Кіріспе
Өнімнің өмірлік циклінің құнын анықтау тәсілі. Нысаналы құн – бұл өнімнің өмірлік циклінің құнын анықтау тәсілі, ол белгіленген функционалдылық пен сапаны дамытуға жеткілікті болуы керек, сонымен бірге қажетті пайданы қамтамасыз етеді. Ол бәсекеге қабілетті нарықтық бағадан қажетті пайда маржасын шегеру арқылы нысаналы құн белгілеуді қамтиды. Бұл анықтама негізгі ұғымдарды қамтиды: өнімдер әртүрлі нарық сегменттеріндегі тұтынушылардың тілектерін және қажеттіліктерін дәл бағалауға негізделуі керек, ал құн нысаналары тұтынушылар өнімді енгізу кезінде және одан кейін төлеуге дайын болған бағадан тұрақты пайда маржасын шегергеннен кейін анықталуы керек. Нысаналы құнның басты мақсаты – бизнесті жоғары бәсекелестік ортада табысты басқару. Фактически, нысаналы құн – бұл шығындарды өнім мен бизнес жобалау және әзірлеу циклының басында жоспарлау, басқару және азайту практикасы, өнімді дамыту мен өндірістің кейінгі кезеңдерінде емес.
Target costing is an approach to determine a product's life cycle cost which should be sufficient to develop specified functionality and quality, while ensuring its desired profit. It involves setting a target cost by subtracting a desired profit margin from a competitive market price. This definition encompasses the principal concepts: products should be based on an accurate assessment of the wants and needs of customers in different market segments, and cost targets should be what result after a sustainable profit margin is subtracted from what customers are willing to pay at the time of product introduction and afterwards. The fundamental objective of target costing is to manage the business to be profitable in a highly competitive marketplace. In effect, target costing is a proactive cost planning, cost management, and cost reduction practice whereby costs are planned and managed out of a product and business early in the design and development cycle, rather than during the later stages of product development and production.
Тарих
Нысаналы есептеу әртүрлі кезеңдерде АҚШ және Жапонияда тәуелсіз түрде әзірленді. Американдық компаниялар, мысалы, Ford Motor (1900-жылдардан бастап) және American Motors (1950-1960-жылдардан бастап), шығындарды төмендету және өнімділікті арттыру мақсатымен нысаналы есептеуді ертерек қабылдады. Boeing, Caterpillar, Northern Telecom сияқты басқа да американдық компаниялар да нысаналы есептеу идеясын қолданғанмен, Nissan, Toyota, Nippondenso сияқты жетекші жапондық компаниялар оны қаншалықты толық және қарқынды қолданды деуге болады. Нысаналы есептеу 1960-жылдардан 1970-жылдардың басына дейін Жапонияда, әсіресе Toyota және Nissan сияқты автомобиль өнеркәсібінің күш-жігері арқасында пайда болды. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдарға дейін бұл әдіс әлемдік назарға ілікпеді, осы кезде Монден (1992), Сакурай (1989), Танака (1993) және Купер (1992) сияқты авторлар жапондық компаниялардың бизнесте табысқа жету үшін нысаналы есептеуді қалай қолданғанын сипаттады (IMA 1994). Жапондық өндірушілер жоғары сапалы жүйелерді пайдалану арқасында нысаналы есептеуді әзірлеуде американдық компаниялардан озып кетті. Жаңа стратегия ретінде нысаналы есептеу, тұтынушылардың қанағаттануын қабылданған сапа мен функционалдық деңгейінде барынша арттыру және шығындарды азайту арқылы дәстүрлі «шығын плюс баға» стратегиясын ығыстыруда.
Нысаналы шығындарды анықтау процесі
Нысаналы есептеу процесін үш бөлімге бөлуге болады: бірінші бөлім нарыққа бағытталған нысаналы есептеуді қамтиды, ол компанияның күтілетін сату бағасымен ұзақ мерзімді пайдасын қамтамасыз ету үшін өнімнің рұқсат етілген құнын анықтау мақсатында нарық жағдайларын зерттеуге бағытталған; екінші бөлім өнім деңгейіндегі нысаналы есептеуді анықтау үшін өнім дизайнерлерінің күш-жігері мен шығармашылығы арқылы шығындарды азайту стратегияларын іске асыруды қамтиды; үшінші бөлім – өндіріс шығындарын функционалдық және компоненттік деңгейлерге бөлу, осылайша шығындарға жауапкершілікті жеткізушілерге жүктеу. Нысаналы есептеу процесінде, әсіресе өнім және компонент деңгейлерінде құндылықты инженерлеу (VE) маңызды рөл атқарады. Жоғарыда аталған үш әдіздің ішінде құндылықты инженерлеу ең маңыздысы, себебі ол шығындарды ғана емес, сонымен қатар өнімнің функционалдығы мен сапасын жақсартуға бағытталған. Құндылықты инженерлеудің әртүрлі практикалық стратегиялары бар, оның ішінде «нөлдік көзқарас», «бірінші көзқарас» және «екінші көзқарас» тәсілдері, сондай-ақ бөлшектеу тәсілдері бар. Шын дүниедегі мәселелердің күрделілігін ескере отырып, нысаналы есептеу процесін іске асыру көбінесе стохастикалық элементтерді қайта жаңғырту үшін компьютерлік модельдеуге сүйенеді. Мысалы, көптеген компаниялар сату бағасы мен пайда маржасы арасындағы күрделі байланысты, жеке өнім туралы шешімдердің жалпы табысқа тигізетін әсерін, жалпы пайданы арттыру үшін өнімдердің оптималды жиынтығын анықтау немесе ұйымдық инерцияны жеңіп, тиімді шешімдерге қол жеткізу үшін басқа да экономикалық модельдеуді зерттеу үшін модельдеуді пайдаланады. Бұған қоса, модельдеу динамикалық процестердегі өзгерістердің нәтижелерін жылдам бағалауға көмектеседі.
