Кіріспе

Пенджаб және Харьяна штаттарының жоғары соты – Үндістанның Чандигарх қаласында орналасқан Пенджаб және Харьяна штаттары мен Чандигарх Одақтық аумағы үшін ортақ жоғары сот. Бұл жоғары соттың судьялар штаты 85 адамнан тұрады, оның ішінде 64 тұрақты судья және 21 қосымша судья, соның ішінде Бас судья бар. 2023 жылдың 14 қыркүйегіне қарай, жоғары сотта 58 судья жұмыс істеп жатыр, оның ішінде 36 тұрақты және 22 қосымша судья бар. Сот ғимараты Әділет сарайы деп белгілі. Ле Корбюзье жобалаған бұл ғимарат және оның бірнеше басқа да туындылары 2016 жылдың шілдесінде ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Пәнжаб және Харьяна жоғары сотында қызмет еткен және 1956 жылдың 1 қарашасынан 1964 жылдың 2 ақпанына дейін Пәнжабтың бас адвокаты болған Сарв Митра Сикри 1964 жылдың 3 ақпанында адвокаттық практикасынан тікелей Үндістан Жоғарғы Сотының судьясы болып тағайындалды; кейіннен 1971 жылдың 22 қаңтарында Үндістанның Бас судьясы болды, адвокаттық практикасынан тікелей тағайындалған жалғыз екі Бас судьяның бірі болды. Бұрынғы судьялардың қатарында Мадан Мохан Пунчи, П. Сатасивам, Тират Сингх Такур, Джагдиш Сингх Кехар және Ранджан Гогой бар, олар Үндістан Жоғарғы Сотына көтеріліп, Үндістанның Бас судьясы болды.

Құрылу

Пәнджаб және Харьяна жоғары соты бұрын Лахор жоғары соты деп белгілі болған, ол 1919 жылдың 21 наурызында құрылған. Бұл соттың қарауына біртұтас Пәнджаб және Дели кірген. 1920 жылдан 1943 жылға дейін Сотқа Қытайдың Кашгар британдық консулдық округіне кіретін бөлігіне қатысты экстерриториалды юрисдикция берілді, бұл аймақ бұрын Қытайдағы британдық Жоғарғы сотының қарауында болған. Бұл Қытайдағы экстратерриториалды құқықтардан бас тарту туралы британдық-қытайлық шарт ратификацияланғаннан кейін тоқтатылды.

Тәуелсіздікке байланысты бөліну

1947 жылғы 15 тамызда Үндістанның тәуелсіздігі және оның бөлінуінен кейін, 1947 жылғы Үндістан Тәуелсіздігі заңының 9-тармағына сәйкес шығарылған Бас губернатордың жоғары соттары (Пенджаб) бұйрығымен Шығыс Пенджабтың жеке жоғары соты құрылды. Ол тарихи Петерхоф ғимаратында, сол кездегі Шығыс Пенджаб провинциясы және Дели провинциясының аумақтарында орналасқан болатын. Бұл сот Патиала және Шығыс Пенджаб штаттарының бұрынғы аумақтары мен Шығыс Пенджаб провинциясының құзыретінде болды, ол қазір Үндістанның Пенджаб, Дели, Химачал-Прадеш және Харьяна аймақтарын қамтиды. 1948-1949 жылдары Петерхофта Махатма Гандини өлтірген Натурам Годсе сотта болды. 1950 жылғы 26 қаңтарда Үндістан Конституциясы қабылдағаннан кейін Шығыс Пенджаб штаты Пенджаб штаты болып өзгертілді, соған сәйкес жоғары соттың атауы да Пенджаб жоғары соты деп өзгертілді. Сонымен қатар, 1948 жылғы 15 шілдеде сегіз княздық штатты біріктіру арқылы құрылған Патиала және Шығыс Пенджаб штаттары одағы (ПЭПСУ) жеке Патиала және Шығыс Пенджаб штаттары одағының (ПЭПСУ) жоғары соты бар "Б" тобына енді. Үндістан Конституциясының 214(2)-бабына сәйкес, жоғары сот басқа жоғары соттармен бірге жұмысын жалғастыруға тиіс болды. 1955 жылғы 17 қаңтардан бастап сот Чандигархқа, қазіргі орналасқан жеріне көшірілді. 1956 жылғы Штаттарды қайта ұйымдастыру заңымен 1956 жылғы 1 қарашада Патиала және Шығыс Пенджаб штаттары одағы (ПЭПСУ) Пенджаб штатына қосылды. Патиала және Шығыс Пенджаб штаттары одағының (ПЭПСУ) жоғары сотының судьялары Пенджаб жоғары сотының судьялары болды. Бастапқыда 8 судьясы болған Пенджаб жоғары сотының құрамы 13-ке дейін өсті.

