Кіріспе

Өндіріс процесі
видео ойын компаниясы

Құрастыру желісі – өндірістік процесс (көбінесе прогрессивті құрастыру деп аталады), онда жартылай дайын өнім жұмыс орнынан жұмыс орнына жылжып келе жатқанда, бөліктер (әдетте өзара алмастырылатын бөліктер) қосылады, соңғы құрастыру дайын болғанға дейін бөліктер тізбектеп орналастырылады. Бөліктерді құрастыру жұмысына механикалық түрде жеткізу және жартылай дайын өнімді жұмыс орнынан жұмыс орнына жылжыту арқасында, жұмысшылар бөліктерді стационарлық тұрғылыққа тасымалдауға қарағанда дайын өнімді жылдам және аз еңбекпен құрастыруға болады. Құрастыру желілері автомобильдер және басқа көлік құралдары, тұрмыстық техника және электрондық тауарлар сияқты күрделі бұйымдарды құрастырудың кең таралған әдістері болып табылады. Құрастыру желісіндегі жұмыстарды орындайтын жұмысшылар құрастырушылар деп аталады.

Қарапайым мысал

Мысалы, машинаны құрастыруды қарастырайық: құрастыру желісінде қозғалтқышты, капотты және дөңгелектерді орнату (осы ретімен, кез келген аралық қадамдармен) керек. Дәстүрлі өндірісте бір уақытта бір ғана машина құрастырылатын. Егер қозғалтқышты орнатуға 20 минут, капотты орнатуға 5 минут, ал дөңгелектерді орнатуға 10 минут уақыт кетсе, онда бір машинаны 35 минут сайын шығаруға болады. Құрастыру желісінде машинаны құрастыру бірнеше станциялар арасында бөлінеді, барлығы бір мезгілде жұмыс істейді. Бір станция машинаны аяқтаған соң, оны келесісіне жібереді. Үш станция арқылы бір уақытта әрқайсысы құрастырудың әртүрлі кезеңінде үш көлікті пайдалануға болады. Бірінші машинаны монтаждау жұмыстары аяқталғаннан кейін, қозғалтқыш монтаждау тобы екінші машинада жұмыс істей бастайды. Қозғалтқышты орнатушылар екінші машинада жұмыс істеген кезде, бірінші машинаны капот станциясына көшіріп, капот орнату, содан кейін дөңгелек станциясына көшіріп, дөңгелек орнату мүмкін болады. Қозғалтқыш екінші машинаға орнатылғаннан кейін, екінші машина капот құрастыруға көшеді. Сол уақытта үшінші машина қозғалтқыш құрастыруға барады. Үшінші машинаның қозғалтқышы орнатылғаннан кейін, оны капот станциясына көшіруге болады; бұл арада келесі машиналар (егер бар болса) қозғалтқыш орнату станциясына көшірілуі мүмкін. Машинаны бір станциядан екіншісіне жылжыту кезінде уақыт жоғалмайды деп есептесек, құрастыру желісіндегі ең ұзақ кезең өнімділікті анықтайды (қозғалтқышты орнату үшін 20 минут), сондықтан бірінші машинаны 35 минут ішінде шығарып болғаннан кейін, машинаны әр 20 минут сайын шығаруға болады.

Тарих

Өнеркәсіптік революциядан бұрын, өндірілетін өнімдердің көп бөлігі қолмен, жеке-жеке жасалатын. Бір шебер немесе шеберлер тобы өнімнің әр бөлігін жасаушы еді. Олар өздерінің біліктіліктерін және тіл, пышақ сияқты құралдарын жеке бөліктерді жасау үшін пайдаланатын. Содан кейін оларды соңғы өнімге жинап, бөліктері бірімен-бірі сәйкес келіп, бірге жұмыс істейтіндей болғанша (қолмен жасалған өндіріс) түзетулер мен өзгерістер енгізетін. Еңбектің бөлінуі ежелгі гректер, қытайлар және басқа да ежелгі цивилизациялар тарапынан қолданылған. Ежелгі Грецияда Платон мен Ксенофонт осы мәселені талқылаған. Адам Смит еңбектің бөлінуі туралы, "Ұлттардың байлығы" атты кітабында (1776 жылы жарияланған) штырғыштарды өндіру мысалында кеңінен айтқан. 1104 жылға дейін салынған Венеция арсеналы өндіріс желісі сияқты жұмыс істеді. Кемелер канал бойымен жылжып, өтетін әр дүкеннен қажетті жабдықтарды алып отыратын. 16 ғасырдың басында Арсеналда шамамен 16 000 адам жұмыс істеді, олар күніне бір кеме жасап, жаңа салынған кемені стандартталған бөліктермен жабдықтауға, қаруландыруға және қамтамасыз етуге қабілетті болды. Арсенал алғашқы өнеркәсіптік революцияға дейін сақталғанмен, тіпті сол кезде де өндіріс желісі әдістері кеңінен таралған жоқ.

