Кіріспе

Кемедегі қабылдағыштарды пайдаланатын автоматты бақылау жүйесі. Кемелерді қадағалау

Автоматты идентификация жүйесі (AIS) – кемелердегі қабылдағыштарды пайдаланатын және кеме қозғалысын бақылау қызметтері (VTS) қолданатын автоматты бақылау жүйесі. AIS сигналдарын спутниктер арқылы қабылдағанда, Спутниктік AIS (S AIS) термині қолданылады. AIS ақпараты теңіз радарына қосымша мәліметтер береді, ол суда жүзу кемелері үшін соқтығысудың алдын алудың негізгі құралы болып табылады. ADS B жүйесі техникалық және операциялық тұрғыдан AIS-тен өзгеше болғанымен, оған ұқсас және ұшақтар үшін сондай-ақ функцияларды атқарады. AIS жабдықтары ұсынатын бірегей идентификация, орналасу, бағыт және жылдамдық сияқты ақпаратты экранда немесе электрондық картаны көрсету және ақпараттық жүйеде (ECDIS) көрсетуге болады. AIS кеме күзетшілеріне көмектесуге және теңіз билігіне кемелердің қозғалысын қадағалауға мүмкіндік береді. AIS стандартталған VHF қабылдағышты, мысалы, Global Positioning System қабылдағышы сияқты орналасу жүйесімен және гирокомпас немесе бұрылу жылдамдығын көрсететін басқа да электрондық навигациялық сенсорлармен біріктіреді. AIS қабылдағыштарымен жабдықталған кемелерді жағалау бойында орналасқан AIS базалық станциялары арқылы немесе, құрлық желілерінің қашықтығынан тыс жерде, көптеген сигналдарды ажырата алатын арнайы AIS қабылдағыштары бар спутниктер арқылы қадағалауға болады. Халықаралық теңіз ұйымының Теңіздегі адам өмірінің қауіпсіздігі жөніндегі халықаралық конвенциясы халықаралық сапарлар жасайтын кемелерде және барлық жолаушылар кемелерінде, олардың мөлшеріне қарамастан, AIS орнатылуын талап етеді. Әр түрлі себептерге байланысты кемелер AIS қабылдағыштарын өшіруі мүмкін.

AIS деректерін қарау және пайдалану

AIS негізінен кемелерге өз аймағындағы теңіз қозғалысын көруге және осы қозғалысқа көрінуге мүмкіндік береді. Бұл үшін арнайы VHF AIS трансивері қажет, ол жергілікті қозғалысты AIS қолдауы бар карталық кескіш немесе компьютер мониторында көруге мүмкіндік береді, сонымен бірге кеменің өзі туралы ақпаратты басқа AIS қабылдағыштарына жібереді. Порт органдары немесе басқа да жағалаудағы нысандар тек қабылдағыштармен жабдықталуы мүмкін, осылайша өз орналасқан жерін жіберудің қажеті болмай, жергілікті қозғалысты көре алады. Барлық AIS трансиверлерімен жабдықталған қозғалысты осылайша өте сенімді түрде көруге болады, бірақ бұл VHF диапазонымен шектеледі, шамамен 10–20 теңіз милі. Егер қолайлы карталық кескіш болмаса, жергілікті аймақтағы AIS трансивері сигналдарын ShipPlotter, GNU AIS немесе OpenCPN сияқты бірнеше компьютерлік бағдарламалардың бірі арқылы компьютерде көруге болады. Олар АИС жиіліктеріне бапталған өзгертілген теңіз VHF радиотелефонынан сигналды демодуляциялайды және компьютердің оқып, мониторда көрсетуі мүмкін цифрлық форматқа айналдырады; бұл деректерді жергілікті немесе кең ауқымды желі арқылы бөлісуге болады, бірақ бұл желіде қолданылатын радио қабылдағыштардың жалпы қашықтығымен шектеледі. Компьютерлік AIS бақылау қосымшалары мен стандартты VHF радио трансиверлерінде AIS трансиверлері болмайтындықтан, оларды тарату қажеттілігі жоқ жағалаудағы нысандар немесе кіші кемелер үшін арнайы AIS құрылғысына арзан балама ретінде жергілікті қозғалысты көру үшін пайдалануға болады, бірақ әрине, пайдаланушы желідегі басқа қозғалысқа көрінбейді. AIS деректерінің екінші, жоспарланбаған және дамып келе жатқан қолданысы – оны AIS қабылдағышын қажет етпей, интернетте көпшілікке қолжетімді ету. Спутниктен және интернетке қосылған жағалаудағы станциялардан жиналған жаһандық AIS трансивері деректері жинақталады және бірнеше қызмет провайдерлері арқылы интернетте қолжетімді болады. Осылай жинақталған деректерді кез келген интернетке қосылған құрылғыда көруге болады, бұл әлемнің кез келген жерінен дерлік жаһандық, нақты уақыт позициялық деректерді ұсынады. Типик деректерге кеменің аты, мәліметтері, орналасқан жері, жылдамдығы және бағыты картада көрсетіледі, іздеуге болады, әлеуетті шексіз, жаһандық ауқымы бар және тарих мұрағатталады. Бұл деректердің көп бөлігі тегін, бірақ спутниктік деректер және мұрағаттарды іздеу сияқты арнайы қызметтер әдетте ақылы болады. Деректер тек оқу режимінде ұсынылады және пайдаланушылар AIS желісінде көрінбейді. Интернетке үлес қосатын жағалаудағы AIS қабылдағыштарының көп бөлігін көптеген еріктілер басқарады. Android, Windows және iOS құрылғыларында пайдалануға дайын AIS мобильді қосымшалары бар. Интернеттегі AIS қызметтерін ұсынатын провайдерлердің тізімін төмендегі сыртқы сілтемелерде қараңыз. Кеме иелері мен жүк жіберушілер осы қызметтерді кемелерді және олардың жүктерін табу және қадағалау үшін пайдаланады, ал теңіз әуесқойлары өздерінің фотосуреттер жинағын толықтыра алады.

