Кіріспе
Нацистік Германияның әскери құрамы
2-ші танк армиясы (2. Panzerarmee) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде құрылған, 1941 жылдың 5 қазанында 2-ші танк тобынан жасақталған неміс броньды бірлестігі.
Ұйым
Гудериан панцер тобы (Panzergruppe Guderian) 1940 жылдың 5 маусымында құрылды және оның командирі, генерал Хайнц Гудерианның атымен аталды. 1940 жылдың маусым айының басында Ардендердегі бұзудан кейін Англия арнасына жеткен соң, XIX армия корпусынан Panzergruppe Guderian құрылды және Мажино желісін кесіп, Францияға терең енді. 1940 жылдың қараша айында 2-панцер тобына дейін жаңартылды. 2-панцер тобы (Panzergruppe 2) 1940 жылдың қараша айында Гудериан панцер тобынан құрылды. 1941 жылдың қазан айында 2-ші танк армиясы деп қайта аталды. 2-панцер тобы 1941 жылы Барбаросса операциясы барысында Германияның Кеңес Одағына басып кіруінің бастапқы кезеңдерінде маңызды рөл атқарды, ол Орталық армия тобының құрамында болды.
Пайдалану тарихы
2-панцерлік топ – Кеңес Одағына басып кірген Барбаросса операциясы барысында Орталық армиялар тобының құрамында болды. Гудерианның 2-ші танк армиясы Армия тобының оңтүстік қанатын құрады, ал Хоттың 3-ші танк армиясы солтүстік қанатын құрады. Олар Барбаросса операциясының бастапқы кезеңінде бірнеше совет армияларын талқандады. Белосток және Минск шайқастарында көптеген тұтқындар мен қару-жарақтар қолға түсті. Адам мен техникада ауыр шығындарға ұшыраған неміс әскерлері Кеңес Одағының тереңіне ілгеріледі. Распаутица маусымы (әдеби мағынасы – «жолсыздық», себебі қатты жаңбырлар мен лайлы жолдар) бөлімнің күндізгі ілгерілеуін бірнеше шақырымға дейін баяулатты. Распаутица ерекше құбылыс емес еді, бірақ Вермахт осы жағдайға дайын болған жоқ, себебі неміс жоғары басшылығы неміс армиясының осы кезде Мәскеуде және одан әрі ілгерілегенін күткен, ал науқан жаз аяқталуына дейін аяқталады деп есептеген. Минскіден кейін 2-ші және 3-ші танк армиялары сәтті операцияда Смоленскіні басып алды, шамамен 300 000 тұтқынға алды. Гитлер 2-ші танк тобын оңтүстікке бұрып, Киевке қарай солтүстік қанат құру үшін бөлуге бұйрық берді. Гудерианның 2-ші танк армиясы мен Клейсттің 1-ші танк армиясы Киевтің маңында 665 000 совет тұтқынын қоршау үшін жабылды. Киевті қоршағаннан кейін немістер үш танк армиясының Мәскеуге әртүрлі бағыттардан шабуыл жасауын жоспарлады: солтүстіктегі 4-ші танк армиясы Ленинград маңынан оңтүстікке шабуылдайтын, Хоттың 3-ші танк армиясы Мәскеуге қарай шығысқа шабуылдайтын, ал 2-ші танк армиясы солтүстік-батысқа бұрылып, Мәскеуге оңтүстіктен шабуылдайтын. Гудерианның күштері Туланың қорғанысын ұстап тұрған 50-ші армияны қоршауға тырысты. Туланы басып алуға жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталғаннан кейін, жоғары басшылық Гудерианға 18 қарашада Туланы айналып өтіп, маңызды Кашира қаласына қарай ілгерілеуге бұйрық берді. Ең алыс шабуыл 1-ші гвардиялық атқыштар корпусы, 173-ші атқыштар дивизиясы және Гудериан армиясының орталық шабуылына қарсы тұрған басқа бөлімшелер тарапынан Кашира маңында тоқтатылды. Топтың бөлімшелері басып кірудің басынан бері ауыр шығындарға ұшырады және логистикалық қиындықтарға байланысты отын мен оқ-дәрі тапшылығын сезінді. Қараша айына қарай Гудерианның танк тобының жағдайы қиын болды. Дегенмен, Гудериан Қызыл Армияның қарсыласуының күйреуін күтті және ұлттық-социалистік әскери ойлаумен, соның ішінде «ерік» табысқа жетудің кілті деген идеямен жетеледі, өз күштерін шабуылға бағыттауды жалғастырды. Желтоқсанның басында Мәскеуге жасалған соңғы шабуыл совет қарсыласуының күшеюіне және адам мен жабдықтардың жетіспеуіне байланысты сәтсіз аяқталды. Советтердің қарсы шабуылына дейін немістер аспан кеңістігінде толық үстемдікке ие болды және Мәскеу шайқасында материалдық және адам күшінде сандық артықшылыққа ие болды. 1-ші гвардиялық атқыштар корпусының, 50-ші армияның, 10-шы армияның және 49-шы армияның бөліктерінің күмәнсіз қарсы шабуылдары немістерді астанадан алыстатты, нәтижесінде Гитлер Гудерианды қызметтен босатып жіберді. Ол соғыс аяқталғаннан кейін Гитлермен жақын қарым-қатынасқа ие болмады және неміс күштерінің маңызды бөлігіне басшылық ете алмады. 