Кіріспе

Британдық дәрігер және мезмерист

Джон Эллиотсон (29 қазан 1791 – 29 шілде 1868), М. Д. (Эдинбург, 1810), М. Д. (Оксфорд, 1821), Ф. Р. С. П. (Лондон, 1822), Ф. Р. С. (1829), Лондон университеті колледжінің медицина принциптері мен практикасы профессоры (1832), Университет колледжі ауруханасының бас дәрігері (1834) — және Уильям Коллинз Энгледу М. Д. бірлесіп, The Zoist журналының редакторы болды. Эллиотсон өнімді және ықпалды жазушы, құрметті ұстаз, клиникалық дәрігер ретінде диагностикалық шеберлігімен және әсіресе, өте күшті тағайындамаларымен танымал болды: "оның студенттері оған науқасқа диагноз қоюға рұқсат беру керек, бірақ емдеуге болмайды" дейтін. Ол әрқашан өзінің мамандығының алдыңғы қатарында болды: ол Ұлыбританияда бірінші болып стетоскопты қолданып, оны насихаттады, сондай-ақ бірінші болып акупунктураны қолданды.

Білім

Лондонның белгілі химигі және дәріханашысы Джон Эллиотсон мен Элизабет Эллиотсонның ұлы болып, 1791 жылғы 29 қазанда Саутваркта дүниеге келді. Ол Саутварк қаласының Сент-Сэвиорс шлютерінің жеке оқушысы болды және 1805 жылдан 1810 жылға дейін Эдинбург университетінде медицинаны оқыды, онда Томас Браун, М.Д. (1778–1820) оған үлкен әсер етті. Содан кейін 1810 жылдан 1821 жылға дейін Кембридж университетінің Иса колледжінде оқыды, екі оқу орнынан да М.Д. дәрежесін алды, сондай-ақ Лондондағы Сент-Томас және Гай ауруханаларында білімін жетілдірді. 1831 жылы Лондон университетінде (қазіргі Университет колледжі, Лондон) физика принциптері мен тәжірибесінің профессоры болып сайланды, ал 1834 жылы Университет колледжі ауруханасының дәрігері болды.

Физикалық сипаттамалары

Оның бойы 152 см-ге жетерсіз, қара терілі және өте үлкен басы болды, сонымен қатар 1828 жылғы ат жарылысынан кейін ақсады. Оның сыртқы келбеті өзінің "ішкі жауы" Роберт Листонға (1794-1847), Ф.Р.С.С. (Эдинбург, 1818), Ф.Р.С. (1841), Университет колледжінің клиникалық хирургия профессоры, барлық уақыттағы ең жылдам хирургтардың бірі (бірде Листон аяқты, жамбасының ортасынан 25 секундта кесіп тастады) – ол ақ терілі және кем дегенде 188 см бойында болғанмен, зор қайшылықты құрады. Листон Элиотсонның аурухананы "жоғары күйлердегі" мезмеризм демонстрацияларымен (яғни, оның "медициналық" қолданысынан гөрі) "бұлдауына" қарсы күресті. Ерекше дене бітіміне қарамастан, Элиотсон лекция беру шеберлігімен жоғары бағаланды, лекцияларының құрылымдылық нақтылығымен де, театрлық әсерлілігімен де көзге түсті. Университет колледжінде лекция оқығаннан бастап, оның кеңінен құрметтелген лекциялары медициналық баспасөзде кеңінен жарияланды, және ол жылдар бойы лекцияларын жинақтап жариялады. Өзінің қарыштама кезеңінде ол Корольдік медицина және хирургия қоғамының (1833 ж.) алғашқы президенті, Корольдік дәрігерлер колледжі мен Корольдік қоғамның мүшесі болды, Лондондағы ең ірі жеке практикалардың бірін ашты және өзінің қарыштама кезеңінде бүкіл Британ империясындағы ең белгілі дәрігерлердің біріне айналды.