Атауын өзгерту және құзыреттілігін қысқарту

1966 жылғы Пәнджабты қайта ұйымдастыру заңы 1966 жылдың 1 қарашасынан бастап Харяна мен Чандигархтың құрылуына негіз салды. Бұл құрылымдар Пәнджаб жоғары сотының Пәнджаб және Харяна жоғары соты болып қайта аталғанымен де сәйкес келді. Пәнджаб жоғары сотының судьялары Пәнджаб жоғары сотының барлық құқықтары мен юрисдикциясын сақтай отырып, ортақ жоғары соттың судьялары болды. Дегенмен, жоғары соттың бас кеңсесі Чандигархта орналасқан күйінде қалды. Пәнджаб және Харяна жоғары соты 1966 жылдың 1 қарашасынан бері қазіргі форматта жұмыс істеп келеді. Пәнджаб жоғары сотының үш судьясы Дели жоғары сотына ауыстырылды, олардың арасында танымал судья Ханс Радж Ханна да болды. 1966 жылғы Пәнджабты қайта ұйымдастыру заңының 5-бабына сәйкес, 1966 жылдың 1 қарашасында Шимла, Кангра, Кулу және Лахаул-Спити аудандары, Амбала ауданының Налагарх тесілі, Лохара, Амб және Уна канунго аймақтары, Хошиарпур ауданының Сантохгарх канунго аймағының бір бөлігі және Уна тесілінің белгілі бір аумақтары, сондай-ақ Гурдаспур ауданының Патанкот тесілінің Дар Калан канунго аймағының бір бөлігі Пәнджаб штатының аумағынан бөлініп, Химачал-Прадеш құрамына қосылды, осылайша жоғары соттың юрисдикциясы шектелді.

Чандигарх сотының ғимарат архитектурасы

Жоғарғы соттың құрылысын жүргізу үшін белгілі француз сәулетшісі Ле Корбюзье таңдалды. Үндістанның тұңғыш премьер-министрі Джавахарлал Неру жобаны ынта-қуантқандықпен қолдап, оның іске асырылуына тұрақты қызығушылық танытты. 1952 жылғы 2 сәуірде жобаға сапар шеккен кезде ол: «Бұл Үндістанның тәуелсіздігінің символы, өткеннің дәстүрлерімен шектелімеген, елдің болашаққа сенімінің көрінісі болсын» деп мәлімдеді.

