Кіріспе

Итальяндық америкалық дипломат және археолог; Азамат соғысының Құрмет медалінің иегері (1832–1904)

Луиджи Пальма ди Чеснола (29 шілде 1832 – 20 қараша 1904), итальяндық америкалық сарбаз, дипломат және әуесқой археолог, Туринге жақын Ривароло Канавезе қаласында дүниеге келді. Ол Америка Азамат соғысы кезіндегі ерлігі үшін Құрмет медалімен марапатталды. Ол Кипрдегі Ларнакада АҚШ консулы (1865–1877) болды және Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайының алғашқы директоры (1879–1904) қызметін атқарды. Оның ағасы – итальяндық патриот Алерино Палма, ал інісі – Алессандро Палма ди Чеснола. 1848 жылы Луиджи 15 жасында Сардиния армиясына қосылып, Бірінші Италия Тәуелсіздік соғысында қатысты. Одан кейін ол офицерлерді даярлайтын жеке әскери мектеп ашты, онда алты айдың ішінде жеті жүзден астам студентті оқытты. Бірақ Альди шайқасында (1863 жылғы маусым) полковник ди Чеснола жараланып, тұтқынға түсті. Ол шайқастағы батылдығы үшін Құрмет медалімен марапатталды. 1864 жылдың басында ол Либби түрмесінен босатылды, себебі тұтқын алмасу жөніндегі одақтас агент Джефферсон Дэвистің жақын досын айырбасқа ұсынды. Ол 1864–65 жылдардағы Сауалдық және Петербургтік науқандарда кавалерия бригадасының командирі ретінде қызмет етті, бірақ бригадир-генерал шеніне көтерілген жоқ. Соғыс аяқталғаннан кейін, 1865 жылғы 13 наурыздан бастап бригадир-генералдың қосымша шеніне ұсынылғанмен, АҚШ Сенаты оның тағайындалуын растамады (оның қабір тасындағы жазуға қайшы).

Соғыстан кейінгі кезең

Соғыстан кейін ол Кипрдегі Ларнакада (1865-1877) АҚШ консулы болып тағайындалды. Кипрде болған кезінде ол қазба жұмыстарын жүргізді (әсіресе Курион археологиялық ескерткішінің маңында), нәтижесінде көптеген ежелгі заттар табылды. Ди Чеснола Кипрден жинаған шамамен 35 000 көне бұйымды тасымалдау үшін тапсырыс берген кемелердің бірі – «Наприд» кемесі, жүгінде 5 000-ге жуық бұйыммен теңізде жоғалып кетті. 1872 жылы Нью-Йорктегі жаңадан кеңейтілген Метрополитен өнер мұражайы бұл коллекцияны сатып алды, ал Чеснола 1879 жылы, 1904 жылы қайтыс болғанға дейін оның бірінші директоры болды. Көркемсурет сыншысы Кларенс Кук және Гастон Л. Фёардент Нью-Йорк Геральд газетінде (1880 жылдың тамызында) оның қалпына келтірулерінің нақтылығына күмән келтіргеннен кейін, мәселе арнайы комиссияға жіберілді, ол оның пайдасына шешім шығарды. Алайда Кипрде оның әрекеттері әлі де қарақшылық деп есептеледі. Зерттеуші Ахмет Газиоглу ди Чесноланың өзінің кітабынан үзінділер келтіріп, ди Чесноланың жиі заңсыз қазбаларды шантаж арқылы жүргізгенін және ол «түрік билігі үшін заңға бағынбауы мен лауазымды тұлғалар мен халыққа деген жаман мінез-құлқы салдарынан мәселе тудырды» деп жазды. Чеснола «Кипр, оның ежелгі қалалары, қабірлері мен храмдары» (1877) атты, антиквариатпен айналысатындарға пайдалы саяхат кітабының және «Чесноланың кипрлік көнеліктер жинағының сипаттамалық атласының» (3 том, 1884-1886) авторы болды. Ол Колумбия және Принстон университеттерінен құрметті дипломдар алды, сондай-ақ Италия королінен ерекше рыцарлық орденмен марапатталды. Ол Нью-Йорк штатының Вальхалла қаласындағы Кенсико зиратына жерленді. 1904 жылдың 23 қарашасында Санкт-Патрик соборында (Манхэттен) өткен оның қоштасу рәсіміне 2000-нан астам салтанатты қонақтар мен аза тұтушылар қатысты.

Құрмет медалі

Шын және ұйымдастыру: 4-ші Нью-Йорк атқыш полковнигі. Орын және күн: 1863 жылдың 17 маусымы, Вирджиния штаты, Алди қаласы. Қызметке қабылдану орны: Нью-Йорк, Нью-Йорк штаты. Туған күні: 1832 жылдың 29 маусымы, Ривароло Канавезе, Турин, Пьемонт, Италия. Шығарылған күні: белгісіз. Алди шайқасының басында Чеснола, тәжірибесі аз офицердің бригадир генералға тағайындалуына қарсылық білдіргені үшін жоғары офицерімен тұтқындалды. Одан оның семсері мен жеке қаруы алынып қойылды. Чесноласыз 4-ші Нью-Йорк атқыш полкі бірнеше рет төбедегі артиллериялық батареяға шабуыл жасауға батына алмады. Бас қолбасшы Чесноланың бөлімді қайта жинау үшін қажет екенін білді. Ол: "Полковник, сіз батыр адамсыз. Сіз тұтқындан босатылдыңыз. Міне, менің жеке семсерім. Оны алыңыз, жаудың қанымен малып, маған қайтарып әкеліңіз" деді. Шайқасқа кірген кезде "полк шайқас орнына жетіп, батыл шабуыл жасап, көрінетін жеңілісті қару-жарағымыздың жарқын жеңісіне айналдырып, жауды толық жеңіп, шамамен 100 адамды тұтқынға алды". Шайқас аяқталғаннан кейін Чеснола өз атының астында, басы семсермен, ал қолы шарықпен жараланған күйде табылған.