Пайдалану тарихы

Ең қарапайым деңгейде, AIS радио қабылдағыштардың жұптары арасында жұмыс істейді, олардың біреуі міндетті түрде кемеде орналасқан. Екіншісі кемеде, құрлықта (жерде) немесе спутникте болуы мүмкін. Сәйкесінше, бұл кемеден кемеге, кемеден құрлыққа және кемеден спутникке қатынас түрлерін білдіреді және осы ретпен жүзеге асырылады.

Кемедегі AIS қабылдағыштар мен қабылдағыштар

2002 жылғы ИМО SOLAS келісімі халықаралық сапарлар жасаушы 300 ГТ-тан асатын көптеген кемелерге А класты AIS трансиверін орнатуды талап ететін міндеттеме енгізді. Бұл AIS жабдықтарын қолдану бойынша алғашқы міндеттеме болды және шамамен 100 000 кемеге әсер етті. 2006 жылы AIS стандарттар комитеті қарапайым және төмен құнмен AIS құрылғысын жасауға бағытталған B класты AIS трансиверінің техникалық сипаттамасын жариялады. Сол жылы төмен бағадағы B класты трансиверлер қолжетімді болды, көптеген елдерде міндеттемелерді қабылдауға ықпал етті және барлық өлшемдегі кемелерде AIS құрылғыларын кең ауқымда орнатуды коммерциялық тұрғыдан мүмкін етті. 2006 жылдан бері AIS техникалық стандарттар комитеттері AIS стандартын және өнім түрлерін, ең ірі кемелерден бастап шағын балық аулау кемелері мен құтқару қайықтарына дейін, кең ауқымды қолданыстарды қамту үшін жаңартып келеді. Параллельдік түрде, үкіметтер мен органдар қауіпсіздік пен қауіпсіздікті арттыру мақсатында әртүрлі кемелерге AIS құрылғысын орнату жобаларын бастады. Көптеген міндеттемелер коммерциялық кемелерге бағытталған, ал жеке кемелер таңдау бойынша орнатады. 2010 жылы Еуропалық ішкі су жолдарында жұмыс істейтін көптеген коммерциялық кемелерге ішкі су жолдарына сертификатталған А класты құрылғы орнату қажет болды, 15 метрден асатын барлық ЕО балық аулау кемелері 2014 жылдың мамыр айына дейін А класты құрылғымен жабдықталуы тиіс, ал АҚШ қолданыстағы AIS талаптарына ұзақ күткен толықтыруды күтуде, ол 2013 жылы күшіне енуі күтілуде. 2012 жылдың мәліметтері бойынша, шамамен 250 000 кемеде бір түрдегі AIS трансивері орнатылған, ал жақын арада тағы 1 миллион кемеде орнату қажет, сонымен қатар одан да ірі жобалар қарастырылуда. 1

Жер бетіндегі АИС (T-AIS)

AIS 1990-шы жылдары жоғары қарқынды, қысқа қашықтықтағы идентификация және бақылау желісі ретінде әзірленді. Кемедегі және құрлықтағы AIS қабылдағыштарының таралу радиусы өте өзгергіш, бірақ әдетте шамамен көру қабатымен шектеледі. Соның салдарынан, құрлықтағы AIS (T AIS) жағалау суларынан тыс жерде қолданыс жоғалтады. Порттар мен теңіз билігіне қарасты қабылдағыштардан өзге, жеке меншіктегі үлкен желі де бар.

Спутниктік АИС (S-AIS)