Қазіргі уақытта Жоғары Сотта жұмыс істейтін судьялардың тізімі

АтауыNameD. О. Р. Тенур1Әділет Рам Лалл15 тамыз 194718 қаңтар 19492Әділет Суди Ранджан Дас19 қаңтар 194921 қаңтар 19503Әділет Эрик Уэстон21 қаңтар 19508 желтоқсан 19524Әділет Амар Натх Бандари9 желтоқсан 195218 қараша 19595Әділет Гопал Дас Госла19 қараша 195914 желтоқсан 19616Әділет Дональд Фалшоу15 желтоқсан 196129 мамыр 1966 7Әділет Мехар Сингх29 мамыр 196614 тамыз 19708Әділет Харбанс Сингх15 тамыз 19708 сәуір 19749Әділет Дая Кришан Махаджан10 сәуір 197411 мамыр 197410Әділет Ранджит Сингх Нарула11 мамыр 197431 қараша 1977 ACJӘділет О. Чиннаппа Редди28 маусым 197623 қазан 197611Әділет Ананд Дев Кошал1 қараша 197717 шілде 197812Әділет Сурджит Сингх Сандхавалиа17 шілде 197828 қараша 1983ACJӘділет Прэм Чанд Джайн28 қараша 198331 шілде 1985131 тамыз 198518 тамыз 198614Әділет Харидайн Натх Сет18 тамыз 198614 қазан 198715Әділет Деби Сингх Теватиа15 қазан 198729 қазан 1987ACJӘділет Р. Н. Миттал30 қазан 198711 қараша 198716Әділет Вирасавами Рамасами12 қараша 19876 қазан 1989ACJӘділет Шанти Саруп Деван6 қазан 198923 қазан 19891724 қазан 198931 желтоқсан 1989ACJӘділет Джитендра Вир Гупта1 қаңтар 19908 шілде 1990189 шілде 19901 мамыр 1991 ACJӘділет Гокал Чанд Митал19 мамыр 19914 тамыз 1991ACJӘділет Икбал Сингх Тивана5 тамыз 199119 қыркүйек 199119Әділет Бипин Чандра Верма19 қыркүйек 19912 мамыр 199220Әділет Мандагадде Рама Джойс3 мамыр 199231 тамыз 1992ACJӘділет С. С. Содхи1 қыркүйек 199212 қараша 199221Әділет Сударшан Даял Агарвал13 қараша 199214 қаңтар 199422Әділет Судхакар Пандитрао Курдукар16 қаңтар 199427 наурыз 1996ACJӘділет М. С. Либерхан10 шілде 199416 тамыз 1994ACJӘділет Р. П. Сети16 тамыз 199418 қыркүйек 199427 наурыз 199627 маусым 1996ACJӘділет М. С. Либерхан27 маусым 199630 шілде 199623Әділет К. Сридхаран30 шілде 199618 қазан 1997ACJӘділет Амаржит Чаудхари18 қазан 19977 қараша 199724Әділет А. Б. Сахария7 қараша 199714 қыркүйек 2002ACJӘділет Г. С. Сингхви28 қаңтар 200217 сәуір 20025 тамыз 200211 тамыз 20022 қыркүйек 20028 қыркүйек 200214 қыркүйек 200214 қазан 200225Әділет Бинод Кумар Рой14 қазан 200221 ақпан 2005ACJӘділет Г. С. Сингхви21 ақпан 200525 ақпан 2005ACJӘділет Х. С. Беди26 ақпан 200511 наурыз 200526Әділет Д. К. Джайн11 наурыз 20059 сәуір 2006ACJӘділет Х. С. Беди10 сәуір 20062 қазан 2006ACJӘділет С. С. Ниджар3 қазан 200628 қараша 200627Әділет Вижендер Джайн28 қараша 20061 тамыз 2008ACJӘділет Джагиш Сингх Кхехар2 тамыз 200811 тамыз 200828Әділет Тиратх Сингх Такур11 тамыз 200816 қараша 2009ACJӘділет Джагиш Сингх Кхехар17 қараша 200929 қараша 2009ACJӘділет Мехтаб Сингх Гилл29 қараша 20095 желтоқсан 200929Әділет Мукул Мудгал5 желтоқсан 20093 қаңтар 2011ACJӘділет Раджан Гогой4 қаңтар 201111 ақпан 20113012 ақпан 201122 сәуір 2012ACJӘділет Адарш Кумар Гоел2 ақпан 201111 қыркүйек 2011ACJӘділет М. М. Кумар12 қыркүйек 2011 9 қараша 201123 сәуір 20128 маусым 2012ACJӘділет Жасбир Сингх8 маусым 201223 қыркүйек 201231Әділет Арджан Кумар Сикри23 қыркүйек 201211 сәуір 2013ACJӘділет Жасбир Сингх12 сәуір 201331 мамыр 201332Әділет Санджай Кишан Каул1 маусым 201325 шілде 2014ACJӘділет Ашутош Моханта26 шілде 201415 желтоқсан 2014ACJӘділет Шиавакс Джал Вазифдар15 желтоқсан 20146 тамыз 2016337 тамыз 20163 мамыр 2018ACJӘділет Аджай Кумар Миттал4 мамыр 20182 маусым 201834Әділет Кришна Мурари2 маусым 201822 қыркүйек 2019ACJӘділет Раджив Шарма23 қыркүйек 20195 қазан 201935Әділет Рави Шанкар Джха6 қазан 201913 қазан 2023ACJӘділет Риту Бахри14 қазан 20233 ақпан 2024ACJӘділет Гурмит Сингх Сандхавалиа 4 ақпан 2024Қазіргі лауазымда

