Абрахам Закүто: Испандық еврей астрономы мен навигацияға қосқан үлесі
Abraham Zacuto
Абрахам Закуто: испандық еврей астрономы, математик, равин. Португалия королінің астрономы болды. Теңіз саяхаттарында Васко да Гама мен Колумб қолданды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испан-еврей астрономы және раввині (1452 – шамамен 1515 ж.)
Spanish Jewish astronomer and rabbi (1452 – c.1515)
Абрахам Закуто (Abraão ben Samuel Zacuto; 12 тамыз 1452 – шамамен 1515 ж.) – Кастилиялық астроном, астролог, математик, раввин және тарихшы, Португалия королі Жоан II-нің сарай астрономы болған. Оның мыс астролябиясы, астрономиялық кестелері және теңіз карталары испан және португалдық теңіз жүзу қабілетіне маңызды үлес қосты. Оларды Васко да Гама және Христофор Колумб пайдаланған.
Abraham Zacuto (, Abraão ben Samuel Zacuto; 12 August 1452 – c. 1515) was a Castilian astronomer, astrologer, mathematician, rabbi and historian who served as Royal Astronomer to King John II of Portugal. His astrolabe of copper, his astronomical tables and maritime charts played an important role in the Spanish and Portuguese navigation capability. They were used by Vasco Da Gama and Christopher Columbus.
Өмір
Закуто 1452 жылы Кастилияның Саламанка қаласында дүниеге келген. Ол Саламанка университетінде астрономияны оқып, сабақ берген болуы мүмкін. Кейіннен ол Сарагоса, содан кейін Карфаген университеттерінде астрономиядан сабақ берді. Ол еврей заңын жақсы білетін және өз қауымының раввині болған. Испанияның католик монархтары 1492 жылы еврейлерді қуғынға салуға бұйрық берген Альгамбра жарлығын шығарғаннан кейін, Закуто Португалияның Лиссабон қаласына қашып кетті. Академиялық ортада танымал болған ол король сарайына шақырылып, Португалия королі Жоау II-нің корольдік астрономы және тарихшысы болып тағайындалды. Ол Мануэль I-нің билігінің басында осы лауазымды сақтап қалды. Король оған Үндістанға теңіз жолын табу мүмкіндігі туралы кеңес сұрады, ол бұл жобаны қолдап, ынталандырды. Закуто Португалиядағы еврейлерге қарсы күшті қысымға тап болды. Португалия королі Мануэль I еврейлерді сыртқы саяси мақсаттар үшін номиналды христиан ретінде сақтап қалуға тырысып, дін ауыстыруға мәжбүрледі және елден кетуге тыйым салды. Закуто алдымен Туниске, кейін Иерусалимге қашып кетті. Оның еңбегі 65 егжей-тегжейлі астрономиялық кестеден (эфемеридалардан) тұрды, олар 1473 жылға есептелген және Саламанкадағы меридиан бойынша Күн, Ай және бес планетаның орналасуын көрсетеді. Квадрантты күнге тікелей қарау үшін пайдаланбағандықтан, португалдық теңізшілер бортта астролябиді қолдана бастады (күннің биіктігін жанама түрде өлшеуге арналған ескі құрал). Закутоның кестелері мен жаңа металл теңіз астролябі теңізшілерге кез келген жерде нақты өлшемдер алуға мүмкіндік берді. 1497 жылы Васко да Гама Закутоның кестелерін және астролябиін Үндістанға жасаған алғашқы сапарына алып кетті. Португалдық кемелер содан кейін Бразилия және Үндістан сияқты алыс елдерге жетіп, осы кестелерді пайдаланды. Васко да Гама мен оның экипажы Закутодан толыққанды нұсқаулар алды және дайындықтан өтті. Олар 1496 жылы Үндістанға сапарға шыққанға дейін, ол олар үшін жасаған жаңа құралдарды пайдалануды үйренді. Бұрын Закуто Кастилия королі Альфонсо X кезінде дайындалған астрономиялық кестелерді жетілдірген болатын. Колумб та Закутоның кестелерін пайдаланған. Аңыз бойынша, Колумбтың бірінші саяхаттарының бірінде, жергілікті тұрғындар шабуыл жасағанда, ол Закутоның сол күні күн тұтылуын болжағанын еске алды және осы ақпаратты жергілікті тұрғындарды қорқытып, оларды Күн мен Айды сөндіре алатынына және олардан жарықты алып қоя алатынына сендіру үшін пайдаланды. Осы оқиғаға сүйенсек, Закутоның еңбегі адмиралдың және оның экипажының өмірін сақтап қалды.