1990 жылдары АИС жүйесінің ғарыштан анықталуы күдікті болған. Дегенмен, 2005 жылдан бері әртүрлі ұйымдар спутниктік қабылдағыштарды пайдаланып АИС хабарларын анықтау бойынша тәжірибелер жүргізіп келеді, ал 2008 жылдан бастап L3Harris, exactEarth, ORBCOMM, Spacequest, Spire сияқты компаниялармен қатар мемлекеттік бағдарламалар да спутниктерге АИС қабылдағыштарын орналастырды. АИС жүйесінде қолданылатын уақытты бөлісуге негізделген (TDMA) радио байланыс схемасы, А класы, В класы, идентификатор, AtoN және SART сияқты барлық типтегі қабылдағыштардан АИС хабарларын сенімді түрде қабылдау үшін маңызды техникалық қиындықтар тудырады. Алайда, индустрия жаңа технологияларды әзірлеу арқылы осы мәселелерді шешуге ұмтылып келеді және алдағы жылдары спутниктік АИС жүйелерінің А класы хабарламаларына қазіргі шектеулері В класы мен идентификатор хабарламаларын қосу арқылы айтарлықтай жақсаруы мүмкін. АИС спутниктік операторлары үшін басты міндет – спутниктің кең қабылдау аймағынан бір мезгілде келіп түсетін АИС хабарларының өте көп санын қабылдау қабілеті. АИС стандартында туатын мәселе бар: АИС стандартында анықталған TDMA радио байланыс схемасы әр минутта 4500 уақыт тілімін ұсынады, бірақ бұл спутниктің кең қабылдау аймағы мен АИС қабылдағыштарының санының артуына байланысты оңай жеңіліп, хабарлардың қақтығысуына әкелуі мүмкін, оларды спутниктік қабылдағыш өңдей алмайды. exactEarth сияқты компаниялар ABSEA сияқты жаңа технологияларды әзірлеп жатыр, олар жердегі және спутниктік қабылдағыштарға енгізіліп, жердегі АИС жүйесінің өнімділігіне әсер етпей, ғарыштан В класы хабарларын сенімді анықтауға көмектеседі. Спутниктік А және В класындағы хабарларды қосу толыққанды ғаламдық АИС қамту мүмкіндігін береді, бірақ спутниктік TDMA шектеулері ешқашан жердегі желілердің қабылдау өнімділігіне жете алмайтындықтан, спутниктер жердегі жүйені алмастырмай, оны толықтырады. АИС вертикальді таратуы (горизонтальді емес) Халықаралық ғарыш станциясының (ХҒС) 400 км орбитасына дейін әлдеқайда ұзын. 2009 жылдың қараша айында STS 129 ғарыш миссиясы екі антеннаны – АИС VHF антеннасын және әуесқойлар радио антеннасын – ХҒС-ның Колумбус модуліне орнатты. Екі антенна да Еуропалық ғарыш агенттігі (ЕКА) мен ARISS (ХҒС-тегі әуесқойлар радиосы) командасының бірлескен еңбегімен салынды. 2010 жылдың мамырынан бастап Еуропалық ғарыш агенттігі Норвегияның қорғаныс ғылыми-зерттеу институты басқаратын консорциумда Kongsberg Seatex (Норвегия) компаниясының АИС қабылдағышын сынақтан өткізіп келеді, бұл ғарыштан кемелерді бақылау технологиясын демонстрациялауға бағытталған. Бұл спутниктік АИС бақылау қызметіне жасалған алғашқы қадам. 2009 жылы ORBCOMM АҚШ Жағалау күзетімен келісімшартқа отырып, АИС-ті ғарыштан АИС хабарларын қабылдау мүмкіндігін көрсету үшін спутниктерді ұшырды. 2009 жылы Люксембургтік Luxspace компаниясы RUBIN 9.1 спутнигін (AIS Pathfinder 2) ұшырды. Спутник SES және REDU Space Services компанияларымен бірлесіп жұмыс істейді. 2011 жылдың соңы мен 2012 жылдың басында ORBCOMM және Luxspace Vesselsat AIS микроспутниктерін ұшырды, біреуі экваторлық орбитада, екіншісі полярлық орбитада (VesselSat 2 және VesselSat 1). 2007 жылы АҚШ TacSat 2 спутнигімен ғарышқа негізделген АИС бақылауын сынақтан өткізді. Алайда, алынған сигналдар спутниктің қабылдау аймағынан бір уақытта көптеген сигналдарды қабылдау салдарынан бұзылды. 2009 жылдың шілдесінде SpaceQuest AIS қабылдағыштарымен AprizeSat 3 және AprizeSat 4 спутниктерін ұшырды. Бұл қабылдағыштар 2010 жылы Гавайи маңынан АҚШ Жағалау күзетінің SART сынақ маяқтарын сәтті қабылдады. 2010 жылдың шілдесінде SpaceQuest және Канаданың exactEarth компаниялары AprizeSat 3 және AprizeSat 4 спутниктерінен алынған деректер exactEarth жүйесіне енгізіліп, exactAIS(TM) қызметінің бөлігі ретінде бүкіл әлемде қолжетімді болатынын жариялады. 2010 жылдың 12 шілдесінде Норвегияның AISSat 1 спутнигі полярлық орбитаға сәтті ұшырылды. Спутниктің мақсаты – Солтүстік аймақтағы теңіз қызметін бақылауды жақсарту. AISSat 1 – өлшемдері 20×20×20 см наноспутник, оның АИС қабылдағышы Kongsberg Seatex компаниясы жасаған. Оның салмағы 6 килограмм, пішіні текшеге ұқсас. 2011 жылдың 20 сәуірінде Үндістанның ғарыш зерттеулер ұйымы Үнді мұхитындағы іздеу-құтқару (SAR) аймағында теңіз трафигін бақылау үшін S AIS жүктемесі бар Resourcesat 2 спутнигін ұшырды. АИС деректері Ұлттық қашықтан зондтау орталығында өңделіп, Үндістанның ғарыш ғылыми дерек орталығында сақталады. 2013 жылдың 25 ақпанында Аалборг университеті AAUSAT3 спутнигін ұшырды. Бұл 1U кубсатыт, салмағы 800 грамм, және оны Электрондық жүйелер кафедрасының студенттері ғана әзірледі. Ол екі АИС қабылдағышын – дәстүрлі және SDR негізделген қабылдағышты – алып жүреді. Жоба Данияның теңіз қауіпсіздігі басқармасымен ұсынылып, қаржыландырылды. Бұл жоба үлкен табысқа ие болды және алғашқы 100 күнде 800 000-нан астам АИС хабарламасын және радиосигналдардың 1 МГц жай сигналдарын жүктеді. Ол екі АИС арнасын бір уақытта қабылдайды және А және В класындағы хабарламаларды қабылдады. Ұшыру шығындары 200 000 еуродан аз болды. Канадалық exactEarth компаниясының АИС спутниктік желісі 8 спутникті пайдалана отырып, жаһандық қамтуды қамтамасыз етеді. 2017 жылдың қаңтары мен 2019 жылдың қаңтары арасында бұл желі Iridium NEXT шоқжұлдызындағы 58 жүктелген құралдармен L3Harris Corporation компаниясымен серіктестік арқылы айтарлықтай кеңейтілді. Сонымен қатар, exactEarth ABSEA технологиясын әзірлеуге қатысады, бұл оның желісіне В класындағы хабарламалардың көп бөлігін, сондай-ақ А класындағы хабарламаларды сенімді анықтауға мүмкіндік береді.

