Лиссабон Патриархаты: Тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Португалиядағы Рим-католик архиепископиясы Лиссабон митрополиттік патриархаты (Patriarchatus Metropolitae Olisiponensis) – Португалия астанасы Лиссабондағы Католик шіркеуінің латын шіркеуінің шіркеулік аумағы немесе патриархалдық архиепископиясы. Оның архиепископтық тақтысы – Лиссабондағы Әулие Мария-Мажор патриархалдық соборы. Патриархаттың үш кіші базиликасы бар: Лиссабондағы Әйелдер шегінісі базиликасы және Эштреладағы Исаның Ең Қасиетті Жүрегі базиликасы; Мафрадағы Әйелдер шегінісі және Әулие Антоний базиликасы; сондай-ақ екі ЮНЕСКО мұрасы орны: Лиссабондағы Иеронимдер монастыры және Алькобасадағы Әулие Мария монастыры.

Патриархаттың бүгінгі күні

Патриархат 2014 жылғы мәлімет бойынша, 1,648,885 католикке (барлығы 1,924,650-нің 86%) 3,735 км² аумақта, 285 приходта және 604 миссияда пасторлық қызмет көрсетті. Онда 543 священник (291 епархиялық, 252 діни), 84 дьякон, 1,505 мирян діндар (401 бауыр, 1,104 қарындас) және 54 семинарист болды.

Тарих

Лиссабон епархиясы 4 ғасырда құрылған, бірақ 716 жылдан кейін қала маврлар басып алғаннан кейін бос қалды, дегенмен осы кезеңде мозарабтық діни тәртібінің мозарабтық епископтары туралы мәліметтер бар. Епархия 1147 жылы екінші крест жорығы кезінде, Лиссабон қаласын қоршаудан кейін Португалия королі Афонсу I бағындырғанда қайта құрылды. Оқиға туралы крестшінің баяндамасында жергілікті "қаланың қарт епископы" фламанд және неміс крестшілері тарапынан "барлық құқық пен әділдікке қарсы" өлтірілгені айтылады, бұл қаланың тапсырылу шарттарын тікелей бұзушылық болды. Португалияның саяси маңызы мен колониялық иеліктерінің өсуімен Лиссабон митрополитінің билігі кеңейді; Стадель өзінің Compendium geographiae ecclesiasticae universalis (1712) еңбегінде Коимбра, Лейрия, Порталегре, Эльвас, Фуншал, Ангра, Конго, Кабо-Верде, Сан-Томе және Барлық Әулиелердің Баясы Лиссабонға бағынышты епархиялар болғанын жазды. Түріктерге қарсы көрсеткен көмегі үшін сыйақы ретінде 1708 жылы Папа Климент XI Корольдік сарайдың капелласын коллегиялық дәрежеге көтерді және Браганса мен Ламего епархияларындағы үш шіркеуді оған қосты. Кейіннен король Жоау V-нің өтінішімен ол 22 қазан 1716 жылы "In Supremo Apostolatus Solio" бұйрығын шығарды – мөрі (булла) қорғасынның орнына алтынмен бекітілгендіктен "Алтын бұйрық" деп аталды. Бұл бұйрық коллегиялық капеллаға митрополиттік құқықтармен собор дәрежесін берді және оның титулына патриарх атағын берді. Лиссабон қаласы шіркеулік жағынан Шығыс және Батыс Лиссабонына бөлінді. Бұрынғы Лиссабон архиепископы Шығыс Лиссабонына қатысты билігін сақтап қалды және Гуарда, Порталегре, Кабо-Вердедегі Сантьяго, Сан-Томе және Конгодағы Сан-Сальвадор епархиялары оған бағынды. Жаңа патриарх пен оның мұрагерлеріне Лейрия, Ламего, Фуншал және Анграға қатысты митрополиттік құқықтармен қатар, қосымша артықшылықтар мен құрметтер берілді. Папа мен король арасында Лиссабон патриархының тағайындалғаннан кейін алғашқы консисторияда кардинал болуы керек екені туралы келісімге келді (Inter praecipuas apostolici ministerii, 1737). Лиссабонның алғашқы патриархы Томас де Алмейда (1670–1754) болды, бұрын Порто епископы; ол 20 желтоқсан 1737 жылы Папа Климент XII тарапынан кардиналдыққа көтерілді. Осылайша Лиссабон қаласында екі митрополиттік шіркеу қатар өмір сүрді. Мұндай жағдайдың ыңғайсыздығын болдырмау үшін Папа Бенедикт XIV (1740 жылдың 13 желтоқсаны) Патриарх Алмейда басшылығымен Шығыс және Батыс Лиссабонды бір архиепископтыққа біріктірді, ол 1754 жылы қайтыс болғанға дейін басқарды. Алайда, екі бөлім 1843 жылға дейін, ескі собор бөлімін Папа Григорий XVI таратып жібергенге дейін сақталды. Кардинал Алмейданың патриархтығы кезінде (1746) Римде әйгілі Иоаннның Шомылдыру капелласы (1742–1747) король Жоау V есебінен салынды және Папа Бенедикт XIV тарапынан киелендіріліп, содан кейін Лиссабондағы Сан-Рош шіркеуіне жеткізіліп, қайта құрылды. Патриарх Алмейда сол шіркеудің ғибадатханасында жерленген. Лиссабон патриархтары гербтерінде кілттері жоқ үш тәжді тиараны қашан бастағаны белгісіз, сондай-ақ мұндай артықшылықты беру туралы ешқандай құжат жоқ. 30 қыркүйек 1881 жылы жазылған апостолдық хаттарында Лиссабон митрополиті Ангола, Кабо-Верде, Сан-Томе, Эгитан, Порталегре, Ангра және Фуншал епархияларын бағынышты деп жариялады.