1943 жылдың тамызында 2-ші танк армиясы оккупацияланған Югославияға ауыстырылды, онда ол F армиялар тобының құрамына кіріп, Дража Михайлович басқаратын четниктерге және Иосип Броз Тито басқаратын югослав партизандарына қарсы партизандық операцияларға қатысты. Партизандық қозғалысты, әсіресе коммунистерді талқандауға бағытталған бірнеше операцияларға қатысқанмен, нақты жеңіске қол жеткізе алмады. Шындығында, партизандық қозғалыс көлемі мен жабдықтары Италия 1943 жылдың 8 қыркүйегінде Кассибильдегі қарусыздық туралы келісімге қол қойғаннан кейін өсті, бұл Босния мен Черногориядағы итальяндық бөлімшелердің партизандарға бағынуына немесе дезертирлік жасауына әкелді. 1943-44 жылдары 2-ші танк армиясы Шығыс майданындағы соғысқа арналған ауыр броньтан бірте-бірте айырылып, негізінен моторизацияланған жаяу әскерге айналды. Ол Бранденбургерлер және 7-ші СС еріктілер тау дивизиясы «Принц-Евген» дивизиясы сияқты бөлімшелерден арнайы Альпілік қолдау алды. Алайда, эндемиялық партизандық соғыс 2-ші танк армиясына ауыр шығын тигізді, және Дрварға жасалған шабуылдан (Operation Rösselsprung) кейін коммунистік партизандық басшылығын жоюға жасалған әуе шабуылы сәтсіз аяқталғаннан кейін, 2-ші танк армиясы және F армиялар тобының барлығы партизандар мен Қызыл Армияның бірлескен операциясы кезінде Белград шабуылы барысында Белградтан шығарылды. 2-ші танк армиясы соғысты бүгінгі Австрияда дүркіреп жатқан күйінде аяқтады.
4th Panzer Army in the North around Leningrad would attack southward. Hoth's 3rd Panzer Army would attack eastward towards Moscow, while the 2nd Panzer Army would turn northwest and attack Moscow from the south. Guderian's forces tried to encircle the 50th Army, which was successfully defending Tula. After unsuccessful attempts to capture Tula, the high command ordered Gudarian to bypass Tula on November 18 and head towards the vital town of Kashira. The furthest attack was stopped near Kashira by the 1st Guards Cavalry Corps, 173rd Rifle Division, and other units that withstood the central attack of the Guderian army. The Group's divisions had suffered heavy attrition since the beginning of the invasion and experienced shortages in fuel and ammunition due to the breakdown in logistics. By November, the situation of Guderian's Panzer Group was dire. Nonetheless, Guderian expected the Red Army's resistance to collapse and, driven by National Socialist military thinking, including the idea that the "will" was key to success, continued to direct his forces to attack. By early December, the final advance on Moscow failed in the face of stiffening Soviet resistance and due to shortages in men and equipment. Until the Soviet counter offensive, the Germans enjoyed complete domination of the skies and numerical advantage in material and men power during the Battle of Moscow. The massive and unexpected counter attacks of 1st Guards Cavalry Corps, 50th Army, 10th Army, and parts of 49th Army drove the Germans the furthest from the capital, thus resulting in Hitler's dismissal of Heinz Guderian. After the battle he would never again reach the height and the popularity with Hitler or command any significant part of the German forces. In August 1943, the 2nd Panzer Army was transferred to occupied Yugoslavia, where it was incorporated into Army Group F and engaged in anti partisan operations against the Chetniks under Draža Mihailović and the communist Yugoslav Partisans under Josip Broz Tito. Despite engaging in several operations aimed to crush the partisan movement, particularly the communists, no clear victory was gained. Indeed, the partisan movement grew in size and equipment, particularly after Italy signed the Armistice of Cassibile on 8 September 1943, which led to Italian units in occupied Bosnia and Montenegro either surrendering or defecting to the partisans. Throughout 1943 44, the 2nd Panzer Army was progressively stripped of its heavy armor destined for the war on the Eastern Front, and became a primarily motorized infantry force. It did gain specialized Alpine support from units like the Brandenburgers and 7th SS Volunteer Mountain Division Prinz Eugen divisions. However, endemic guerilla warfare cost the 2nd Panzer Army heavily, and only months after the Raid on Drvar (Operation Rösselsprung) failed to assassinate the communist partisan leadership via airborne assault, the 2nd Panzer Army and all of Army Group F were pushed out of Belgrade in a joint operation by the Partisans and Red Army during the Belgrade Offensive. The 2nd Panzer Army finished the war in disarray in modern Austria.