ORBCOMM 18 АИС-ті қоса алған жаһандық спутниктік желіні пайдаланады. ORBCOMM-ның OG2 (ORBCOMM Generation 2) спутниктері кемелерді бақылау және басқа да теңіздік навигациялық және қауіпсіздік шаралары үшін АИС жабдықтары бар кемелерден берілістерді қабылдап, хабарлауға арналған Автоматты идентификациялық жүйе (АИС) жүктемесімен жабдықталған, сондай-ақ әлемнің түкпір-түкпіріндегі ORBCOMM-ның 16 жер станциясына жүктеуге мүмкіндік береді. 2014 жылдың шілдесінде ORBCOMM Флорида штатының Кейп-Канавералдан SpaceX Falcon 9 ракетасымен алғашқы 6 OG2 спутнигін ұшырды. Әр OG2 спутнігі АИС қабылдағыш жүктемесін алып жүреді. Барлық 6 OG2 спутнігі сәтті орбитаға шығарылды және ұшырылғаннан кейін жақын арада ORBCOMM-қа телеметриялық мәліметтерді жіберді. 2015 жылдың желтоқсанында компания SpaceX Falcon 9 ракетасымен қосымша 11 АИС-ті қоса алған OG2 спутнигін ұшырды. Бұл арнайы ұшыру ORBCOMM-ның келесі буын спутниктік шоқжұлдызын аяқтау бойынша екінші және соңғы OG2 миссиясы болды.

Деректер көздерінің өзара байланысы

Оптикалық және радарлық суреттерді S-AIS сигналдарымен салыстыру соңғы пайдаланушыға кез келген типтегі кемені жылдам анықтауға мүмкіндік береді. S-AIS-тің басты артықшылығы – оның радар, оптикалық, ESM және GMDSS SARSAT және AMVER сияқты SAR-ға қатысты құралдар сияқты басқа көздерден алынған қосымша ақпаратпен оңай байланыса алуы. Спутниктік радар және басқа да көздер белгілі бір теңіз аймақтарындағы барлық кемелерді анықтау арқылы теңізді бақылауға көмектеседі, бұл әсіресе ұзақ қашықтықтағы құтқару операцияларын үйлестіру немесе VTS мәселелерін шешу кезінде өте пайдалы.

VHF деректер алмасу жүйесі

Уақыт өте келе қолданылуының кеңеюіне байланысты, кейбір жағалау аймақтарында (мысалы, Сингапур бұғазы, Қытайдың ірі порттары, Жапонияның бір бөлігі) кемелердің саны артып, AIS жүйесінің жұмысына әсер етті. Қозғалыс тығыздығы жоғарылаған сайын жүйенің қабылдау радиусы төмендеп, деректерді жаңарту жиілігі болмашы және кездейсоқ бола бастайды. Осы себепті VHF дерек алмасу жүйесі (VDES) әзірленді: ол қосымша жаңа жиіліктерде жұмыс істейді және оларды тиімдірек пайдаланады, соның нәтижесінде қауіпсіз байланыс және электрондық навигация үшін отыз екі есе артық өткізу қабілетін қамтамасыз етеді. VDES ITU M.2092 стандартында сипатталған.

