Кіріспе

Шотланд анатомы Джон Гудсир (20 наурыз 1814 – 6 наурыз 1867) – шотланд анатомы және жасуша теориясын жасаушылардың бірі.

Ерте өмір

Гудсир 1814 жылдың 20 наурызында Анструтерде, Файф қаласында, Элизабет Данбар Тейлор мен Джон Гудсирдің (1742–1848) ұлы болып дүниеге келді. 1814 жылдың 17 сәуірінде крещениеден өтті. Оның інісі Джозеф Тейлор Гудсир дін қызметіне кіріп, Лоуэр-Ларгода пастор болды. Оның інісі Гарри Гудсир Франклин экспедициясында қаза тапты. Роберт (1824 жылы туған) дәрігерлік білім алып, ағасы Гарриді іздеу үшін Арктикаға екі рет сапар шекті. 1826 жылдың желтоқсанында 12 жасында Гудсир Сент-Эндрюс университетіне түсті, онда оның сабақтарына классика және математика кірді. Бұл оған Эдинбург университетінің медицина мектебіне оқуға түсуге және Эдинбургтегі Корольдік хирургтар колледжінде сабақ алуға мүмкіндік берді. 1833 жылы Насмитпен шәкірттігін аяқтады және 1835 жылы Эдинбургтегі Корольдік хирургтар колледжінің лицензиаты атанды. Содан кейін ол әкесінің медициналық практикасында жұмыс істеу үшін Анструтерге оралды, бұл оған бала кезіндегі әуесқойлығын қайта бастауға мүмкіндік берді – Форт-Ферт шығанағының жағалауын түрлі жануарлар іздеу. Ол жинаған үлгілер кейін мұражай консерваторы ретінде дамыған коллекцияның негізін құрады. Эдинбургте Гудсир кейіннен Эдинбург университетінің Табиғи тарих профессоры Эдвард Форбспен және Джордж Деймен, кейіннен Сент-Эндрюс университетінің анатомия және медицина профессоры Чандоспен дос болды. Гудсирдің ағасы Джозефпен бірге олар университетке жақын 21 Лотхиан көшесінде пәтер жалдады, ол ғалымдар, жазушылар мен суретшілердің кездесу орны болды, олар өздерін Шындық достастарының бауырластығы деп атады. Келесі жылы ол Роберт Джеймсонның, Эдинбург университетінің Табиғи тарих профессорының көмегімен "Ендіборн университетінің табиғат тарихы профессоры Роберт Джеймсонның көмегімен" атты ғылыми еңбегін Британдық ғылымды дамыту қауымдастығына ұсынды. Ол кеспеқарынның (Sarcina ventriculi) алғашқы сипаттамасын берді, бұл оның өткір байқағыш және жаңашыл ойшыл екенін көрсетті. Екі жылдан кейін ол Эдинбург университетінің табиғи тарих коллекциясының кураторы болып тағайындалды, ал RCSEd мұражайының консерваторы лауазымына оның ағасы Гарри Гудсир келді, ол 1845 жылға дейін осы қызметте болды. 1844 жылдың мамыр айында Гудсир Александр Монроның анатомиялық демонстраторы болып тағайындалды. Оның дәрістері көптеген студенттерді тартты және Эдинбург университетінің анатомиялық оқытудағы беделін қалпына келтіруге үлкен үлес қосты, ол Монро тұсында зардап шеккен еді. Келесі жылы ол ағасы Гарримен бірлесіп RCSEd-дегі бұрынғы дәрістеріне негізделген "Анатомиялық және патологиялық байқаулар" атты еңбегін жариялады. Бұл кітап жасуша құрылымы және қызметі туралы оның идеялары үшін халықаралық танымалдыққа ие болды. Ол барлық тірі организмдердің микроскоптық бірліктерден, яғни жасушалардан тұрады деген қорытындыға келді. Гудсир мұндай тұжырымдаманы тұжырымдаған жалғыз адам емес, жасушалар барлық өсімдіктер мен жануарлардағы тіндердің негізгі құрылымын құрайды деген теория Маттиас Якоб Шлейден мен Теодор Шваннға тиесілі. Гудсир сұрақтар қойды және оларға жауап берді: "Жасушаның қабырғалары, құрамы, ядросы және нуклеолы қандай? Жасуша қалай пайда болады? Жасушалар қалай көбейеді?" Ол осы зерттеулерден дамыған теориясы түпнұсқа болды және Рудольф Вирховтың (1821–1902) жоғары бағасына ие болды, ол өзінің шедевр еңбегін "Ұялы патология" Гудсирге арнады, оны "физиологиялық және патологиялық жасуша өмірінің ең алғашқы және ең өткір байқаушыларының бірі" деп сипаттады. 1842 жылы Гудсир Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі болып сайланды, оны ұсынған Джеймс Сайм болды.

Анатомия профессоры

1846 жылы Александр Монро үшінші зейнеткерлікке шыққаннан кейін Гудсир Эдинбург университетінің анатомия профессоры болып тағайындалды. Ол Эдинбург Корольдік ауруханасындағы хирургтің көмекшісі лауазымына үміттү болды, бірақ тағайындалмады. Ол Эдинбургтің солтүстігіндегі Уордидегі Эдвард Форбстың Оңтүстік шатырына көшіп, өмірінің соңғы он жылын өткізді. Оның анатомия оқытуды жақсартуы соншалық болды, 1860–1861 жылдары анатомия сабағының тыңдаушыларының саны 354-ке жетті.

Кейінгі жылдар

1850 жылдан бастап Гудсир ауырып, созылмалы сырқаттың белгілерін көрсетті, бұл ақырында өлімге алып келді. Ауру баяу және жасырын түрде дамыды, соққылы атаксия сияқты көрінді. Брюстер, көрнекті физик және математик, қазір Эдинбург университетінің ректоры, Гудсирды 1839 жылдан бері білген, ол кезде екеуі де Сент-Эндрюс әдеби және философиялық қоғамының мүшелері болған. Гудсир 1867 жылдың 6 наурызында 52 жасында Эдинбургтегі Уордидегі Саут-Коттеджде қайтыс болды. Ол досы Форбс қабірінің жанында, Эдинбургтегі Дин зиратының орталық жолдарының бірінде жерленген.