Кіріспе
Andermatt – Швейцарияның Ури кантонындағы тау ауылы және муниципалитет. Теңіз деңгейінен жоғары биіктікте орналасқан Андермат Сент-Готтард массивінің орталығында және Швейцарияның солтүстік-оңтүстік және шығыс-батыс бағыттарының тарихи тоғысқан жері болып табылады. Ол Ури астанасы Альтдорфтан шамамен оңтүстікке қарай орналасқан.
Andermatt is a mountain village and municipality in the canton of Uri in Switzerland. At an elevation of above sea level, Andermatt is located at the center of the Saint Gotthard Massif and the historical center cross of north south and east west traverses of Switzerland. It is some south of Altdorf, the capital of Uri.
География
Андермат Урсерен аңғарында, Реусс өзенінің бастауында және Адула Альпімен қоршалған. Андерматтан солтүстікке қарай Реусс өзені тік құлпыратын Шелленен шатқалы арқылы Гошененге дейін, содан әрі Реусс аңғары бойымен ағып өтеді. Одан кейін, Олтдорфқа жақын жерде, Лүцерн көлінің бөлігі – Урнерзе көліне құяды. Аңғардың қалған үш бағыты үш Альпі тау жолымен байланысқан: шығысқа қарай Обералп жолы (6706 фут; 2044 м), оңтүстікке қарай Сент-Готтард жолы (6909 фут; 2106 м) және батысқа қарай Фурка жолы (7992 фут; 2436 м). 2006 жылғы мәліметтер бойынша Андерматтың ауданы – алдыңғысының 40,8%-ы егіс жәндігіне, ал 5,5%-ы орманға берілген. Қалған жердің 1,7%-ы құрылысқа (ғимараттар немесе жолдар) пайдаланылса, қалған 52%-ы өнімсіз (өзендер, мұздықтар немесе таулар) болып табылады.
Көлік
Андермат Оңтүстік Швейцария мен Солтүстік Швейцарияның, сондай-ақ Шығыс Швейцарияның (яғни Граубюнден/Гризонс) және Батыс Швейцарияның (яғни Валей, Берн және Швейцария Романде) арасындағы тораптық түйін болып табылады. Ауыл үш Альпі тау жолымен байланысты: шығысқа қарай Граубюнден кантонындағы Сурсельва аймағына жалғасатын Обералп жолы (6706 фут; 2044 м), оңтүстікке қарай Тичино кантонындағы Левентина аңғарына жетелейтін Сент-Готтард жолы (6909 фут; 2106 м) және батысқа қарай Вале кантонындағы Обергомс аймағымен байланысатын Фурка жолы (7992 фут; 2436 м). Солтүстікке қарай тік құлпыратын Шолленен шатқалы Андерматты Гёшененмен қосады және осы жерде әйгілі Ібіліс көпірі орналасқан. 1946 жылы Андермат аңғарында Urseren су қоймаларын салу жоспарлары жергілікті тұрғындардың күшті қарсылығына тап болды және төрт жылдан кейін тоқтатылды. Оның орнына келесі аңғарда, Гёшенерталда, ірі су қоймасы салынды. Бірнеше қар көшкіні, әсіресе 1951 және 1975 жылдардың қысында Андерматтың кейбір тұрғын аудандарында қиратушылыққа әкеліп, зардап шеккен үйлердің тұрғындарын қаза таптырды. 1930 жылдарға қарай қаланың туризмнен түсетін табысы күрт төмендеді, көптеген Урсенталь қонақ үйлері тасталып, немесе мақсаты өзгертілді. Көршілес Хоспентальдан шыққан аристократиялық Мюллер отбасы салған (бір кезде жақын маңдағы көптеген қонақ үйлерге, оның ішінде Furkablick және Furka Passhöhe қонақ үйлеріне, сондай-ақ Флүэлен, Альпнахштад, Герисау және Нёшательдегі қонақ үйлерге ие болған) Grand Hotel Bellevue 1970 жылдары пәтерлерге айналдырылды, бірақ 1990 жылға қарай тасталып, жарылғыш заттармен бұзылды. 21-ші ғасырдың басында, Грайсон (Граубюнден) аймағындағы қымбат тау шаңғысы курорттарына – Сент-Мориц пен Гштадқа балама ретінде Андерматтың өркендеуі қайта басталды, қала айтарлықтай кеңейді және қазіргі уақытта көптеген құрылыс жұмыстары жүргізілуде.
Климат
1961 және 1990 жылдар аралығында Андерматта жылына орташа есеппен 147,3 күн жаңбыр жауады және орташа есеппен жауын-шашын мөлшері тіркелді. Ең көп жауын-шашын түсетін ай – сәуір, орташа есеппен жауын-шашын мөлшері және орташа есеппен 14 күн жауын-шашынмен. Жауын-шашын күндерінің саны бойынша ең көп ай – мамыр, орташа есеппен 14,1 күн, бірақ жауын-шашын мөлшері аз. Жылдың ең құрғақ айы – ақпан, 14 күн ішінде орташа жауын-шашын мөлшері байқалды. Кёппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша Андерматтың климаты теңіздік батыс жағалау климаты деп сипатталады, климат карталарында "Cfb" деп қысқартылады.
Шаңғы спорты
Андерматтың қыста екі негізгі шаңғы аймағы бар. Nätschen – Андерматтың солтүстік-шығысында орналасқан тау. Gemsstock – Андерматтың оңтүстік жағында орналасқан тау. Екі аймаққа да ауылдан жоғары қарай жүретін шаңғы көтергіштері арқылы жетуге болады, және наурыздың ортасына дейін ашық болатын төмендікке түсетін жолдар бар. Сонымен қатар, Nätschen теміржол арқылы да қолжетімді. Шаңғы аймақтарын жаңарту және Nätschen-ді көршілес Oberalp баурайларымен қосу жоспарлануда, қазіргі уақытта оларға тек пойызбен жетуге болады, бірақ олар бүкіл шаңғы аймағының бір бөлігін құрайды. Андермат таулары терең қарға және табиғи шаңғы жолдарына (off-piste) байланысты танымал.
Ойын-сауық
Андерматтың концерт залы Альпі тауындағы ауылдарда салынған алғашқы мақсатты түрдегі өнер мекемесі болды, ал ашылу кешінде Константинос Каридис Берлин филармония оркестрін дирижерлік етті.
Медиа
Геймсстоктан шығуға жақын орналасқан "Аврора" жанармай бекеті Джеймс Бондтың "Алтын есім" ("Голдфингер") фильмінде көрсетілген. Бонд Фурка тау жолындағы қуғыннан кейін өзінің "Астон Мартин" көлігін сол жерде жанармаймен толтырады. 2012 жылдың қараша айында Андермат британдық "Гаджет шоу" телебағдарламасында пайда болды, онда жүргізушілер Джейсон Брэдбери және Полианна Вудворд электр велосипедтерін, скутерлерін, сондай-ақ бірнеше ұялы телефон фоторедакторларын Нэтшен төбелерінде сынап көрді.