Негізгі шолу

AIS қабылдағыштары автоматты түрде олардың орналасуы, жылдамдығы және навигациялық жағдайы сияқты ақпаратты белгілі интервалдармен қабылдағыштың құрамына енгізілген VHF таратушы арқылы таратады. Ақпарат кеменің навигациялық сенсорларынан, әдетте оның жаһандық навигациялық спутниктік жүйесі (GNSS) қабылдағышы және гирокомпасынан келеді. Кеменің атауы және VHF шақыру белгісі сияқты басқа ақпарат жабдықты орнату кезінде бағдарламаланады және тұрақты түрде таратылады. Сигналдар басқа кемелерде немесе VTS жүйелері сияқты құрлықтағы жүйелерде орнатылған AIS қабылдағыштарымен қабылданады. Қабылданған ақпарат экранда немесе карталық графиктерде көрсетіледі, бұл басқа кемелердің орналасуын радар дисплейі сияқты көрсетеді. Деректер швед ғалымы Хокан Ланс жасаған өзін-өзі ұйымдастыратын уақытты бөлудің көптеген кіру әдісі (SOTDMA) дерек байланысы арқылы таратылады. AIS стандарты жеке өнім түрлерін анықтайтын «түрлер» деп аталатын бірнеше қосалқы стандарттарды қамтиды. Әрбір өнім түрінің сипаттамасында барлық өнім түрлері жұмыс істеуі тиіс жаһандық AIS жүйесінің жалпы тұтастығын қамтамасыз ететін егжей-тегжейлі техникалық сипаттама берілген. AIS жүйесі стандарттарында сипатталған негізгі өнім түрлері: SOTDMA арқылы жұмыс істейтін А класты кемеге орнатылған AIS қабылдағышы. Ірі коммерциялық кемелерге арналған SOTDMA трансиверді оның жадында үнемі жаңартылатын слот картасын сақтауды талап етеді, сондықтан ол тарату үшін қол жетімді слоттарды алдын ала біледі. SOTDMA қабылдағыштары өздерінің хабарларын алдын ала жариялап, тарату слотын тиімді түрде резервтейді. Сондықтан SOTDMA хабарларын тарату AIS жүйесінде басымдыққа ие. Бұл 2 қабылдағышпен үздіксіз жұмыс істеу арқылы жүзеге асырылады. А класты құрылғыларда интеграцияланған дисплей болуы тиіс, 12,5 Вт қуатпен хабар таратуы, бірнеше кеме жүйесімен байланыс жасауы және ерекшеліктері мен функцияларының кең таңдауын ұсынуы тиіс. Әдеттегі хабар тарату жылдамдығы бірнеше секунд сайын. AIS A класының типтеріне сәйкес келетін құрылғылар AIS хабарламаларының барлық түрлерін қабылдайды. Қабылдағыштар хабар таратудан бұрын слот картасын тыңдайды және слоттағы «шу» фондық шумен бірдей (немесе ұқсас) слотты іздейді, осылайша слот басқа AIS құрылғысымен пайдаланылмайтынын көрсетеді. B класындағы "CS" 2 Вт қуатпен хабар таратады және оған интеграцияланған дисплей қажет емес: B класындағы "CS" блоктарын көптеген дисплей жүйелеріне қосуға болады, онда алынған хабарламалар тізімде немесе кестеде көрсетіледі. Әдеттегі хабар тарату жылдамдығы әр отыз секунд сайын болады, бірақ бұл кеменің жылдамдығына немесе базалық станцияның нұсқауларына сәйкес өзгеруі мүмкін. B "CS" класының стандарты интеграцияланған GPS және кейбір LED индикаторларын талап етеді. B класындағы "CS" жабдықтары AIS хабарламаларының барлық түрлерін қабылдайды. Жаңа SOTDMA B "SO" класы жүйесі, кейде B / SO класы немесе B + класы деп аталады, A класы сияқты уақыт аралығын табу алгоритмін қолданады және А класы хабар таратушыларымен бірдей хабар тарату басымдылығына ие, бұл оның әрқашан хабар тарата алатындығын кепілдендіреді. B "SO" класындағы технология сондай-ақ кеме жүріп жатқан жылдамдыққа байланысты оның тарату жылдамдығын өзгертеді, B "CS" класындағы әр отыз секунд сайынғы тұрақты жылдамдықтың орнына 23 түйірден астам уақыт ішінде әр бес секунд сайын өзгеріп отырады. Сонымен қатар, B класының "SO" 5 Вт қуатымен хабар таратады, бұл бұрынғы B класының "CS" 2 Вт қуатымен ауыстырылды. SOTDMA арқылы жұмыс істейтін жағалаудағы AIS қабылдағышы (тарату және қабылдау). Базалық станциялар AIS стандартында AIS жүйесін және онда жұмыс істейтін барлық құрылғыларды басқара алатын күрделі сипаттамалар мен функцияларға ие. Жеке қабылдағыштардан жай-күй туралы хабарларды сұрап алу немесе жиілік өзгерістерін беру мүмкіндігі. Навигацияға көмек (AtoN) Қимадағы немесе буядағы қабылдағыш (тарату және қабылдау) құрылғысы, ол тұрақты қолжетімділік уақытын бөлу арқылы көптеген кіруді (FATDMA) пайдаланады. Теңіз және ауа райы жағдайына байланысты деректерді жинауға және беруге, сондай-ақ желілік қамтуды кеңейту үшін AIS хабарламаларын қайта беруге арналған. Іздеу және құтқару қабылдағышы (SART) Авариялық апаттық сигнал беру маусымы ретінде құрылған, алдын ала хабарлау уақытын бөлудің бірнеше қатынасын (PATDMA) пайдаланатын немесе кейде «өзгертілген SOTDMA» деп аталатын мамандандырылған AIS құрылғысы. Құрылғы кездейсоқ түрде слотты таңдайды және бір минут ішінде сегіз хабарламадан тұратын бірнеше хабарламалар жібереді, сәтті тарату ықтималдығын арттыру үшін. SART 5 шақырымға дейін хабар таратуы керек және басқа AIS құрылғыларымен танылатын арнайы хабарлама форматын жібереді. Құрылғы PATDMA түріндегі операциясы слот картасына стресс тудыратындықтан, мерзімік пайдалануға және тек төтенше жағдайларда қолдануға арналған. Маманданған AIS қабылдағыштары. IMO/IEC жариялаған AIS сипаттамаларына қарамастан, бірқатар органдар гибридтік AIS құрылғыларын дамытуға рұқсат берді және ынталандырды. Бұл құрылғылар операциялық сенімділікті қамтамасыз ету үшін негізгі AIS тарату құрылымының және дизайнының тұтастығын сақтауға тырысады, бірақ олардың нақты талаптарына сәйкес келетін қосымша мүмкіндіктер мен функцияларды қосуға тырысады. "Оқу құралы" AIS қабылдағышы осындай өнімнің мысалы болып табылады, онда негізгі B кластың CSTDMA технологиясы құрылғының IMO сипаттамаларына толық сәйкес таратылатынын қамтамасыз ету үшін жасалған, бірақ оны батареямен қуаттауға, төмен құнға және үлкен көлемде орнатуға және пайдалануға оңай етуге мүмкіндік беретін бірқатар өзгерістер енгізілді. Мұндай құрылғылар IMO сипаттамасына сәйкес сертификатталмайды, өйткені олар тиісті сипаттаманың бір бөлігіне сәйкес келеді. Әдетте органдар құрылғының негізгі операциясы халықаралық AIS жүйесіне зиян келтірмейтінін қамтамасыз ету үшін өзінің егжей-тегжейлі техникалық бағалауын және сынағын жүргізеді. AIS қабылдағыштары AIS стандарттарында сипатталмаған, өйткені олар хабар таратпайды. Кез келген AIS жүйесінің тұтастығына ең үлкен қауіп - сәйкес емес AIS таратулары, сондықтан барлық хабар тарататын AIS құрылғыларының сақтық сипаттамалары. Алайда, барлық AIS қабылдағыштары AIS стандарттарында талап етілгендей, бірнеше арналарда хабар таратады. Нәтижесінде, бір арналы немесе мультиплекстелген қабылдағыштар барлық AIS хабарламаларын қабылдамайды. Барлық AIS хабарламаларын қабылдау үшін тек екі арналы қабылдағыштар ғана қажет.