Нысаналы шығындарды анықтауға әсер ететін факторлар
Нысаналы есептеу процесіне әсер ететін факторлар негізінен компанияның өнімнің сапасы, функционалдығы және бағасы бойынша стратегиясы уақыт өте қалай өзгеретініне байланысты жіктеледі. Дегенмен, кейбір факторлар компанияның нысаналы есептеуге қатысты ұстанымын анықтайтын нақты рөл атқарады.
Нарықтық бағаға әсер ететін факторлар
Бәсекелестіктің күштілігі және тұтынушының талғамы нарыққа бағытталған есептеуге әсер етеді. Ұқсас өнімдерді ұсынатын бәсекелестердің пайда болуы, Toyota және Nissan немесе Apple және Google сияқты компанияларды мақсатты есептеу жүйелерін енгізуге итермелейді. Есептеу процесіне тұтынушылардың біліктілігі, талаптарының өзгеруі және олардың болашақ қажеттіліктерінің қаншалықты белгілі екені де әсер етеді. Автомобиль және камера өнеркәсібі – тұтынушылардың нақты талаптарына негізделген мақсатты есептеуді қалай анықтайтынынің жарқын мысалы.
Өнім деңгейіндегі шығынды есептеуге әсер ететін факторлар
Өнім стратегиясы және өнімнің сипаттамалары өнім деңгейіндегі мақсатты есептеулерге әсер етеді. Нысаналы құнды жобалау шешім қабылдау процесі (TVD DMP) энергия тиімділігі процесіндегі шығындар мен белгісіздіктерді бағалау үшін әртүрлі оңтайландыру деңгейлеріндегі энергия тиімділігі әдістерін біріктіреді. Бұл әдістерді пайдалану арқылы нысанның жұмыс кестесі, бағыты, қосымша жүктеме, ЖЖС (HVAC) және жарықтандыру жүйелері сияқты негізгі жобалау параметрлері анықталады. Бүкіл процесс үш кезеңнен тұрады: бастама, анықтама және үйлестіру. Бастама кезеңі нысаналы құнды жобалау (TVD) оқыту, ұйымдастыру және сыйақы арқылы энергия тиімділігі үшін бизнес-жағдайды әзірлеуді қамтиды. Анықтама процесі рұқсат етілген шығындарды анықтау үшін құндылықты талдау және салыстыру процестері сияқты құралдармен жағдайды анықтау және тексеруді қамтиды. Мақсаттарды белгілеп, жобалау процесін осы мақсаттармен сәйкестендіру арқылы TVD DMP энергия тиімділігіне инвестициялар үшін қажетті жоғары деңгейдегі ынтымақтастыққа қол жеткізеді. Бұл тәуекелдерді талдау құралдарын, тартымды жоспарлау және жылдам бағалау процестерін пайдалану арқылы іске асырылады.
Денсаулық сақтау
Нысаналы есептеу және мақсатты құндылықты жобалау денсаулық сақтау мекемелерін салуда қолданылады, оның ішінде жаңа туған нәрестелерді күтіміне арналған интенсивті терапия бөлімшелері (ЖТІБ) сияқты маңызды бөлімдерді де қамтиды. Бұл процеске бөлімшелердің орналасуы, жайлылық деңгейі, бір бөлмедегі пациенттер саны, жабдықтау орындарының түрі және табиғатқа қолжетімділік сияқты факторлар әсер етеді. Ұлттық тіршілік статистикалық есептеріне сәйкес, 2009 жылы туған балалардың 12,18%-ы мерзімінен бұрын туған, ал әрбір нәрестеге жұмсалған шығын 51 600 долларды құрады. Бұл ЖТІБ-де бір отбасылық бөлме салуға немесе көбірек ашық типтегі ЖТІБ бөлімдерін құруға қатысты шешімдерді қабылдау үшін мақсатты құндылықты жобалауды қолдануға мүмкіндік берді. Бұл жинақтық дизайн талдау арқылы іске асырылды, ол жобалаушыны бірдей функция үшін бірнеше балама нұсқаларды жасауға шақырады. Жобалар медбикелер, дәрігерлер, отбасы мүшелері және басшылар сияқты ЖТІБ-дегі барлық мүдделі тараптардың талаптарын ескере отырып бағаланады. Сызықтық, нүктелік дизайннан өзгеше, жинақтық дизайн пайдаланушы шектеулеріне сәйкес анықталған баламаларды бірден жою арқылы ең оңтайлы нұсқаны таңдайды.