Френология және месмеризм

Ол френологияға қызығушылық танытты және 1823 жылы Лондон френологиялық қоғамын құрып, алғашқы президенті болды. Оның месмеризмге деген қызығушылығы алғаш 1829 жылы Ричард Ченевикс көрсеткен тәжірибелер арқылы оянды, ал 1837 жылы Дупоте де Сенневойдың көрсеткен тәжірибелері оны қайта оятты.

Окей әпке-шешелері

Бұл Эллиотсонды 1837 жылдың сәуір айында эпилепсиясымен емделу үшін оның ауруханасына түскен Елизавета (17) және Джейн (15) сестерімен тәжірибе жүргізуді бастауға итермеледі. Олардың тегі көбінесе О’Кей деп берілген және олар ирландтықтар деп кеңінен есептелген, бірақ шын мәнінде олар ежелгі ағылшын отбасынан шыққан (Оки – емен ағашынан шыққан сөз). Эллиотсон оларды жақын арада тәжірибелік нысандар ретінде пайдалана бастады. 1837 жылы ол "ірі сетондық инеге жібек тігісін салыстырып", мүлдем ауыртпастан және оның мұндай ену болғанын сезбей, гипноз күйінде болған Элизабет Окидің (үлкен қарындасының) мойнына енгізді – аурухана шегінде, гипноздың «жоғары күйлері» деп аталатын қоғамдық демонстрацияларында: болжам жасау, сезімдердің ауысуы (саусақтармен көру және т.б.), ойды жеткізу, физикалық байланыс немесе «сезімдер бірлігі», психикалық байланыс және т.б. Үлкен қарындасы Елизаветаның медициналық болжам жасауға қабілеті бар екеніне (денеге қарап, ауруды анықтап, ем тағайындап, жағдайды болжауға) көз жеткізген Эллиотсон оны түн ортасында палаталарға алып түсіп, диагноз қоюға және ем тағайындауға бұйырды.

Томас Уакли

1838 жылдың тамызында Томас Уакли бірнеше куәгерлердің алдында екі әйел бауырласқа қатысты бірқатар тәжірибелер жүргізді. Оның сынақтары қыздардың «гипнозға түскен» суды «гипнозға түспеген» судан ажырата алатынын анықтауға бағытталған. Олар мұны тұрақты түрде істей алмағандықтан, ол оларды алаяқтар деп айыптады және гипнозды толыққанды жаңылыс деп мәлімдеді. Шындығында, тәжірибелер қыздардың жалған айтқанын дәлелдемеді, сонымен қатар гипноздың жалған екенін де көрсетпеді. Дегенмен, 1838 жылдың соңында Эллиотсон ауруханадан кетуге мәжбүр болды. Университет колледжінің кеңесі бірнеше ай бойы талқылағаннан кейін, 1838 жылдың 27 желтоқсанында «Аурухана комитетіне аурухана ішінде гипноз немесе жануарлар магнетизмін жүргізуге жол бермеу үшін олардың ең тиімді деп санайтын шараларды қабылдауды тапсыру туралы» қаулы қабылдады; ал Эллиотсон қаулының мазмұнын оқығаннан кейін, барлық лауазымынан дереу бас тартты. Уакли «Ланцет» журналының редакторы ретінде де, жеке тұлға ретінде де Эллиотсонға қарсы күресу үшін бар күшін жұмсады және оның барлық әрекеттері мен жобаларын ең жағымсыз жағдайда көрсетуге тырысты; мысалы, «Ланцетте» жарияланған көптеген мақалалардан өзге, Уаклиге жатқызылатын Эллиотсонға қарсы (псевдониммен) жазылған «Доктор Эллиотсонның әйел пациенттерімен ерекше тәжірибелері туралы нақты фактілер; және оның Э. & Дж. Окидің денелеріне жасаған медициналық тәжірибелері» (1842) атты еңбек Ұлыбритания кітапханасында сақталады, ал тағы бір еңбек, көбінесе Уакли немесе оның әріптестерінің бірі жазған, Уэлком кітапханасының қорында сақталады (оң жақта қараңыз).