Соғыс қылмыстары
Шығыс майданындағы барлық неміс әскерлері сияқты 2-панцерлік тобы да "Барбаросса" операциясы кезінде қылмыстық комиссарлық бұйрығын орындады. 1942 жылдың қыркүйегінде 2-ші танк армиясы Кеңес Одағында партизандарға қарсы операциялар жүргізген кезде соғыс қылмыстарына қатысты. Бұл операцияларда кем дегенде мың адам қаза тауып, толыққанды ауылдар қиратылды, ал 18 500-ден астам адам депортацияланды. Осы операциялар барысында еврейлер мен күдікті партизандар миналанған далалар арқылы тыңғырық тартқызып өлтірілді. 1943 жылдың тамызында армия штабы Ф армия тобының бағынысына өтті және Балқанға партизандыққа қарсы операциялар үшін жіберілді. Осы кезде армия негізінен жаяу әскер құрамына айналып, партизандыққа қарсы күреске белсенді қатысты. Соғыстан кейін әскери қызметкерлер азаматтар мен партизандарға қарсы көптеген қылмыстар жасады деген айып тағылды. Белград операциясы армия штабын басып алғаннан кейін, 2-ші танк армиясының қалған бөлімдері 1945 жылдың қаңтарында Оңтүстік армия тобының құрамында Венгрияға ауыстырылды, олар Австрияға кеңес әскерлерінің шабуылын тоқтатуға тырысты. 2-ші танк армиясы 1945 жылдың наурыз айында Трансдунай төбелері шайқасына қатысып, соғыс аяғында кеңес және ағылшын-американдық күштеріне тұтқынға берілді.
1941 жылдың 22 маусымы
Топ корпусы Дивизия / Полк 2-ші танк тобы Генерал-оберст Хайнц Гудериан XXIV танк корпусы 3-ші танк дивизиясы 4-ші танк дивизиясы 10-шы жаяу әскер дивизиясы 1-ші атқыштар дивизиясы XLVI танк корпусы 10-шы танк дивизиясы СС жаяу әскер дивизиясы "Das Reich" (моторизацияланған) "Гроссдойчланд" жаяу әскер полкі XLVII танк корпусы 17-ші танк дивизиясы 18-ші танк дивизиясы 29-шы жаяу әскер дивизиясы (моторизацияланған) "Герман Геринг" зениттік артиллерия полкі
1941 жылдың 30 қыркүйегі
Топ корпусы Дивизия / Полк 2-панцерлік топ Генерал-оберст Хайнц Гудериан XLVIII Панцерлік корпус 9-панцерлік дивизия 16-шы жаяу әскер дивизиясы (моторландырылған) 25-ші жаяу әскер дивизиясы (моторландырылған) XXIV Панцерлік корпус 3-панцерлік дивизия 4-панцерлік дивизия 10-шы жаяу әскер дивизиясы (моторландырылған) XLVII Панцерлік корпус 17-панцерлік дивизия 18-панцерлік дивизия 20-шы жаяу әскер дивизиясы (моторландырылған) XXXIV корпус 45-ші жаяу әскер дивизиясы 134-ші жаяу әскер дивизиясы XXXV корпус 296-шы жаяу әскер дивизиясы 95-ші жаяу әскер дивизиясы 1-ші атқыштар дивизиясы