Кіріспе

Бельгиядағы фашистік саяси қозғалыс

Вердиназо (Verbond van Dietsche Nationaal Solidaristen), кейде Динасо деп аталады, 1931 және 1941 жылдар аралығында Бельгияда және шамалы дәрежеде Нидерландыда белсенді болған шағын фашистік саяси қозғалыс болды. Вердиназо 1931 жылғы 6 қазанда Гент қаласындағы Ришелье қонақ үйінде өткен жиналыста Жорис Ван Северен, Жеф Франсуа, Вис Моенс және Эмиль Тьерс құрған. Бұл қозғалыс Фламанд қозғалысынан туындады, бірақ Ван Севереннің басшылығымен ол «Ұлттық солидарлық» деп аталатын жаңа авторитарлық саяси идеологияға бет бұрды. Ұйым бастапқыда Фландрияны Нидерландымен біріктіріп, Ұлы Нидерланды (Дицланд) құруды талап еткен, бірақ 1934 жылы бұл идеяны қалдырып, бүкіл Бельгияны және мүмкін Люксембургті қамтитын Бургундиялық Нидерланды үлгісіндегі федеративтік авторитарлық жүйені құруға шақыратын кеңейтілген корпоратистік идеологияны қабылдады. Партия шағын болғанымен, итальяндық фашизм мен Португалияның «Estado Novo» үлгісімен шабыттанған бірнеше жас студенттер мен зиялыларды өз тамашасына тартып алды. 1937 жылы мүшелерінің жасыл жейделерімен танылатын «Динасо әскери ордені» (Dinaso Militanten Orde) атты жарымәскери қанат құрылды. Вердиназо ешқашан кең қолдауға ие болмаса да, 1929 жылғы сайлауда Фламанд майданының (Vlaamsche Front) қолдауының азаюына ықпал еткендігі оның 1931 жылы Фламанд Ұлттық лигасына (Vlaamsch Nationaal Verbond) қайта ұйымдасуына және идеологиялық бағытын демократиялық реформалар мен бейбітшіліктен оңшыл авторитарлыққа қарай өзгертуіне себеп болды.

Тұлғасы мен тарихы

Партия парламенттік демократияға қарсы болды және ақырында Бельгия королі басқаратын корпоративтік қоғамды жақтады. Осы себепті ол ешқашан сайлауға қатыспаған және күшті саяси ықпал етуші топқа айналмаған. Вердиназо бастапқыда фламанд және голланд ұлтшылдығын жақтады. Ол Фландрияның Нидерландымен бірігіп, Дицланд немесе Диц Рийк ("Немец империясы") құруды ұсынды, бұл екі елдің Бургундиялықтардың және I Карлдың тарихи билігіне ортақ тарихымен негізделген. 1932 жылы оның екі жетекшісі, Франсуа және Ван Северен, Депутаттар палатасына сайланды. Сол жылы партияға Виктор Лиманс қосылды, ол "Хет национальный социализм" атты еңбегін жазды – Ұлттық социализмді қолдайтын туынды. 1934 жылдан кейін Вердиназо назарын Бельгиялық ұлттық санаға аударды, 1939 жылы екі тілді (француз-голланд) қозғалысқа айналды. Олар Бельгия мемлекетінің Рим-католик корпоративизміне негізделуі керек деп сенді – бұл Вердиназоның католик әлеуметтік ілімінен түсіндірген экономикалық моделі, интегрализм мен Action Française-ке (Ван Северенге әсер еткен) ұқсас. Вис Моенс сияқты ықпалды мүшелер голланд ұлтшылдығына жасалған сатқындық және бельгизмге бет бұру деп санағандықтан ұйымды тастады. Партия сол жақтағы коммунизмге, оң жақтағы либералды капитализмге қарсы болды. Сонымен қатар, ол антисемиттік көзқарастарға ие болды, кейде еврейлер мен масондар Дицландтың мүдделеріне қарсы жасырын күштер екенін айтатын. Қозғалыс Фландрия мен Нидерланд арасындағы одақтан Бельгия, Люксембург және Нидерланд арасындағы одаққа қарай өзгерді. 1936 жылғы Бельгиядағы жалпы сайлауда Вердиназо басқа фламанд ұлтшылдарымен бірлесіп, Vlaamsch Nationaal Verbond (VNV; "Фламанд Ұлттық Одағы") атты бірлескен тізімде сайлауға түсті. VNV 7,1% дауыс алып, 16 орынға ие болды. 1939 жылғы Бельгиядағы жалпы сайлауда VNV 8,3% дауыс алып, 17 орынға ие болды. Dinaso Militanten Orde шамамен 3000 мүшеден тұрады, олар Франсуаның басшылығымен бірікті және Recht en Trouw және De Vlag газеттерін шығарды (Моенс басшылығымен). Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Ван Северен Францияның Абевиль қаласында, нацистік Германияның тыңшысы деген күдікпен өлтірілді. Ол сондай-ақ рексистер мен бельгиялық коммунистердің өліміне қатысты (екі топ та неміс жақтасы болды деген күдік болды, соңғысы Молотов-Риббентроп келісімімен байланысты). Осының салдарынан Вердиназо нақты бағытын жоғалтты (Ван Севереннің Франсуамен ауыстырылуына қарамастан) және 1941 жылдың мамырында VNV-ға сіңірілді. Алайда король Леопольд III-тің айналасындағы Бельгияның күшті авторитарлық режимін жақтаған Вердиназо мүшелерінің бір бөлігі неміс оккупациясына қарсы қарсылық көрсетуге қосылды.

Идеология

Вердинасо "Ұлттық солидарлық" идеологиясына негізделген, бұл марксизм мен капитализмге қатысты берік қарсы тұратын әлеуметтік ілім болды. Партия қоғамды органикалық тұрғыда, яғни оның мәніне, тарихына және дәстүріне құрмет көрсетіп, біртіндеп және табиғи түрде дамытуды көздеді. Вердинасо либерализмге де, парламенттік демократияға да қарсы болды. Ван Северен Вердинасо арқылы мемлекет билігін күшпен бағындыру емес, өзінің стилі мен іс-қимылы арқылы жеңіп алатын жетекші элита құруды ниеттенді. Вердинасо консервативті революцияға, әсіресе жас консерваторларға жақын болды. Шарль Мауррастың ұлтшыл "Action Française" қозғалысының да ықпалы болды.