Зоист

Эллиотсон мен Уильям Коллинз Энгледу "Зоист: Ми физиологиясы және мезмеризм журналы, сондай-ақ олардың адам денсаулығына қолданылуы" атты ықпалды британдық журналдың бас редакторлары болды. Бұл журнал мезмеризм мен френологияның теориялары мен тәжірибесін (және олардың қолданылуы туралы мәліметтерді жинау мен таратуды) насихаттауға, сондай-ақ "практикалық ғылымды адамның психикалық құрылымын басқаратын, жақсы түсінілмеген заңдармен байланыстыру және үйлестіру" мақсатында құрылды. "Зоист" бес жыл бойы, 1843 жылдың наурызынан 1856 жылдың қаңтарына дейін тоқсан сайын үздірілмей жарияланды. Журнал жоғары сапалы қағазға басылып, жазылушыларға тоқсан сайын жіберілді. Ол сонымен қатар кең оқырман қауымы үшін жылдық жинақтар түрінде де жарық көрді. Нақты, ғылыми стильде жазылған журнал френологияның (оның теориясынан гөрі) қолданылуы туралы ақпарат таратуға, мезмеризмнің емдік тиімділігі туралы мәліметтерді жинауға, сақтауға және таратуға арналған (мезмеризм теориялары френология теорияларына қарағанда аз талданды). Бұл журнал, ішінара, Ұлыбритания мен оның колонияларынан келген кәсіби және әуесқой дәрігерлердің (және олардың пациенттерінің) тәжірибесі мен мәліметтерін жинау ортасы ретінде қызмет етті. Журнал мезмеризмнің ауру мен азапты жеңілдетудегі, сондай-ақ ауырсыздау хирургия жасаудағы, әсіресе аяқ-қол кесудегі пайдалылығын баса көрсетті.

