Кіріспе
Халықаралық гидрографиялық ұйым (IHO) (фр. Organisation hydrographique internationale) – гидрографияны ұсынатын үкіметаралық ұйым. 2023 жылдың қараша айына қарай IHO құрамына 99 мүше мемлекет кірді. IHO-ның басты мақсаты – әлемдік теңіздердің, мұхиттардың және кеме жүзуге қолайлы сулардың тиісінше зерттеліп, картаға түсірілуін қамтамасыз ету болып табылады. Ол халықаралық стандарттарды белгілеу, әлемдік ұлттық гидрографиялық кеңселердің жұмысын үйлестіру және оның мүмкіндіктерін арттыру бағдарламасы арқылы іске асырылады. IHO Біріккен Ұлттар Ұйымында (БҰҰ) бақылаушы статусына ие және гидрографиялық зерттеулер мен теңіздік карта жасау саласындағы мойындалған құзыретті орган болып табылады. Конвенциялар мен осыған ұқсас құжаттарда гидрография және теңіздік карта жасау туралы айтылғанда, әдетте IHO стандарттары мен талаптары қолданылады.
The International Hydrographic Organization (IHO) (French: Organisation hydrographique internationale) is an intergovernmental organisation representing hydrography. as of November 2023, the IHO comprised 99 Member States. A principal aim of the IHO is to ensure that the world's seas, oceans and navigable waters are properly surveyed and charted. It does this through the setting of international standards, the co ordination of the endeavours of the world's national hydrographic offices, and through its capacity building program. The IHO enjoys observer status at the United Nations, where it is the recognised competent authority on hydrographic surveying and nautical charting. When referring to hydrography and nautical charting in Conventions and similar Instruments, it is the IHO standards and specifications that are normally used.
Тарих
IHO 1921 жылы Халықаралық гидрографиялық бюро (IHB) ретінде құрылды. Қазіргі атауы 1970 жылы қабылданған, сол кездегі мүше мемлекеттер бекіткен IHO туралы жаңа халықаралық конвенцияның бір бөлігі ретінде қабылданды. Халықаралық гидрографиялық бюроның бұрынғы атауы 2016 жылдың 8 қарашасына дейін сақталды, ол кезде IHO туралы конвенцияға маңызды түзетулер енгізіліп, күшіне енді. Осыдан кейін IHB “IHO хатшылығы” деп аталды, оған Монакодағы Ұйым штаб-пәтерінде сайланған Бас хатшы, екі көмекші директор және шағын тұрақты штат (2020 жылы 18 адам) кірді. 19 ғасырда көптеген теңізші елдер әскери және сауда кемелерінің навигациясын жақсарту мақсатында гидрографиялық кеңселер құрды, олар теңіздік жарияланымдар, теңіздік карталар және басқа да навигациялық қызметтерді ұсынды. Гидрографиялық процедуралар, карталар және жарияланымдарда айтарлықтай айырмашылықтар болды. 1889 жылы Вашингтон қаласында Халықаралық теңіз конференциясы өткізілді, онда “тұрақты халықаралық комиссия” құру ұсынылды. 1908 жылы Санкт-Петербургте өткен Халықаралық навигация конгресі мен 1912 жылы Санкт-Петербургте өткен Халықаралық теңіз конференциясының сессияларында да осыған ұқсас ұсыныстар жасалды. 1919 жылы Ұлыбритания мен Францияның ұлттық гидрографтары гидрографтардың халықаралық конференциясын өткізу үшін қажетті шаралар қабылдауда ынтымақтасты. Лондон осы конференция үшін ең қолайлы орын деп таңдалды және 1919 жылдың 24 шілдесінде 24 елдің гидрографтары қатысқан Бірінші халықаралық конференция ашылды. Конференцияның мақсаты: “Барлық теңізші елдердің карталарын және барлық гидрографиялық жарияланымдарды дайындау, құрастыру және өндіру кезінде бірдей әдістерді қабылдауының ыңғайлылығын қарастыру; нәтижелерді оларды оңай пайдалануға мүмкіндік беретін ең қолайлы нысанда ұсыну; барлық елдер арасында гидрографиялық ақпаратты жылдам алмасу жүйесін құру; және әлемнің гидрографиялық сарапшыларының гидрографиялық тақырыптар бойынша кеңесулері мен талқылауларына мүмкіндік беру” болды. Бұл әлі де IHO-ның басты мақсаты болып табылады. 1919 жылғы конференция нәтижесінде тұрақты ұйым құрылды және оның жұмыс істеу ережелері әзірленді. IHB, қазіргі IHO, 1921 жылы 18 елдің мүшелігімен қызметін бастады. Монако князьдығы Ұйымның орналасқан жері ретінде таңдалды, себебі Монако князі Альберт I Бюроға князьдықта орын беру туралы ұсыныс жасады.