Типті сынау және бекіту

AIS – ИМО-ның техникалық комитеттерімен, ИМО-ның басшылығымен әзірленген технология. Техникалық комитеттер AIS өнімдерінің бірқатар техникалық сипаттамаларын жасап, жариялады. Әрбір сипаттама нақты бір AIS өнімін анықтайды, ол басқа барлық анықталған AIS құрылғыларымен үйлесімді жұмыс істеу үшін мұқият жасалған, осылайша AIS жүйесінің бүкіл әлемде өзара байланысын қамтамасыз етеді. Сипаттамалардың сақталуын қамтамасыз ету AIS жүйесінің тиімділігі және осы технологияны пайдаланатын кемелер мен мемлекеттік органдардың қауіпсіздігі үшін өте маңызды. Сондықтан көптеген елдер AIS өнімдерінің белгілі бір жарияланған сипаттамаларға сәйкес келетіндігін тәуелсіз сынақтан өткізіп, сертификаттауын талап етеді. Компетентті органмен сынақтан өткізілмеген және сертификатталмаған өнімдер, қажетті AIS сипаттамаларына сәйкес келмеуі мүмкін, демек, олар күтілгендей жұмыс істемей қалуы мүмкін. Ең көп танылған және қабылданған сертификаттар – R&TTE директивасы, АҚШ Федералды байланыс комиссиясы және Канаданың Индустрия министрлігі, олардың барлығы білікті және тәуелсіз сынақ агенттігінің тәуелсіз тексеруін талап етеді.

Хабарлама түрлері

AIS қабылдағыштарымен жіберілетін 27 түрлі жоғары деңгейлі хабарламалар бар (ITU M.1371 5 стандарты бойынша 64 мүмкіндіктен). AIS 6, 8, 25 және 26 хабарламалары "қолданбаға арналған хабарламалар" (ASM) ұсынады, олар "компетентті органдарға" қосымша AIS хабарламаларының кіші түрлерін анықтауға мүмкіндік береді. Хабарламаның "адрестік" (ABM) және "тарату" (BBM) түрлері бар. Адрестік хабарламалар, мақсатты MMSI нөмірін қамтығанмен, жеке болып саналмайды және кез келген қабылдағыш оларды декодтауы мүмкін. ASM-нің алғашқы қолданылуларының бірі – Saint Lawrence су жолында AIS екілік хабарламаларын (8 типті хабарлама) су деңгейі, шлюздердің реті және ауа райы туралы ақпарат беру үшін пайдалану болды. Панама каналы канал бойындағы жаңбыр және шлюздердегі жел туралы ақпарат беру үшін AIS 8 типті хабарламаларын қолданады. 2010 жылы Халықаралық теңіз ұйымы 289-шы айналымдық хатты жариялады, ол 6-шы және 8-ші типтегі хабарламалар үшін ASM-нің келесі нұсқасын анықтайды. Александр, Швехр және Цеттерберг компетентті органдар қауымдастығының осы хабарламалар мен олардың қолданылатын аймақтарының өңірлік тізімін жүргізу үшін бірлесіп жұмыс істеуін ұсынды. Халықаралық теңіз навигациялық және маяктар басқармасының қауымдастығы (IALA AISM) енді өңірлік қолданысқа арналған хабарламаларды жинау процесін құрды.

