Дамасо Беренгер: Испан генерал және саясаткерінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Дамасо Беренгуэр и Фусте, 1-ші Хауэн графы (1873 жылдың 4 тамызы – 1953 жылдың 19 мамыры) – испандық генерал және саясаткер. Ол Альфонсо XIII патшаның билігінің соңғы он үш айында премьер-министр қызметін атқарды.

Өмірбаян

Беренгуер Кубаның Сан-Хуан-де-лос-Ремедиос қаласында, арал Испанияның әкімшілік бөлігі болған кезде дүниеге келді. 1889 жылы әскерге қабылданып, Куба мен Мароккода қызмет етті. Ол Екінші Мелилья науқанында қатысып, 1909 жылғы Баранко-дель-Лобо шайқасына қатысты. 1911 жылдың 30 маусымында Fuerzas Regulares Indígenas құрамын құрды және Керт жорығында соғысты. 1912 жылы Риф көшбасшысы Мохамед Амезианды өлтірген шайқасқа басшылық етіп, науқанды аяқтады. 1916 жылы бригадир-генерал, ал 1918 жылы дивизия генералы болды. 1918 жылы Мануэль Гарсия Прието үкіметінде соғыс министрі болып тағайындалды. 1919 жылдың қаңтарында Мароккодағы Испанияның жоғарғы комиссары қызметіне тағайындалды. 1920 жылдың 14 қазанында Шауэн қаласын басып алды. Мануэль Фернандес Сильвестрмен бірге Альфонсо XIII-нің Африкадағы сенімді серіктерінің бірі болған Беренгуерге сыйлық ретінде Шауэн графы атағы берілді. 1921 жылдың жазында Мароккодағы испан армиясының апатқа ұшырауы, соның ішінде Annual шайқасындағы жеңіліс және Рифтіктердің қолға түскен 2000 испан сарбазын Монте-Аруитте өлтіруі, Реставрация режиміне соққы берді. Әскер африканистер мен хунтеростар, жауапкершілік пен жазасыздық жақтастары арасында бөлінді. Беренгуер Риф соғысы кезінде бейбіт тұрғындарға қарсы химиялық қару қолдануға рұқсат берді. 1921 жылдың тамызындағы соғыс министріне жолдаған телеграммасында: "Бұл жергілікті халыққа қарсы уландыратын газдарды қолдануға қарсы болдым, бірақ олардың жасағандары мен олардың сатқындығынан кейін, оларды шынайы қуанышпен қолдануға мәжбүрмін" деді. Жоғарғы комиссар қызметінен кетуге үш рет әрекеттенгеннен кейін, ол 1922 жылдың ортасында отставкаға кетті. Генерал Хуан Пикассо Гонсалес басқарған ресми тергеу 1921 жылғы құлдырауға байланысты апатты әскери стратегияға жауаптыларды анықтау үшін басталды. Жоғарғы комиссар ретінде Беренгуер өзін сотқа тартылғандардың қатарында тапты. Реставрация режимінің құлауына байланысты 1923 жылдың жазында әскерилер арасында құпия жоспарлар жасалды. 1923 жылдың қыркүйегінде Мигель Примо де Ривера Барселонада төңкеріс жасады, нәтижесінде король оны премьер-министр етіп тағайындады. Мароккоға қатысты бас тарту (abandonista) ұстанымдарымен байланысты болған Примо де Ривера төңкерісіне Мадридтегі африкалық генералдар тобы, соның ішінде Дамасоның інісі Федерико қолдау көрсетті. Алайда, олардың пікірлері әртүрлі болғанымен, Annual оқиғасынан кейін үкімет тарапынан әскерилерге жасалған қуғын-сүргінге қарсы еді. Примо де Ривера процесті тоқтатуға тырысқанына қарамастан (о тіпті есепті тәркілеуге әрекеттенді), 1924 жылдың 16 маусымында Беренгуер мен Наварроның ісі бойынша сот басталды. Әскерге жақындауға тырысқан Примо де Ривера Беренгуерді кешірді. 1926 жылы Беренгуер корольдің әскери үйінің штаб бастығы болды, бұл лауазым әдетте король Альфонсо XIII-ке ұнаған генералдарды уақытша назардан ауластыру үшін берілетін. 1930 жылдың қаңтарында Примо де Ривераның отставкаға кетуінен кейін Альфонсо XIII Беренгуерге 1923 жылғы жағдайды қалпына келтіруге тырысатын үкімет құруды тапсырды. Премьер-министр ретінде Беренгуер Примо де Ривера енгізген кейбір қатаң шараларды жойды, оның үкіметіне "жұмсақ диктатура" (dictablanda) деген лақап берілді. Ол сондай-ақ монархияны жою туралы талаптардың күшеюі, жеті жылдық репрессиядан кейін елдің саяси партиялары арасындағы дезорганизация, жедел сайлау шақырудың мүмкін болмауы, еңбек дағдарысы және кем дегенде бір әскери көтеріліс сияқты бірқатар мәселелерге тап болды. Монархиялық режимнің құлауына соңғы шек болған Хосе Ортега и Гассеттің "El Sol" газетінде жарияланған "el error Berenguer" (Беренгуердің қатесі) атты мақаласы "Delenda est monarchia" деген сөздермен аяқталды. Беренгуер 1931 жылдың 14 ақпанында премьер-министр қызметінен кетті. Оның орнына адмирал Хуан Баутиста Азнар Кабанас тағайындалды, ол министрлікте Беренгуердің соғыс министрі болып қалуына рұқсат берді. Екі айдан кейін король Альфонсо XIII елден қашып кетті және республика жарияланды. Беренгуер Мароккодағы қызметі мен 1930 жылғы Жака көтерілісін басу кезіндегі бұзушылықтары үшін сотталды. 1935 жылы ол ақталды және қоғамдық өмірден шығып кетті. Ол 1936 жылғы шілдедегі төңкеріске қатыспады. Беренгуер 1953 жылы Мадридте қайтыс болды.

