Кіріспе

М. Фатима Биви (1927 жылдың 30 сәуірі – 2023 жылдың 23 қарашасы) – үндістандық судья, Үндістанның Жоғарғы Сотының төрешісі. 1989 жылы Жоғарғы Сотқа тағайындалған ол Үндістанның Жоғарғы Сотының құрамына кірген алғашқы әйел судья болды. 2024 жылғы наградалар тізімінде ол қайтыс болғаннан кейін "Падма Бхушан" орденімен марапатталды.

Ерте өмір және білім

М. Фатима Биви 1927 жылдың 30 сәуірінде Траванкор корольдігінің Патанамтитта қаласында, қазіргі Үндістанның Керала штатында, Аннавиеттил Мир Сахиб пен Хадиджа Бивидің отбасында, Роутер әулетіне қарайтын қызы ретінде дүниеге келді. Биви Патанамтитта қаласындағы қала мектебінде және Католикат жоғары мектебінде оқыды, ал кейін Тируваннатпурамдағы әйелдер колледжінде химия ғылымдары бойынша бакалавр дәрежесін алды. Ол Тируваннатпурамдағы Үкіметтік құқық колледжінен заңгерлік біліміне ие болды.

Мансап

Биви 1950 жылдың 14 қарашасында адвокат ретінде тіркелді. 1950 жылы Адвокаттар кеңесінің емтиханында бірінші орынды иеленді. Ол өз мансабын Керала штатының төменгі сот жүйесінде бастады. 1958 жылдың мамыр айында Кераланың бағынышты сот қызметіне судья болып тағайындалды. 1968 жылы бағынышты судья, 1972 жылы Бас сот судьясы, 1974 жылы Аудандық және сессиялық судья болып жоғарылатылды. 1984 жылдың 14 мамырында Биви Жоғары соттың тұрақты судьясы болды. 1989 жылдың 29 сәуірінде Жоғары сот судьясы қызметінен зейнетке шықты, бірақ 1989 жылдың 6 қазанында Жоғарғы сот судьясы болып тағайындалды, онда 1992 жылдың 29 сәуірінде зейнетке шықты. Тамильнад штатының губернаторы және Джамму-Кашмир Жоғары сотының бұрынғы бас судьясы Сухдев Сингх Кангты Керала губернаторы етіп тағайындағандағы Үндістан Президенті Шанкар Даял Шарма: "Олардың Конституция мен заңдардың жұмыс істеуі туралы тәжірибесі мен түсінігі құнды активтерді құрайды" деді. Штат губернаторы ретінде ол Раджив Гандиге жасалған қастандық ісі бойынша айыпталған төрт қылмыскердің рақымшылық петицияларын қабылдамады. Қылмыскерлер рақымшылық туралы петицияларын губернаторға жіберіп, Конституцияның 161-бабына сәйкес (губернатордың кешірім беру өкілеттігі) өкілеттіктерін пайдалануын өтінді.

Дау

Биви Тамил Надудағы құқық тәртібінің жағдайына қатысты жасаған мәлімдемесінен кейін дауға ұшырады, бұл Орталық үкіметтің наразылығын тудырды. Заң министрі Арун Жетли оның отставкасын сұрады. Кейін ол сайлаудан кейін Джаялитаның көпшілігін қабылдауы және төрт жыл бұрын оның тағайындалуын қолдаған Карунанидхидің қамауға алынуы сияқты даулы жағдайларда штат губернаторы лауазымынан кетті. Джаялита өзін үкімет құруға шақырған штат губернаторының шешімін қорғады. Ол: «Ол – бұрынғы Жоғарғы Сот судьясы. Оның өзі заң сарапшысы. Оған заң мен Конституцияны ешкім үйретпеуі керек. Оның шешімі сотқа шағымдануға жатпайды», – деді. 2001 жылғы мамыр айындағы сайлаудан кейін Джаялитаның партиясы қарапайым көпшілік дауысқа ие болды (Тамил Наду штатының жалпы 234 орынының 131-і). 2001 жылғы 14 мамырда Тамил Надудың сол кездегі губернаторы Фатима Биви Джаялитаға Тамил Наду бас министрі ретінде қызметке кірісуге ант берді, Конституцияға сәйкес Джаялита сайлауға қатыса алмайтын және алты ай ішінде халықтан сайлануға мүмкіндігі болмайтын еді. Оның Тамил Наду бас министрі лауазымына тағайындалуының заңдылығына қатысты Жоғарғы Сотқа бірнеше қоғамдық мүдделерді қозғайтын іс-шаралар (ҚМІ) түсті. Фатима Биви өзінің шешімін көпшілік партияның Джаялитаны өздерінің жетекшісі етіп сайлағанын айтып ақтады. Фатима Биви Конституциялық міндеттерін орындамағаны үшін Президентке губернаторды қайтарып алуды ұсыну туралы шешім қабылданғаннан кейін отставкасын берді. Орталық үкімет бұрынғы бас министр М. Карунанидхи және екі министр Мурасоли Маран мен Т.Р. Баалудың қамауға алынуынан кейін оқиғалардың тізбесін тәуелсіз және объективті бағалауды ұсынбағаны үшін Фатима Бивиге наразылық білдірді. Орталық үкімет оны ресми ұстанымды сөзсіз қайталауда айыптады. Сол кездегі Андхра-Прадеш губернаторы доктор С. Рангаражан оның отставкасынан кейін Тамил Наду губернаторының міндетін атқарушы болып тағайындалды. Кейіннен Үндістанның Жоғарғы Соты Джаялитаны Тамил Наду бас министрі қызметіне тағайындауды жоққа шығарды. Сот отырысында «Губернатор өзінің дискрециялық құқығын немесе басқа да жағдайларда Конституция мен заңдарға қайшы келетін ештеңе жасай алмайды. Сондықтан, Конституция мен заңдарды ескере отырып, губернатор заң шығарушы органның мүшесі болуға құқығы жоқ адамды бас министр етіп тағайындаудан бас тартуы керек» делінген шешім қабылданды.

Басқа міндеттер

Мемлекет басшысы ретінде ол Мадрас университетінің канцлері қызметін де атқарған. Университет дереккөздерінен мәлім болғандай, вице-канцлер П.Т. Манохаран, канцлердің синдикаттың қазіргі заманғы тамил әдебиеті саласында жаңа факультет ашу туралы шешімін бекітпегеніне байланысты, қызметтен кетуге шешім қабылдады. Ол сонымен қатар 1993 жылы Керала штатының әлеуметтік тұрғыдан артта қалған топтар жөніндегі комиссиясының төрағасы және 1993 жылы Ұлттық адам құқықтары комиссиясының мүшесі болды. Ол 1990 жылы құрметті әдебиет докторы (D.Litt.) және «Махила Широмани» сыйлығымен марапатталды. Оған «Бхарат Жйоти» сыйлығы да табысталды. Солшыл партиялар Фатхима Бивиді Үндістан президентігіне ұсыну мүмкіндіктерін де талқылады, осы кезде НДА үкіметі доктор А.П.Дж. Абдул Каламның кандидатурасын ұсынды.

Өлім

Фатима Биви 2023 жылғы 23 қарашада 96 жасында дүние салды.