Харвидің орациясы

1846 жылы – осы кезде барлық мекемелік байланыстарынан айырылған – және оған кедергі келтіруге жасалған көптеген тымыр-тымыр әрекеттерге қарамастан, Эллиотсон Лондон Корольдік дәрігерлер колледжінің ең жас мүшесі ретінде Харви орациясын оқыды. Онда ол даулы түрде Уильям Харви туралы айтты, орация құрмет көрсеткен адам медициналық мамандықтың қатып қалған консерватизміне және оның жаңалықтарына ертедегі күмәндануы мен қарсылығына қарсы күресуге мәжбүр болды, сондай-ақ қазіргі (бірдей жаңылысқан және білімі жоқ) мезмеризм сыншыларымен салыстырудың күшін атап өтті. "1846 жылы Эллиотсонға Харви орациясын оқу кезегі келді, бірақ ол қызметке қабылданғаны белгілі болғаннан кейін, оның қатысуына жол бермеу үшін оған ең қатыгездікпен шабуыл жасалды. Мысалы, Lancet оны кәсіби жеккөруші деп атады, оның сөйлеуі заңды медицинаға өлім соққысын беретінін және колледж қаруын қаралайтын қара дақ болатынын мәлімдеді. Осыған қарамастан Эллиотсон өз баяндамасында мезмеризмді тақырып етті. Өзіне жасалған шабуылдарға сілтеме жасамай, ол тек зерттеулерінің нәтижелерін баяндады және колледжді өте қызықты және маңызды фактілерді зерттеуге құрметпен шақырды. Ол тыңдаушыларын мезмеризмді тыныш және бейтарап түрде зерттеуге шақырды және оларға, шындыққа жақын, медициналық ғылымдағы барлық ең үлкен жаңалықтар мен оның тәжірибесіндегі ең маңызды жақсартуларға мамандық тарапынан ең зорлық-зомбылықпен және принципсіздікпен қарсылық көрсетілгенін еске салды. Осылай қабылданған ғылыми жаңалықтардың мысалдары ретінде ол сүт тамырларын, көкірек түтікшесін, өсімдіктердің жыныстық жүйесін, қан айналымын, кеуде дыбыстарын және олардың жүрек және өкпе ауруларымен және олардың қабықтарымен байланысын және т.б. көрсетті. Тәжірибеде осындай тәсілмен қарастырылған жақсартулар ретінде ол перуандық қабықты қолдануды, шешекке егу және вакцинациялауды, оқ жарақатында қайнаған майдың орнына жұмсақ таңғыштарды қолдануды, операциядан кейін қан кетуді тоқтату үшін тамырларды байлауды, күйдірілген шайырдың немесе қызыл ыстық темірдің орнына және т.б. көрсетті. Эллиотсонның айтуынша, біз бұл жайттарды ешқашан ұмытпауымыз керек және билікке, мақтанға, әдетке немесе мазақтан қорқуға шындыққа қарсы шығуға рұқсат бермеуіміз керек. Біз әрқашан Харвидің еңбегіндегі есте қаларлық сөздерді есімізде ұстауымыз керек: «Шындықты және даналықты сүйетін нағыз философтар ешқашан өзін білгіш және ақылды деп санамайды, сондықтан кез келген көзден және әр уақытта шындыққа мойынсұнады: олар соншалықты тар ойлы емес, өйткені олардың алдыңғылары бізге өнер немесе ғылым осындай кемелділікпен жеткізілген деп санайды, болашақ үшін ештеңе қалмайды». Эллиотсонның айтуынша, мезмеризм фактілерін қарастырғанда осылардың бәрін естен шығармаған жөн. Оның пікірінше, олардың көптегені даусыз болды; он жыл бойы ол мезмеризмнің хирургиялық операция кезінде ауырсынуды қалай болдырмайтынын, ұйқы мен ауруды жеңілдететінін және тіпті әдеттегі әдістермен жеңілдетілмейтін көптеген ауруларды емдей алатынын көрсетті. Бұл мамандықтың қатал және салтанатты міндеті болды – мұқият және бейтарап түрде зерттеу. Сондықтан ол оларды осылай істеуге шындыққа, өздерінің қадір-қасиетіне және адамзат игілігіне қызығса, шын жүректен шақырды». – Джон Милн Брамвелл (1903)

Месмерик ауруханасы

Эллиотсон өзінің 37 Conduit Street, Hanover Square мекенжайындағы (1865 жылы оны тастап кеткенше) жеке үйінен гипноздық демонстрацияларды көрсетуді жалғастырды. 1843 жылы Энгледюмен серіктестікте "Зоист" журналын жариялай бастады, ал 1849 жылы Лондон гипноздық емханасын құрды. Оның абыройы жылдам төмендеп, бұрынғы табысты тәжірибесі де жойылды, және ол 1868 жылы Лондондағы әріптес дәрігері Эдмонд Шепард Саймстің (1805-1881) үйінде мүсірлік күйде қайтыс болды, L. S. A. (1830), M. R. C. S (Англия, 1832), M. D. (Абердин, 1851).

Әдеби байланыстар

Әдеби ортада оның беделі зор болды. У.М. Такерэйдің "Пенденнис" романы оның досы Эллиотсонға арналған. 1849 жылы өміріне қауіп келген ауруға шалдыққан Такерэйге Эллиотсон қарап емдеген. Эллиотсон Чарльз Диккенстің досы болды және Диккенсті Месмеризммен таныстырды. Диккенстің жақын досы Уилки Коллинз Эллиотсонды "ағылшынның ең көрнекті физиологтарының бірі" деп сипаттады және "Ай тасындағы" романында Эллиотсонның "Адам физиологиясы" кітабынан жағдайға байланысты есте сақтау мысалын келтіреді.