Функциялар
IHO гидрографиялық және теңіздік карта жасау стандарттарын әзірлейді. Бұл стандарттарды мүше елдері мен басқа да ұйымдар өздерінің зерттеулерінде, теңіздік карталарында және басылымдарында қабылданып, қолданылады. IHO стандарттарының кеңінен қолданылуы, әлемдік ұлттық гидрографиялық және океанографиялық кеңселер ұсынатын өнімдер мен қызметтердің барлық теңізшілер мен басқа да пайдаланушылар үшін біркелкі және танылатындығын қамтамасыз етеді. IHO құрылғаннан бері стандарттау саласында көп жұмыс істелді. IHO өңірлік гидрографиялық комиссиялар (RHC) құруға көмектесті. Әр RHC өңірдегі елдердің ұлттық зерттеу және карта жасау қызметтерін үйлестіреді және ортақ гидрографиялық мүдделерге қатысты басқа мәселелерді талқылау үшін платформа болып табылады. 15 RHC және IHO-ның Антарктика гидрографиялық комиссиясы бірлесіп, бүкіл әлемді қамтиды. IHO, Үкіметаралық Океанографиялық Комиссиямен бірлесіп, Мұхиттардың Жалпы Батиметриялық Картасы бағдарламасын басқарады.
Жарияланымдар
IHO басылымдарының көпшілігі, оның ішінде стандарттар, нұсқаулар және Халықаралық гидрографиялық шолу, Халықаралық гидрографиялық бюллетень, Гидрографиялық сөздік және Жылдық кітап сияқты қосаудағы құжаттар IHO веб-сайтынан жалпы жұртшылыққа тегін қолжетімді. IHO карта жасау және гидрографияға қатысты халықаралық стандарттарды жариялайды, соның ішінде S 57, IHO цифрлық гидрографиялық деректерді беру стандарты, бұл негізінен электрондық навигациялық карталар үшін қолданылатын кодтау стандарты. 2010 жылы IHO S 100 деп аталатын теңіз деректері мен ақпаратын модельдеуге арналған жаңа, заманауи гидрографиялық геокеңістіктік стандартты енгізді. S 100 және оған тәуелді өнімнің сипаттамалары IHO веб-сайты арқылы қолжетімді онлайн-тізіліммен қамтамасыз етіледі. S 100 географиялық стандарттардың ISO 19100 сериясына сәйкес келеді, осылайша оны қазіргі геокеңістіктік деректер стандарттарымен толық үйлесімді етеді. S 100 ISO 19100 негізінде құрылғандықтан, оны басқа деректер ұсынушылар теңізге қатысты (гидрографиялық емес) деректер мен ақпарат үшін пайдалана алады. Қазіргі кезде мемлекеттік және жеке сектордың түрлі деректер мен ақпарат ұсынушылары S 100-ді БҰҰ Халықаралық теңіз ұйымы (IMO) мақұлдаған e-навигация тұжырымдамасын іске асырудың бір бөлігі ретінде қолдануда. Басылымдар сериясының тағы бір маңыздысы – S 23, Мұхиттар мен теңіздердің шекаралары. Оның үшінші басылымы 1953 жылға дейін жарық көрген, ал 1986 жылы басталған төртінші басылымы 2002 жылдан бері жоба күйінде қалып отыр. Ол IHO мүшелеріне таратылды, бірақ 1953 жылғы басылымда "Жапония теңізі" деп аталған теңіздің халықаралық стандартты атауына қатысты Оңтүстік Корея мен Жапония арасындағы келісімге байланысты оның ресми жариялануы тоқтатылды.