Андерс Фриксель: Швеция тарихының көрнекті зерттеушісі

Кіріспе

Швед тарихшысы (1795–1881)

Андерс Фрикселл (7 ақпан 1795 – 21 наурыз 1881) – швед тарихшысы.

Өмір

Фрайкселл 1795 жылдың 7 ақпанында Дальсландтың Эдслеског елді мекенінде (қазіргі Вестра-Гёталанд округінің Амол муниципалитетіне қарасты) дүниеге келді. Ол Уппсала университетінде білім алып, 1820 жылы діни қызметкерлікке бекітілді, 1821 жылы философия докторы атанды, ал 1823 жылы өмірінің ең маңызды еңбегі – «Швед тарихынан әңгімелер» атты кітабын жариялай бастады. Ол бұл еңбегін 56 жыл өткен соң ғана, соңғы, 46-шы және ең көрнекті томын шығарғаннан кейін аяқтады. Тарихшы ретінде Фрайкселл өзінің әсем стильімен және зерттеулерінің ауқымдылығымен барлық топқа жақын болды; ол оқырмандарының ұлттық сезімін ерекше күшпен ояту қабілетіне ие болды. 1824 жылы ол «Швед грамматикасы» атты еңбегін жариялады, ол көп жыл бойы теңдессіз болды. 1833 жылы профессор атағын алды, ал 1835 жылы Карлстад епархиясының Сунне шіркеуіне қызметке тағайындалды, және өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды. 1840 жылы ол ақын Йохан Олоф Валлиннен (1779–1839) кейін Швед академиясының мүшесі болып сайланды. 1847 жылы Фрайкселл епископынан шіркеу қызметінен толығымен бас тартуға рұқсат алып, өзін тарихи зерттеулерге толықтай арнады. Оның көптеген шағын жазбаларының ішінде 1592 және 1600 жылдар аралығындағы Швецияның ерекшеліктері (1830), католик дәуірінде Швеция тарихының дұрыс жазылмауының себептері (1847) және Швецияның әдеби тарихына үлесі ерекше көзге түседі. Қазір Фрайкселлдің көптеген еңбектері ғылыми емес, көбінесе халыққа арналған еңбектер екені байқалуда, және олардың өмір бойындағы ықпалы зор болғанымен, кейінгі және мұқият тарихшыларға олардың бірнеше бағытта ескіруі мүмкін екенін мойындау әділ болар. Фрайкселл прогрессивті пионерлік Wallinska skolan мектебінің негізін қалады, ол Стокгольмдегі қыздарға арналған алғашқы маңызды орта білім беретін мектеп болды және 1831–1834 жылдары оның директоры қызметін атқарды. Ол Pro Fide et Christianismo, христиандық білім беру қоғамының мүшесі болды. 1881 жылдың 21 наурызында Андерс Фрайкселл Стокгольмде қайтыс болды, ал 1884 жылы оның қызы Ева Фрайкселл (1829 жылы туған) оның қолжазбасынан «Менің тарихымның тарихы» атты қызықты еңбегін жариялады, ол шын мәнінде әдеби өмірбаян болып табылады және оның еңбекқорлығы мен талмайтындығын көрсетеді. Ол 1847 жылы Швед Корольдік Ғылым академиясының мүшесі болып сайланды.

Fryxell was born at Edsleskog, Dalsland, (now part of Åmål Municipality, Västra Götaland County) on 7 February 1795. He was educated at Uppsala University, took holy orders in 1820, was made a Doctor of Philosophy in 1821, and in 1823 began to publish the great work of his life, the Stories from Swedish History. He did not bring this labor to a close until, fifty six years later, he published the forty sixth and crowning volume of his vast enterprise. Fryxell, as a historian, appealed to every class by the picturesqueness of his style and the breadth of his research; he had the gift of awakening to an extraordinary degree the national sense in his readers. In 1824 he published his Swedish Grammar, which was long without a rival. In 1833 he received the title of professor, and in 1835 he was appointed to the incumbency of Sunne, in the diocese of Karlstad, where he resided for the remainder of his life. In 1840 he was elected to the Swedish Academy in succession to the poet Johan Olof Wallin (1779–1839). In 1847 Fryxell received from his bishop permission to withdraw from all the services of the church, that he might devote himself without interruption to historical investigation. Among his numerous minor writings are prominent his Characteristics of Sweden between 1592 and 1600 (1830), his Origins of the Inaccuracy with which the History of Sweden in Catholic Times has been Treated (1847), and his Contributions to the Literary History of Sweden. It is now beginning to be seen that the abundant labors of Fryxell were rather of a popular than of a scientific order, and although their influence during his lifetime was unbounded, it is only fair to later and exacter historians to admit that they threaten to become obsolete in more than one direction. Fryxell was the founder of the progressive pioneer school Wallinska skolan, the first serious secondary education girl school in Stockholm, and was its principal in 1831–1834. He was a member of Pro Fide et Christianismo, a Christian education society. On 21 March 1881 Anders Fryxell died in Stockholm, and in 1884 his daughter Eva Fryxell (born 1829) published from his MS. an interesting History of My History, which was really a literary autobiography and displays the persistence and tirelessness of his industry. He was elected a member of the Royal Swedish Academy of Sciences in 1847.