Толық сипаттамасы: А класындағы бірліктер

Әрбір AIS трансивері бір VHF таратушысынан, екі VHF TDMA қабылдағышынан, бір VHF Digital Selective Calling (DSC) қабылдағышынан және кемедегі дисплей және сенсор жүйелеріне стандартты теңіз электрондық байланысы арқылы (мысалы, NMEA 0183, сондай-ақ IEC 61162 деп аталады) қосылады. А класты құрылғыда дұрыс синхрондау және слотты бейнелеу (таратуды жоспарлау) үшін уақыт өте маңызды. Сондықтан әрбір құрылымның ішкі уақыт базасы болуы керек, ол жаһандық навигациялық спутниктік жүйе (мысалы, GPS) қабылдағышымен синхрондалған. Бұл ішкі қабылдағыш сондай-ақ орналасу туралы ақпарат үшін де пайдаланылуы мүмкін. Дегенмен, позицияны әдетте GPS, LORAN C немесе инерциялық навигациялық жүйе сияқты сыртқы қабылдағыш береді және ішкі қабылдағыш тек позиция туралы ақпарат үшін қосымша ретінде қолданылады. AIS арқылы таратылатын басқа ақпарат, егер ол қолжетімді болса, кемедегі жабдықтан стандартты теңіз деректері байланыстары арқылы электрондық түрде алынады. Бағыт туралы ақпарат, орналасуы (кеңдік және бойлық), "жер үстіндегі жылдамдығы" және бұрылу жылдамдығын әдетте AIS-пен жабдықталған барлық кемелер береді. Басқа да ақпарат, мысалы, баратын жері және ETA да ұсынуға болады. AIS трансивері әдетте автономды және үздіксіз режимде жұмыс істейді, ол ашық теңізде немесе жағалау немесе ішкі суларда жұмыс істеуіне қарамастан. AIS трансиверлері екі түрлі жиілікті, VHF теңіз арналары 87B (161.975 МГц) және 88B (162.025 МГц) қолданады және 25 кГц арналар бойынша 9,6 кбит/с Гаусс минималды ауысу (GMSK) модуляциясын жоғары деңгейдегі деректер байланысын басқару (HDLC) пакет протоколын пайдаланады. Радио арнасы бір ғана болса да, әр станция екі радио арнадан хабар таратады және қабылдайды, бұл кедергілерді болдырмау үшін және басқа кемелермен байланыс жоғалтпай, арналарды ауыстыруға мүмкіндік береді. Жүйе өзі және басқа станциялар арасындағы дауларды автоматты түрде шешеді, ал байланыс тұтастығы тіпті жүктеме жағдайында да сақталады. Әр түрлі трансиверлердің VHF таратулары бір уақытта пайда болмауын қамтамасыз ету үшін сигналдар SOTDMA (self-organized time division multiple access) деп аталатын технологияны қолдана отырып, уақытпен мультиплекстеледі. Бұл технологияның дизайны патенттелген, ал бұл патент SOLAS кемелерінде пайдалану үшін берілді ме, жоқ па, AIS жүйелерін өндірушілер мен патент иесі Хокан Ланс арасында талқылану мәселесі болып табылады. Сонымен қатар, 2010 жылдың 30 наурызында АҚШ-тың патент және сауда белгілері басқармасы (USPTO) бастапқы патенттегі барлық талаптарды жойды. Қолда бар жолақты барынша тиімді пайдалану үшін, зәкірленген немесе баяу қозғалатын кемелер жылдам қозғалатын немесе маневрлейтін кемелерден гөрі жиілікпен аз хабар таратады. Жаңарту жылдамдығы зәкірленген немесе бекіген кемелер үшін 3 минуттан бастап жылдам қозғалатын немесе маневрлеуші кемелер үшін 2 секундқа дейін, соңғысы дәстүрлі теңіз радарларына ұқсас. Әрбір AIS станциясы өзінің жеке тарату кестесін (слотын) деректік байланыс трафигінің тарихы мен басқа станциялар тарапынан ықтимал болашақ әрекеттер туралы хабардар болу негізінде анықтайды. Бір станцияның позициясы туралы хабарлама әр жиілік бойынша әрбір 60 секунд сайын орнатылған 2250 уақыт аралығынан біріне сәйкес келеді. AIS станциялары бір-бірімен үнемі синхрондалады, сонда слоттық хабар таратудың бір-бірімен ауыспауы мүмкін. AIS станциясының таңдаған слоттары белгілі бір аралықта кездейсоқ түрде таңбаланады және 4 пен 8 минут аралығындағы кездейсоқ уақытпен белгіленеді. Станция өзінің слот тағайындауын өзгерткенде, ол жаңа орынды және сол орынға арналған уақыт шегін хабарлайды. Осылайша жаңа станциялар, оның ішінде басқа кемелерге жақын радиомаяғатта кіретін станциялар да осы кемелерге әрқашан қабылданады. IMO-ның стандарттарына сәйкес кеменің есеп беру қабілеті минутына кемінде 2000 уақыт аралығы, бірақ жүйе минутына 4500 уақыт аралығын қамтамасыз етеді. SOTDMA хабар тарату режимі жүйелерді слоттарды бөлісу арқылы 400-ден 500% -ға дейін жүктеуге мүмкіндік береді және кемеден кемеге режимінде бір-біріне 8 - 10 нм-ден жақын кемелерге 100% -ға жуық өткізу қабілетін қамтамасыз етеді. Жүйеге жүктеме түскен жағдайда, кеме операторларын көбірек алаңдататын жақын мақсаттарға артықшылық беру үшін, тек алыстағы мақсаттар ғана шығарылады. Іс жүзінде жүйе қуаты шексіз, сондықтан бір уақытта көптеген кемелерді орналастыруға болады. Жүйенің қамту диапазоны басқа VHF қосымшаларына ұқсас. Кез келген VHF радионың қашықтығы бірнеше факторлармен анықталады, негізгі факторлар: таратушы антеннаның биіктігі мен сапасы және қабылдаушы антеннаның биіктігі мен сапасы. Оның таралуы радардан жақсырақ, себебі толқын ұзындығы ұзақ, сондықтан құрлық массалары тым биік болмаса, иістер мен аралдардың артынан өтуге болады. Теңіздегі көру қашықтығы номиналды түрде ...