Berenguer was born in San Juan de los Remedios, Cuba, while the island was a Spanish administrative division. He enlisted in the army in 1889, served in Cuba and Morocco. He served in the Second Melillan campaign, taking part in the action of the Barranco del Lobo (1909). He founded the Fuerzas Regulares Indígenas on 30 June 1911 and fought in the ensuing Kert campaign, leading the action that killed Riffian leader Mohamed Ameziane in 1912, bringing the end of the campaign. He was promoted to brigadier general in 1916, and, in 1918, to division general. In 1918, he was appointed Minister of War under Prime Minister Manuel García Prieto. He was appointed January 1919 as High Commissioner of Spain in Morocco. He proceeded to occupy Chaouen on 14 October 1920, and Berenguer, one of the leading protegees of Alfonso XIII in Africa along Manuel Fernández Silvestre, was granted the noble title of Count of Xauen in reward. The disaster for the Spanish Army in Morocco in the summer of 1921, which included the defeat at the Battle of Annual and the ensuing slaughter of about 2,000 Spanish soldiers in Monte Arruit, murdered by the Riffians after their surrender, delivered a coup de grâce to the regime of the Restoration. The armed forces was deeply divided between africanistas vs. junteros and responsibilists vs. impunists. Berenguer sanctioned the use of chemical weapons against civilians during the Rif War, stating in a telegram to the War Minister in August 1921 that "I have been obstinately refractary to the use of suffocating gases against these indigenous peoples but after what they have done, and of their treacherous and deceptive conduct, I have to use them with true joy." After three previous rejected attempts to hand in his resignation as High Commissioner, he finally did so by mid 1922. An official investigation carried out by General Juan Picasso González had already been opened to determine responsibility for the disastrous military strategy vis à vis the 1921 collapse, and Berenguer, in his capacity as High Commissioner, found himself among those martialled. Amid the structural collapse of the Restoration regime, by the summer of 1923, plotting took place in the military. In September 1923 a pronunciamiento by Miguel Primo de Rivera took place in Barcelona, bringing the dictatorship of Primo de Rivera, as the King appointed the former as Prime Minister after the success of the coup d'état. Primo de Rivera, previously associated with pro abandonment (abandonista) stances vis à vis Morocco had been counterintuitively supported in his coup by the lt=''Cuadrilátero, a quad of Africanist generals in Madrid vying for stronger interventionism in Morocco that included lt=Federico, the brother of Dámaso. Yet, ultimately, despite their differences, they shared the same contempt for what they thought to be persecution of the military by the government due to Annual. Despite attempts to bring the process to a halt by Primo de Rivera (he even attempted to confiscate the report), the trial on the performance of Berenguer and Navarro began on 16 June 1924. Attempting to pander to the military, Primo de Rivera amnestied Berenguer. In 1926, Berenguer became Chief of Staff of the Military House of the King, a post conventionally destined to burned out generals liked by King Alfonso XIII in order to move them away from the spotlight for a time. In January 1930, following the forced resignation of Primo de Rivera, Alfonso XIII tasked Berenguer with the formation of a government seeking to restore the country to its pre 1923 state, as if nothing had happened in between. During his mandate as prime minister, Berenguer repealed some of the harsher measures introduced by Primo de Rivera, earning his regime the nickname dictablanda (the toothless dictatorship, blanda meaning soft, as opposed to the preceding dictadura, dura being the Spanish word for hard). He also faced a number of problems, such as increasing demands for the abolition of the monarchy, disorganisation among the country's political parties after seven years of repression making the calling of prompt elections an impossible task, labour unrest, and at least one military uprising. One of the last straws nailing the coffin of the monarchist regime was an article titled "el error Berenguer" (the Berenguer mistake), authored by Jose Ortega y Gasset in El Sol, which famously ended with "Delenda est monarchia". Berenguer resigned as prime minister on 14 February 1931; he was replaced by Admiral Juan Bautista Aznar Cabañas, under whom he served as Minister of War. Two months later, King Alfonso XIII fled the country and the Republic was declared. Berenguer was tried on his performance in Morocco and irregularities in the repression of the 1930 Jaca uprising. He was cleared in 1935 and retired from public life. He played no relevant role in the July 1936 uprising that led to the Spanish Civil War. Berenguer died in Madrid in 1953.