Кіріспе

1992 жылғы 2 тамызда Хорватияда президенттік сайлаумен бірге парламенттік сайлаулар өтті. Бұл тәуелсіздік алғаннан кейін және жаңа конституция бойынша өткен алғашқы сайлау болды. Өкілдер палатасының 138 орынның барлығы сайлауға қойылды. Сайлау қорытындысы бойынша Хорватия демократиялық одағы 85 орынды жеңіп алып, абсолютті көпшілікке ие болды. Дауыс беруге қатысқан сайлаушылардың саны 75,6% құрады.

Өмірбаян

Сайлау өте ерекше жағдайларда өтті. Елдің үштен бірі Кражина күштерінің бақылауында болды, ал Хорватияның өзі көршілес Босния мен Герцеговинадағы соғысқа тартылған еді. Дегенмен, көптеген адамдар оның заңдылығына күмәнданбады, себебі бұрынғы коммунистік Конституция бойынша, Хорватия Югославия құрамында болған кезде сайланған ескі Парламент, жаңа саяси шындыққа сай келмейтін еді. Жаңа Конституция Парламентті екі палаталы деп белгілесе де, тек бір ғана – Өкілдер палатасы сайланды. Смилько Сокол жазған жаңа сайлау заңдары қабылданды және бірінші орын алған депутаттыққа және пропорционалды өкілдіктің араласатын жаңа дауыс беру жүйесі енгізілді. 60 депутат жеке сайлау округтері бойынша сайланатын болса, 60 орын 2% шегінен өткен кандидаттардың тізімінен тағайындалатын еді. 12 орын эмигрант хорваттарға, ал Парламентте кем дегенде 15 этникалық азшылық өкілі болуы керек еді – 11 серб және 4 басқа ұлт өкілі. Франьо Туджман мен оның Хорват демократиялық одағы партиясы үлкен сеніммен сайлауға қатысты, себебі Хорватия, ішінара оккупацияланған болса да, оның басшылығымен тәуелсіздікке қол жеткізіп, халықаралық мойындылық алған еді. Сол кездегі мемлекеттік бақылаудағы БАҚ соғыстың дерлік жеңілгені және Кражинаның бейбіт түрде қайта интеграциялануының жақын арада болатын қарапайым формальдылық екенін көрсетті. Алайда, дәл сол кезеңде Туджман режиміне қарсы оппозиция пайда болды, оның негізгі өкілдері Туджманның соғыс жүргізу саясатын сынаған, үкіметтің халықаралық қауымдастық пен сербтерге тым кешірімді екенін айтқан саясаткерлер мен партиялар еді. Басқа оппозициялық лидерлер Туджманның автократиялық бейілімдеріне және Хорватиядағы демократиялық стандарттардың төмендеуіне алаңдады. Ескі Парламенттегі өкілдігіне сәйкес, номиналды түрде басты оппозициялық партия болған Хорватияның Социал-демократиялық партиясы, Туджманға белгілі бір дәрежеде жақын қарым-қатынас жасады. Бұл партияның қиын жағдайымен түсіндірілуі мүмкін – көптеген мүшелері партиядан шығып кетті, наразы сайлаушылардың көпшілігі басқа партияларға өтті, ал көптеген хорваттар бұл партияны коммунизммен байланыстырды. Көптеген сарапшылар мен қоғамдық пікір сауалнамалары SDP-нің 2% шегінен өте алмайтынын болжады. Оппозиция өте белсенді болды, бірақ олардың біртілдігі болмады, бұл екі либералды партия арасындағы бәсекелестікте ең анық көрінді – Хорват әлеуметтік либералдық партиясы мен Хорват халық партиясы.

Жүріс-тұрысы

Бұл сайлау, президенттік сайлаумен бірге, күдікті дауыс бұрмалаумен де байланысты болды. Сайлаудан кейін, бірқатар оппозициялық кандидаттар үкіметтік партияны дауыс ұрлау және нәтижені өз кандидаттарының пайдасына бұрмалауда айыптады, әсіресе сайлау өте тартысты болған округтерде. Мұндай айыптаулардың ең белгілісі Загребтің бір округінде болды, онда ХДЗ кандидаты және болашақ Сабор спикері Неджелько Миханович, ХСЛС кандидаты Реля Башичті хорват түрмелерінде дауыс берілген деген бірнеше жүз дауыс алғаннан кейін ғана жеңіп алды.

Нәтижелер

Оппозициядағы бөлінулер ХДЗ-ға оппозицияның үмітсіз деп санаған сайлау округтерінде жеңіске жетуге мүмкіндік берді, кейде 18% ғана дауыспен. HDZ ұлттық деңгейде 40% дауыс алды, сонымен қатар 60 жеке сайлау округінің 54-ін жеңіп алды. HDZ-нің жеңілген жалғыз аймағы – Истрия, онда жергілікті Истрия демократиялық ассамблеясы барлық 3 сайлау округінде жеңіске жетті, ал жақын маңдағы Риека қаласындағы бір орынды Приморье-Горски Котар альянсының өкілі Владимир Бебич иеленді. Бір орынды, сол кездегі оккупацияланған Вуковарды тәуелсіз кандидат жеңсе, Меджимурьеде бір орынды HSLS жеңді. HDZ ыңғайлы көпшілікке ие болғанымен, оппозиция HSLS-тің ең күшті оппозициялық партия ретінде пайда болуымен өзін жұбата алды. Саборға кірген басқа партиялар: ХНС, Хорват шаруалар партиясы, Хорват құқық партиясы, Далмация әрекеті, СДП және Серб халық партиясы. Соңғылардың парламенттегі өкілі Конституциялық соттың шешімімен этникалық сербтердің квотасын толтыру үшін сайланды. Бұл шешім даулы болды, өйткені Сот өз шешімін СНС-ті «этникалық партия» деп атап, сондықтан серб этникалық азшылығын өкілдік етуге басқа партияларға қарағанда құқылы деп түсіндірді. Бұл SNS-тен көбірек дауыс жинаған және квотаны толтыру үшін тізімінде жеткілікті сербтер бар Социал-демократиялық одақ партиясының есебінен болды.