Виртуалды жеке желі

Жоғары соттың құрметті судьяларына лагерьдегі кеңселерінен немесе басқа да жерлерден сканерленген қағаз кітаптарға қол жеткізу үшін DMS-ке қосылуға VPN желісі ұсынылды.

Электрондық күнделік

Күнделік – шот иелеріне өздерінің іс портфелін басқаруға және олар жүргізген немесе өкілдік еткен істерді қарауға мүмкіндік беретін мүмкіндік. Істің онлайн статусы, сондай-ақ аралық және соңғы шешімдер/үкімдер электрондық күнделік арқылы қолжетімді болды. Салық департаменті, сақтандыру компаниясы, Үндістан Одағы, Пәнджаб және Харьяна бас прокурорлары сияқты әртүрлі ведомстволардың анықталған барлық істері автоматты түрде олардың онлайн электрондық күнделіктеріне жіберіледі. Электрондық күнделік жүйесімен қатар, мемлекеттік органдар Сот істерін мониторингтеу жүйесін (CCMS) әзірлеп жатыр, арқылы олар Үндістаннің Жоғарғы Сотындағы күдіретті істерді бақылайды.

Электронды түрде тапсыру

Онлайн веб-базалы электрондық іс тіркеу модулі тәулік бойы, 24/7 жұмыс істейді. Электрондық түрде тіркелген істер бұйрықтардың, сотқа шақыру қағаздарының көшірмелерін беруды жеделдетеді және қағазсыз сот жүйесіне қадам болып табылады. Істерді онлайн тіркеу міндетті етілді.

Жеке ақпарат жүйесі

Үйде сот орындаушысының жеке куәлігі мен қызметтік тарихын қамтитын бағдарламалық құрал жасалды. Әкімшілік судья, бас тіркеуші, қадағалау тіркеушісі, аудандық судья және тиісті лауазымдағы адамдар сияқты түрлі деңгейдегі қолданушыларға қажетті ақпаратқа қолжетімділік берілді.

Ақырғы шешімнен кейін іс туралы ақпаратты жаңарту

Шешім шығарылған істер жоғары соттың веб-сайтында қолжетімді. Көптеген жағдайларда, соңғы қаулы қайта қарастырылады/өзгертіледі немесе сотқа шағым беру арқылы күдік тудырылады. Іс бойынша соңғы шешім қабылданғаннан кейінгі жағдай көрсетіледі және соңғы қаулы веб-сайттан басылып алынған кезде. Басып шығарылған нұсқада істің ағымдағы жағдайы туралы хабарлама болады.

Басымдықты белгілеу туралы істер

Сиыр контрабандасы ісінде Пәнжаб және Харьяна жоғары соты жануарларды "заңды тұлға" деп қарастырып, "құстар мен су жануарларын қоса алғанда, бүкіл жануарлар әлемі" тірі адамға тән құқықтар, міндеттер мен жауапкершіліктері бар "ерекше заңды тұлға" екенін мәлімдеді, ал адамдар жануарлардың әл-ауқаты, ветеринариялық көмек, жем-шөп және баспана нормаларын белгілегенде "loco parentis" рөлінде болады. Мысалы, жануарлармен тартылған көліктерде төрттен аспайтын адам болуы керек, ал жүк таситын жануарларға жүк белгіленген лимиттен артық жүктелмеуі тиіс, және жануарлар көлбеуге жүк көтергенде бұл лимиттер екі есеге төмендетілуі керек.