Өнеркәсіптік революция

Өнеркәсіптік революция өндіріс пен өнертабыстың кеңеюіне алып келді. Тоқыма, қару-жарақ, сағаттар, атпен жүретін көлік құралдары, теміржол локомотивтері, тігін машиналарын және велосипедтер сияқты көптеген салалар 19-шы ғасырда материалдарды тасымалдау, өңдеу және құрастыруда үлкен прогресс жасады, бірақ өнеркәсіптік инженерия және логистика сияқты қазіргі заманғы түсініктер әлі аталмаған. 1785 жылы Оливер Эванс салған автоматты ұн диірменін Роу (1916) заманауи ірі көлемдегі материалдарды тасымалдаудың бастамасы деп атады. Эванс диірменінде ұн дайындау процесін толық автоматтандыру үшін былғары белбеулі көтергіш, бұрандалы конвейерлер, кенептен жасалған конвейерлер және басқа да механикалық құрылғылар қолданылды. Бұл жаңалық басқа да фабрикалар мен сыра қайнату заводтарына тарады. Сызықтық және үздіксіз құрастыру процесінің ең ерте өнеркәсіптік мысалы, шамасы, 1801 және 1803 жылдар аралығында салынған Портсмут блок диірмендері. Марк Изамбард Брунел (Изамбард Кингдом Брунелдің әкесі), Генри Модслей және басқалардың көмегімен Корольдік теңіз флоты қолданған түйреу бөлшектерін жасау үшін 22 түрлі станок құралын жобалады. Бұл зауыт өте табысты болды және 1960 жылдарға дейін пайдаланылды, шеберханасы әлі де Портсмуттың HM Dockyard-ында көрініп тұр және бастапқы машиналардың бір бөлігі сақталған. Материалдарды оңай тасымалдау үшін жобаланған зауыттың ерте заманғы мысалы – Бриджвотер құю зауыты. Зауыттың жері Бриджвотер каналымен және Ливерпуль мен Манчестер теміржолымен шектесетін. Ғимараттар бір қатарға орналасқан, ал жұмыстың өтуі үшін ғимараттар арқылы жүретін теміржол желісі салынған. Ауыр жұмыстарды, кейде ондаған тонна салмақтағы, көтеру үшін крандар қолданылды. Жұмыс қаңқаны орнату және соңғы құрастыруға дейін тізбектей жалғасты. Бірінші ағынды құрастыру желісі Ричард Гарретт пен Ұлдарының Лестон жұмысында, Англияның Саффолк графтығындағы Лестон қаласындағы көшбаспадағы бу машиналарын өндіру үшін құрылды. Құрастыру желісінің аймағы ұзындығына байланысты "Ұзын цех" деп аталды және 1853 жылдың басында толыққанды жұмыс істеді. Қазандық құю зауытынан әкелініп, желінің басына қойылды, ал ғимарат бойымен жылжыған сайын ол әртүрлі кезеңдерде тоқтап, жаңа бөлшектер қосылатын. Жоғарғы қабаттан, басқа бөлшектер жасалатын жерден, жеңіл бөлшектер балконнан төмен түсіріліп, жердегі машинаға бекітілетін. Машина цехтың соңына жеткенде толықтай аяқталады.

Бірін-бірі ауыстыратын бөлшектер

XIX ғасырдың басында бұранда кесетін токарлық станок, металл тегістегіш және фрезерлік станок сияқты машина құралдарының дамуы, сондай-ақ джигтер мен бекіткіштер арқылы құрал жолын басқару, өзара алмастырылатын бөлшектерді іс жүзінде мүмкін етіп, қазіргі заманғы конвейерлік желінің негізін қалады.

19 ғасырдың аяғындағы бу және электр конвейерлері

Бумен жұмыс істейтін конвейерлік көтерулер кемелерге жүк тиеу және түсіру үшін 19 ғасырдың соңғы тоқсанында қолданыла бастады. Hounshell (1984) консервілеу зауытында құймаларды толтыру желісі бойынша жылжытатын электрмен жұмыс істейтін конвейердің шамамен 1885 жылғы эскизін көрсетеді. Чикаго қаласының ет өңдеу өнеркәсібі 1867 жылдан бастап АҚШ-та қолданылған алғашқы өнеркәсіптік құрастыру (немесе бөлшектеу) желілерінің бірі деп есептеледі. Жұмысшылар белгілі бір орындарда тұрып, арқан жүйесі етті әр жұмысшыға жеткізіп, олар бір жұмысты аяқтаған. Генри Форд және басқалар осы қасапхана тәжірибесінің кейінірек Форд Мотор Компаниясындағы дамуға тигізген әсері туралы жазған.

Әлеуметтік мәселелер

Әлеуметтік зерттеулер көптеген жұмысшылардың әлеуметтік шеттелуін және күні бойы бір ғана арнайы тапсырманы қайталап орындаудан туындаған жалықуды зерттеді. Карл Маркс өзінің шеттесу теориясында жұмысшылардың жұмысқа қанағаттану үшін өздері жасаған өнімдерде көрінуі керек екенін айтты, өнімдер – "жұмысшылардың өзінің маңызды жаратылысын көрсететін айна" болуы тиіс. Маркс еңбекті адамдардың жеке басының бір қырларын сыртқа шығару мүмкіндігі ретінде қарастырды. Марксистер қайталанатын, мамандандырылған тапсырмаларды орындау жұмысшының күні бойы немен айналысатыны, оның нағыз кім екені және қоғамға қандай үлес қоса алатыны арасындағы үзіліске алып келеді деп санайды. Сонымен қатар, Маркс осы мамандандырылған жұмыс орындарын тұрақсыз деп есептейді, себебі жұмысшы шығындар өскенде және технология қымбат еңбекті алмастыра алғанда қажетсіз болып табылады. Жұмысшылар бір орында бірнеше сағат тұрып, күніне жүздеген рет бір қозғалысты қайталайтындықтан, қайталанатын стресстен туындаған жарақаттар еңбек қауіпсіздігінің ықтимал патологиясы болып табылады. Өнеркәсіптік шу да қауіпті екені дәлелденді. Оның деңгейі тым жоғары болмаса, жұмысшыларға сөйлеуге тыйым салынатын. LIP фабрикасының білікті жұмысшысы Шарль Пиаже сөйлеуге тыйым салынғанымен қатар, жартылай білікті жұмысшылардың қозғалуына 25 сантиметр ғана рұқсат етілгенін еске алды. Кейіннен өнеркәсіптік эргономика физикалық жарақаттарды азайтуға бағытталды.