш мұқият кесілген белгі табылды. Бұл белгілер 1550-1750 жылдар аралығында жасалған, сондай-ақ сиқыршы белгілері немесе апотропалық белгілер деп те аталатын, ырым-жырымдық қорғаныш белгілері деп саналады. Сынкхоль, соқырлық, шейкхоль, соқыр шұңқыр немесе долина деп те аталатын соқырлық – су астындағы су деңгейінен айтарлықтай тереңдікте ағып жатқан судың әсерінен топырақ пен тау жыныстарының (көбінесе екеуінің де) жоғалуынан пайда болған жер беті топографиясындағы табиғи ойыс немесе тесік. Сидкот Сваллеті 1925 жылы оны зерттеген Сидкот мектебінің спелеологиялық қоғамының құрметіне аталған. Ұлыбританиядағы ең ерте ғылыми тұрғыдан даталанған зират Авелин ойығынан табылды. Оның ішінде шамамен 21 түрлі адамның сүйек қалдықтары болды, олардың жасы 10 200 мен 10 400 жыл аралығында деп есептеледі. Авелин ойығының қабырғасында табылған жазулы айқыштар мұз дәуірінен кейінгі ерте мезолиттік кезеңге жатса керек деп саналады.

Хиллфорт

Оның шығыс жағындағы шатқалдың үстінде Бэррингтон лагері деп аталатын темір дәуіріндегі бір қабатты төбе бекінісі орналасқан. Ол айналасында және ішінде римдік-британдық элементтерін қамтиды.

Арнайы ғылыми қызығушылық

Биологиялық және геологиялық маңызын ескере отырып, 1952 жылы шатқалдың ішінде және төңірегіндегі аудан ғылыми ерекше қызығушылық тудыратын жер ретінде тіркелді.

Ұзақ уақыт бойы сақталған жартас

Аугуст Монтегю Топлэди (1740–78), Благдон шлютері болған, 18-ғасырдың соңында найзағай кезінде шатқалдағы жартастың астында паналағанда "Заман тасы" әнін жазуға шабыланды деген аңыз бар. Кейіннен осы жартасқа ән аталып, сол атпен белгілі болды. Қазіргі кезде бұл орынның "Заман тасы" әнінің жазылуымен байланыстырылуы Топлэди қайтыс болғаннан кейін ғана пайда болды деп есептеледі (Перси Дирмердің 1933 жылғы "Мақтау әндері талқыланып" еңбегінде 1850 жылдар көрсетілген) және нақты дәлелдермен расталмаған. Westbury on Trym-нің сол кездегі викарі Х. Дж. Уилкинс 1938 жылы "Топлэди және оның "Заман тасы" әні, сондай-ақ оның Сомерсеттегі Беррингтон Комбпен байланысы туралы зерттеу" атты 16 беттік кітапша жариялады. Зерттеуде ән туралы барлық қолда бар мәліметтер 1776 жылы, жазылғаннан кейін жарияланғанын көрсетеді. Топлэди 1764 жылы Беррингтон Комб аймағын тастап кеткен. Джордж Лоутонның 1983 жылғы "Заман тасының ішінде" атты еңбегінде автор "Заман тасы" әні Беррингтон Комбта жазылған деген мәлімдемені тек аңыз деп санайды, бірақ "Осы уақыт өткен соң, ондағы жартаста жазылған деген аңызды дәлелдеу не жоққа шығару өте қиын" деп атап көрсетеді. Джордж Элланың 2000 жылғы "Мерейіме қарыздымын" атты зерттеуінде ән мен Беррингтон Комб арасындағы кез келген байланыс қайтадан аңыз емес, басқа да ештеңе емес деп айтылады, оқырмандар Лоутонның 1983 жылғы зерттеуіне сілтеме жасайды. С. Х. Сиссон "Беррингтон Комб" атты өлең жазды, ол "Exactions" (Манчестер: Carcanet 1980) жинағына енген. Оның поэзиясында жергілікті аймақ, соның ішінде Black Down және Ellick Farm ерекше орын алады.