Zacuto was born in Salamanca, Castile in 1452. He may have studied and taught astronomy at the University of Salamanca. He later taught astronomy at the universities of Zaragoza and then Carthage. He was well versed in Jewish Law, and was the rabbi of his community. With the Catholic Monarchs of Spain issuing the 1492 Alhambra Decree ordering the expulsion of the Jews, Zacuto took refuge in Lisbon, Portugal. Already famous in academic circles, he was invited to court and nominated Royal Astronomer and Historian by King John II of Portugal, a position which he held until the early reign of Manuel I. He was consulted by the king on the possibility of a sea route to India, a project which he supported and encouraged. Zacuto was one of the few who managed to flee Portugal during the forced conversions and prohibitions of departure that the Portuguese king Manuel I enacted to keep the Jews in Portugal as nominal Christians for foreign policy reasons (see persecution of Jews and Muslims by Manuel I of Portugal). Zacuto first fled to Tunis and later moved to Jerusalem. It was composed of 65 detailed astronomical tables (ephemerides), with radix set for the year 1473 and with the meridian at Salamanca, charting the positions of the Sun, Moon and five planets. As the quadrant could not be used to look directly at the sun, Portuguese navigators began using the astrolabe on board (an old land based instrument to measure the height of the sun indirectly). Zacuto's tables in conjunction with the new metal nautical astrolabe allowed navigators to take accurate readings anywhere. Already in 1497, Vasco da Gama took Zacuto's tables and the astrolabe with him on his maiden trip to India. It continued to be used by Portuguese ships thereafter to reach far off destinations such as Brazil and India. Vasco da Gama and his crew underwent a thorough briefing and preparation by Zacuto. They learnt how to use the new instruments which he had developed for their trip before they set off on their voyage to India in 1496. Prior to that, Zacuto had further improved existing astronomical tables, mostly those prepared under King Alphonso X of Castille. Already Columbus had used Zacuto's tables. The story is that on one of his voyages, when attacked by the natives, Columbus noted that Zacuto had predicted an eclipse for that day, and used this information to threaten the natives and convince them that he could extinguish the Sun and Moon and deprive them of all light. Based on this story, Zacuto's work saved the Admiral's life and that of his crew.
Басқа басылымдар
1504 жылы Тунис қаласында болғанда Абрахам Закуто еврей халқының тарихын, «Sefer yuḥasin» еңбегін жазды, ол әлемнің жаратылуынан басталып 1500 жылға дейін созылды, сондай-ақ бірнеше астрономиялық/астрологиялық трактаттар жазды. Бұл «Тарих» жоғары бағаланып, 1581 жылы Краковта, 1717 жылы Амстердамда және 1857 жылы Кенигсбергте қайта басылды, ал толық, цензураланбаған басылымы 1857 жылы Лондонда Гершель Филиповский тарапынан жарық көрді.
In 1504, while in Tunisia, Abraham Zacuto wrote a history of the Jewish people, Sefer yuḥasin, starting with the Creation of the World and going to 1500, and several other astronomical/astrological treatises. The History was highly regarded and was reprinted in Cracow in 1581, in Amsterdam in 1717, and in Königsberg in 1857, while a complete, uncensored, edition was published by Herschell Filipowski in London in 1857.
Мұра
Абрахам Закуто Луис де Камоестің 1572 жылғы «Ос Лусиадас» эпостық поэмасында «Рестелоның қариясы» кейіпкері ретінде беймәлім түрде суреттелген болуы мүмкін. Бұл Кассандраға ұқсас тұлға, Васко да Гама кетер алдында атақ-даңқтың құрметсіздігін айыптап, оны күтіп тұрған қиындықтар туралы ескертеді (Canto IV, v.94-111). Бұл, Гаспар Корреяның Васко да Гама мен қарт Абрахам Закутоның Белем жағажайындағы монастырда, флоты кетер алдында болған кездесуі туралы баяндамасының Камоес түсіндіруі болуы мүмкін, онда Закуто Гамаға соңғы навигациялық кеңестер беріп, қандай қауіптерден сақтану керектігін ескерткен. 1939 жылы құрылған және бұрынғы Томар синагогасында орналасқан шағын Абрахам Закуто португалдық еврей мұражайы (Museu Luso Hebraico Abraão Zacuto) оның құрметіне аталған. Айдың бетіндегі Загут кратері де оның есімімен аталады.
Abraham Zacuto might have an uncredited appearance in Luís de Camões's 1572 epic poem, Os Lusíadas, as "the Old Man of Restelo", a Cassandra like character that comes forward just before Vasco da Gama's departure to chide the vanity of fame and warn of the travails that await him (Canto IV, v.94 111). This may be Camões' poetic interpretation of an alleged meeting reported by Gaspar Correia between Vasco da Gama and the old Abraham Zacuto at a monastery near Belém beach just before his fleet's departure, in which Zacuto reportedly gave Gama some final navigational tips and warned him of the dangers to avoid. The small Abraham Zacuto Portuguese Jewish Museum (Museu Luso Hebraico Abraão Zacuto), founded in 1939 and located in the former Synagogue of Tomar, is named after Zacuto. The crater Zagut on the Moon is named after him.