Толық сипаттамасы: AIS қабылдағыштары

Бірқатар өндірушілер AIS трафигін бақылауға арналған AIS қабылдағыштарын ұсынады. Олар екі жиілікті бірдей бақылау үшін екі қабылдағышқа ие болуы мүмкін, немесе жиіліктер арасында ауысып отыру арқылы (сонда басқа арнадағы хабарламалар қабылдалмайды, бірақ құны арзан болады). Әдетте, олар электрондық карталар немесе компьютерлерде көрсету үшін RS 232, NMEA, USB немесе UDP форматында деректерді шығарады. Арнайы радиостанциялардан өзге, бағдарламалық қамтамасыз етумен анықталатын радиостанцияларды да сигналды қабылдау үшін пайдалануға болады.

Қауіпсіздік

AIS қасақана ашық стандарт ретінде жасалған. AIS-тің аутентификацияланбаған және шифрланбаған табиғатына байланысты, Balduzzi, Pasta, Wilhoit және басқалар жақында AIS-тің жалған ақпарат тарату, басып алу және қолжетімділікті бұзу сияқты түрлі қауіптерге ұшырауы мүмкін екенін көрсетті. Бұл қауіптер онлайн-провайдерлердегі жүзеге асыруға да, протоколдың ерекшеліктеріне де қатысты, бұл мәселені барлық транспондерлерге (300 000-нан астам деп бағаланады) қатысты етеді. Көпшілікке қолжетімді кемелерді бақылайтын веб-сайттар көбінесе еріктілер басқаратын AIS қабылдағыш желісінен аутентификацияланбаған деректерді пайдаланады. Олардың хабарламаларын AIS пакеттерін шикі дерек ағынына енгізу арқылы немесе ауа арқылы, СДР сияқты біршама күрделі жабдықтарды қолдану арқылы салыстырмалы түрде оңай жалғандауға болады. Дегенмен, кемеден кемеге хабарласу B класындағы транспондерлер арқылы жүзеге асырылады, олар интеграцияланған қабылдағыштан GPS орнын беруге сертификатталған. Сондықтан, осы хабарламаларды айналып өту үшін SDR немесе GPS-тің жалғандауы қажет. Бірнеше күннен кейін, 22-23 маусымда кемелер Одессадан шығып, Крым жағалауымен жүзіп өтті. Ресей флоты аумақты бұзды деп айыптады, ал Ұлыбритания тарапы кемелер халықаралық суларда жүзгенін мәлімдеді. 2021 жылдың наурыз айында Швеция қарулы күштері де ұқсас жағдайды тіркеді, олардың кемелері AIS арқылы Калинград маңындағы ресей суларында жүзіп бара жатқандай көрсетілді. 2021 жылдың шілдесінде зерттеуші Бьорн Бергман 2020 жылдың қыркүйегінен 2021 жылдың тамызына дейін шамамен 100 жиынтық жалған AIS деректерін тапты, олардың көп бөлігі НАТО және Еуропалық соғыс кемелеріне қатысты. Ол деректер жүйеге жердегі (спутниктік емес) қабылдағыштардан алынғандай көрінетінін айтты, бұл деректер жалған радиохабарлар арқылы емес, AIS веб-сайттары қолданатын дерек ағынына енгізілгенін көрсетті. Техас университеті Остиндегі радионавигациялық зертхананың директоры Тодд Хамфрис: "Кімнің жасағанын нақты айта алмаймын, бірақ бұл деректер біздің орыс достарымыздың дезинформацияға бейімділігіне сәйкес келеді" деді. AIS-тің жалғандауы әскери мақсаттармен ғана шектелмейді. Теңіз деректері 500-ден астам кемелердің өз орнын жасыру үшін спутниктік навигациялық жүйелерін манипуляциялағанын көрсетті. Оның қолданылуы қорғалған суларда операцияларды жасыратын қытайлық балық аулау флотынан, Иран мұнай порттарында тоқтауларын жасыратын танкерлерден, Таяу Шығыстағы сапарларын жасыратын контейнерлік кемелерден және хабарланғандай, қару-жарақ және есірткі контрабандасына дейін жетеді.