The diocese of Lisbon was created in the 4th century, but it lay vacant after 716 when the city was captured by the Moors, notwithstanding that there are references to Mozarabic bishops of the Mozarabic Rite in that period. The diocese was restored during the Second Crusade in 1147 when the city was captured by King Afonso I of Portugal after the siege of Lisbon. A crusader's account of that event refers to the local "elderly Bishop of the city" being slain "against all right and justice", by marauding Flemish and German crusaders, in direct defiance of the terms of the city's rendition. As Portugal grew in political importance and colonial possessions the jurisdiction of the Metropolitan of Lisbon expanded; Stadel says in his Compendium geographiae ecclesiasticae universalis (1712) that Coimbra, Leiria, Portalegre, Elvas, Funchal, Angra, Congo, St. James of Cape Verde, São Tomé, and Baia of All Saints were suffragans of Lisbon. As a reward for its assistance against the Turks, Pope Clement XI in 1708 raised the Chapel of the Royal Palace to Collegiate rank and associated with it three parishes in the dioceses of Bragança and Lamego. Later, yielding to the request of King John V, he issued the Bull In Supremo Apostolatus Solio (22 October 1716) – known as the Golden Bull because the seal or bulla was affixed with gold instead of lead – giving the collegiate chapel cathedral rank, with metropolitical rights, and conferring on its titular the rank of patriarch. The city of Lisbon was ecclesiastically divided into Eastern and Western Lisbon. The former archbishop of Lisbon retained jurisdiction over Eastern Lisbon, and had as suffragan dioceses those of Guarda, Portalegre, St. James of Cape Verde, São Tomé, and São Salvador in Congo. Western Lisbon and metropolitan rights over Leiria, Lamego, Funchal and Angra, together with elaborate privileges and honours, were granted to the new patriarch and his successors. It was further agreed between pope and king that the patriarch of Lisbon should be made a cardinal at the first consistory following his appointment (Inter praecipuas apostolici ministerii, 1737). The first patriarch of Lisbon was Tomás de Almeida (1670–1754), formerly bishop of Porto; he was raised to the cardinalate on 20 December 1737 by Pope Clement XII. There thus existed side by side in the city of Lisbon two metropolitical churches. To obviate the inconvenience of this arrangement Pope Benedict XIV (13 December 1740) united East and West Lisbon into one single archdiocese under Patriarch Almeida, who ruled the see until his death in 1754. The double chapter however remained until 1843, when the old cathedral chapter was dissolved by Pope Gregory XVI. It was during the patriarchate of Cardinal Almeida (1746) that the famous Chapel of Saint John the Baptist was built in Rome (1742–1747) at the expense of King John V and consecrated by Pope Benedict XIV, and then transported to and reconstructed in the Church of St. Roch in Lisbon. Patriarch Almeida is buried in the chancel of that church. At what date the patriarchs of Lisbon began to quarter the tiara with three crowns, though without the keys, on their coat of arms is uncertain and there are no documents referring to the grant of such a privilege. By apostolic letters dated 30 September 1881 the metropolitan of Lisbon claims as suffragans the dioceses of Angola, St. James of Cape Verde, São Tomé, Egitan, Portalegre, Angra, and Funchal.

Кәдімгілер

Лиссабон, Ибериядағы ең көне қалалардың бірі болғандықтан, бай діни тарихқа ие, онда Лиссабонның басшылары әртүрлі лауазымдарды атқарды, бұл ішінара елдің/қаланың билеушілері мен олардың саяси/колониялық билігіне байланысты болды.