Кіріспе

Рорайма, Бразилиядағы жергілікті территория

Рапоза/Серра-ду-Сол (порт. "Түлкі/Күн төбелері") – Бразилиядағы жергілікті территория, макукси халқының қоныс етуі үшін арналған. Ол Бразилияның Рорайма штатының солтүстік жартысында орналасқан және бұл елдегі ең үлкені, сонымен қатар әлемдегі ірі территориялардың бірі болып табылады, ауданы және периметрі шамамен .

Орналасқан жері

Бұл аймақ екі негізгі табиғи ландшафтты қамтиды: керадоға ұқсас өсімдіктер өсетін жазықтар және қалың жаңбырлы ормандармен қапталған тік таулар. Аймақтың солтүстігіндегі Пакарайма таулары Бразилияны Венесуэла және Гайанадан бөліп тұрады. Аймақта 1989 жылы құрылған Монте-Рорайма ұлттық паркі орналасқан.

Халық саны

Рапоса-Серра-ду-Соль үнді тайпаларының жерінде шамамен 20 000 адам тұрады, олардың көп бөлігі макукси тайпасынан. Онда вапиксана, ингарико, таурепанг және патамона тайпалары, сондай-ақ жергілікті емес шаруалар да өкілдік еткен. Қорықтағы тұрғындардың тілі мен бразилиялық мәдениетпен байланысының деңгейі әртүрлі. Макукси тайпасы жергілікті қоғаммен тығыз байланыста, ал басқалары әлі де одан тысқары қалып отыр. Қорықтағы үнді халқының көпшілігі португал тілінде сөйлей алмайды. Үнді халқының негізгі қоғаммен байланысы көбінесе FUNAI зерттеушілері, миссионерлер, әскерилер, алтын іздеушілер және ылғалды жазықтарда күріш өсіретін шаруалар арқылы жүзеге асты. Қорықта жергілікті емес тұрғындардың болуы жаңа құбылыс емес, бірақ қорық құрылуы ұсынылғаннан бері бұл көрсеткіштер күрт өсті, себебі Бразилия үкіметі әдетте жерін тастаған қоныс аударушыларға өтемақы төлейді.

Тарих

Рапоса/Серра-ду-Сол құрылысы 1993 жылы алғаш ұсынылғаннан бері ұлттық қауіпсіздік және аумақтық тұтастыққа қатысты бірқатар себептерге байланысты өткір пікір таласына түсіп келеді. FUNAI оны үнділердің отаны деп мойындағаннан кейін, Фернандо Энрике Кардоса басшылығымен картаға түсірілді, бірақ 2005 жылы президент Луис Инасио Лула да Силва ресми түрде қабылдады. 2009 жылдың мамырында Бразилияның Жоғарғы соты осы аумақтың тек үнді халқымен қоныстануы керек деген шешім шығарды, содан кейін қалған жергілікті емес тұрғындарды шығару операциясы басталды. Қорыққа қатысты алаңдаушылық 1970 жылдарға дейін барып жетеді, ол кезде бразилиялық үндітанушы Орландо Виллас Боас шекаралық аймақтарға үнділердің қорықтарын құру Бразилия аумағының тұтастығына қауіп төндіретінін және Бразилиядағы миссионерлердің іс-әрекеті Макуши және Яномами сияқты көптеген үнді тайпалары арасында ұлттық сананы қалыптастыруға бағытталғанын, тәуелсіз немесе жартылай тәуелсіз ұлттық бірліктер құруға және Амазония орманды бақылауын бөліп алуға тырысатынын айтқан әйгілі сұхбат берген. Рапоса/Серра-ду-Сол Гайана және Венесуэламен шекаралас орналасқандығы осы алаңдаушылықты күшейтеді. Тағы бір маңызды мәселе – қорық құрылғаннан кейін Рорайма штатының – Бразилиядағы ең сирек және ең аз халық саны бар штатының – 54%-дан астам аумағы үнділердің қорықтарына немесе ұлттық саябақтарға берілетіні, бұл жергілікті тұрғындар үшін штаттың қазіргі экономикалық өрлеуіне кедергі келтіретін фактор ретінде қарастырылды. Бразилияның солтүстік аймағындағы күріштің көп бөлігі Рапоса/Серра-ду-Сол шегінде өндіріледі, ал қорықтың құрылуы Рорайманың ЖІӨ-сін күрт төмендетуі мүмкін. Басқа муниципалитеттердің үлкен бөліктерімен қатар, қорық аумағында Уирамута қаласы және төрт жергілікті емес ауыл орналасқан. Тағы бір қиындық – үнді қауымдастығының бір бөлігі 20 ғасырдың басынан бері жергілікті емес қауымдастықпен бірге өмір сүргендіктен үнді аумағын құруға қарсы болды. 2006 жылы үш миссионерді күріш фермерлері және қорық құруға қарсы болған үнді халқы үш күннен кейін босатып алды. Монте-Рорайма ұлттық паркі 2001 жылға дейін тек қағаз жүзінде болды, содан кейін Біріккен Ұлттар Ұйымы Бразилиядағы саябақтарды іске асыру және басқару үшін қаржы бөлді. Бразилияның қоршаған ортаны қорғау және жаңаруға жарамды табиғи ресурстар институты (IBAMA) басқару жоспарын іске асыра бастағанда үнді халқы алаңдады. Бұл бас кеңсе салуды және Ингарико және Макуши тайпаларын парктен шығару мүмкіндігін қамтыды. 2005 жылдың 15 сәуірінде аумақ толығымен Ұлттық үнділер қорына (FUNAI) берілді, федералдық үкімет құрған «қос мақсаттылық» құқықтық механизмі арқылы Рапоса-Серра-ду-Сол үнді аумағының танылуымен. 2005 жылғы 15 сәуірдегі жарлыққа сәйкес Рапоса-Серра-ду-Сол үнді аумағының шекарасы бекітілді және Монте-Рорайма ұлттық паркі Үнділердің конституциялық құқықтарын сақтау және қоршаған ортаны қорғау міндеттемелерімен бірге Одақтың мемлекеттік меншігіне айналды. 2008 жылдың желтоқсанында Жоғарғы Федералды Сот Рапоса-Серра-ду-Солдың аумақтық тұтастығын сақтау туралы маңызды шешім шығарды. Жергілікті емес күріш фермерлері ТИ-ден күштеп шығарылуына қарсылық білдіріп, қорық Бразилияның ұлттық тұтастығына және штаттың экономикалық дамуына зиян келтіретінін, оны таратуды ұсынды. Бұл шешім сол кезде Жоғарғы Сот қарап жатқан 100-ден астам ұқсас істерге құқықтық үлгі ретінде әсер етті, нәтижесінде Milestone тезисі дүниеге келді.