Шығармалары

1817: Эллиотсон, Дж. (көшіру. ), Блюменбах, Дж. Ф., Физиология институтары (Institutiones Physiologicæ. 1820: Эллиотсон, Дж., Асқазан ауруларында гидроциан немесе пруссикалық қышқылдың тиімділігін көрсететін көптеген жағдайлар және т.б., Лонгман, Херст, Рис, Орме және Браун, (Лондон), 1820. 1827: Эллиотсон, Дж., "Қомырсқадағы мыс сульфатының қолданылуы, оған ревматизмдегі акупунктураны қолдану туралы кейбір байқаулар қосылады", Medico Chirurgical Transactions, Vol.13, Part 2, (1827), 451–468 бб. 1830: Эллиотсон, Дж., Жүректің әртүрлі ауруларын ажырату өнерінің соңғы жетістіктері туралы және т.б., Лонгман, Рис, Орме, Браун және Грин, (Лондон), 1830. 1832: Эллиотсон, Дж., "Акупунктура", Forbes, J., Tweedie, A. & Conolly, J. (ред.) еңбектерінде, 32–34 бб., The Cyclopædia of Practical Medicine: Аурулардың табиғаты мен емдеуі, Materia Medica және терапия, медициналық сот тәжірибесі туралы трактаттар және т.б., І том (Abd Ele), Sherwood, Gilbert, and Piper, (Лондон), 1832. 1835: Эллиотсон, Дж., Адам физиологиясы, Лонгман, Рис, Орме, Браун, Грин және Лонгман, (Лондон), 1835. 1839: Эллиотсон, Дж. және Роджерс, Н., Медицинаның қағидалары мен практикасы және т.б., Joseph Butler, (Лондон), 1839. 1843: Эллиотсон, Дж., Месмерикалық күйде ауырсыздықсыз хирургиялық операциялардың көптеген жағдайлары, сондай-ақ Корольдік медициналық және хирургиялық қоғамның көптеген мүшелерінің қарсылығы және Месмеризмнің құнды сыйларын қабылдауға байланысты ескертулер, H. Ballière, (Лондон), 1843. 1843: Энгледу, В. С., Ми физиологиясы және материализм, жануарлар магнетизмін ми мүшелеріне қолдану нәтижесімен: Лондондағы френологиялық қауымдастыққа 1842 жылғы 20 маусымда W. C. Engledue, M. D. жасаған баяндама; Dr Elliotson-нан Mesmeric Phrenology және Materialism туралы хат, J. Watson, (Лондон), 1843. 1844: Эллиотсон, Дж., "Мезмеризм арқылы емделген эпилепсияның жағдайы", The Zoist: Ми физиологиясы және мезмеризм журналы, олардың адамның денсаулығына қолданылуы, 2 том, No.6, (1844 жылғы шілде), 194–238 бб. 1846: Эллиотсон, Дж., Харвидің лекциясы, 1846 жылы Лондонның Корольдік дәрігерлер колледжі алдында Джон Эллиотсон, M. D. Cantab. F. R. S., колледж мүшесі оқыған, ағылшын тіліндегі нұсқасы мен түсіндірмелерімен (1846). 1855: Эллиотсон, Дж., "Тек қиял арқылы ұйқы мен емделудің бір мысалы", The Zoist: Ми физиологиясы және мезмеризм журналы, олардың адамның денсаулығына қолданылуы, 12 том, No.48, (1855 жылғы қаңтар), 396–403 бб.

Танымал мәдениетте

Эллиотсон – Assassin's Creed: Syndicate ойынының маңызды қарсыласы, ол Ламбет психиатриялық ауруханасында ақылы тоқырағандарға қатыгез және өлімге алып келетін тәжірибелер жүргізеді және Темплер орденінің құпия мүшесі болып табылады. Кейіннен оны шебер өлтіруші Джейкоб Фрай өлтіреді.