Табиғат тарихы: адам мен ортаның өзара әрекеттесуі
Environmental history
Табиғат тарихы: адам мен табиғаттың өзара әрекеттесуін, экологиялық мәселелерді, тұрақты дамуды зерттейтін тарихи мамандық. Қоршаған орта тарихы туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тарихтың мамандануы. Экологиялық тарих тақырыбы.
Specialisation of history
the topic of environmental history
Экологиялық тарих – уақыт өте келе адам мен табиғаттың өзара әрекеттесуін зерттейтін ғылым, онда табиғаттың адам қызметіне және керісінше әсер етудегі белсенді рөлі ерекше аталады. Экологиялық тарих алғаш рет 1960-1970 жылдардағы экологиялық қозғалыстан АҚШ-та пайда болды, және оның көп бөлігі әлі күнге дейін бүгінгі әлемдік экологиялық мәселелерден туындайды. Бұл саланың негізі табиғатты қорғау мәселелеріне қалыптасқан, бірақ оның ауқымы кеңейіп, жалпы әлеуметтік және ғылыми тарихты қамтиды, сондай-ақ қалалар, халық саны және тұрақты даму сияқты тақырыптарды да зерттей алады. Барлық тарих табиғи ортада өріліп жатқандықтан, экологиялық тарих белгілі бір уақыт кезеңдеріне, географиялық аймақтарға немесе маңызды тақырыптарға назар аударуға бейім. Бұл сонымен қатар гуманитарлық және табиғи ғылымдарға кеңінен сүйенетін көп салалы пән. Экологиялық тарихтың тақырыптарын үш негізгі құрамдас бөлікке бөлуге болады. Біріншісі – табиғаттың өзі және уақыт өте келе оның өзгеруі, оның ішінде адамның жер, су, атмосфера және биосфераға тигізетін физикалық әсері. Екінші категорияға адамның табиғатты пайдалануы жатады, оның ішінде халық санының өсуінің экологиялық салдары, тиімді технологиялар және өндіріс пен тұтыну үлгілерінің өзгеруі. Басқа да маңызды тақырыптарға неолит революциясындағы көшпелі аңшы-жинақшылар қауымдастығынан ауыл шаруашылығына көшу, отаршылдық кеңеюдің және қоныстанудың әсері, сондай-ақ өнеркәсіптік және технологиялық революциялардың экологиялық және адамзатқа тигізген салдары жатады. Соңында, экологиялық тарихшылар адамдардың табиғат туралы қалай ойлайтынын зерттейді – мінез-құлық, сенімдер мен құндылықтардың табиғатпен өзара әрекеттесуге, әсіресе мифтер, дін және ғылым арқылы тигізетін әсерін зерттейді.
Environmental history is the study of human interaction with the natural world over time, emphasising the active role nature plays in influencing human affairs and vice versa. Environmental history first emerged in the United States out of the environmental movement of the 1960s and 1970s, and much of its impetus still stems from present day global environmental concerns. The field was founded on conservation issues but has broadened in scope to include more general social and scientific history and may deal with cities, population or sustainable development. As all history occurs in the natural world, environmental history tends to focus on particular time scales, geographic regions, or key themes. It is also a strongly multidisciplinary subject that draws widely on both the humanities and natural science. The subject matter of environmental history can be divided into three main components. The first, nature itself and its change over time, includes the physical impact of humans on the Earth's land, water, atmosphere and biosphere. The second category, how humans use nature, includes the environmental consequences of increasing population, more effective technology and changing patterns of production and consumption. Other key themes are the transition from nomadic hunter gatherer communities to settled agriculture in the Neolithic Revolution, the effects of colonial expansion and settlements, and the environmental and human consequences of the Industrial and technological revolutions. Finally, environmental historians study how people think about nature – the way attitudes, beliefs and values influence interaction with nature, especially in the form of myths, religion and science.
Атаудың шығу тегі және алғашқы еңбектері
1967 жылы Родерик Нэш "Жайлау және американдық сана" атты еңбегін жариялады, ол ертедегі экологиялық тарихтың классикалық мәтініне айналды. 1969 жылы Америка тарихшылары ұйымына жасаған баяндамасында (1970 жылы жарияланған) Нэш "экологиялық тарих" терминін қолданды, бірақ 1972 жыл осы терминнің алғаш рет пайда болған күні деп есептеледі. Сэмюэл П. Хейстің 1959 жылғы "Консервация және тиімділік тұғыры: прогрессивті консервация қозғалысы, 1890–1920" кітабы американдық саяси тарихқа маңызды үлес қосса да, қазір экологиялық тарих саласындағы негізгі құжаттардың бірі саналады. Хейс – Питтсбург университетінің тарих профессоры-эмиритусы. Альфред В. Кросбидің 1972 жылғы "Колумбиялық алмасу" кітабы экологиялық тарихтың тағы бір маңызды алғашқы еңбегі болып табылады.
In 1967, Roderick Nash published Wilderness and the American Mind, a work that has become a classic text of early environmental history. In an address to the Organization of American Historians in 1969 (published in 1970) Nash used the expression "environmental history", although 1972 is generally taken as the date when the term was first coined. The 1959 book by Samuel P. Hays, Conservation and the Gospel of Efficiency: The Progressive Conservation Movement, 1890–1920, while being a major contribution to American political history, is now also regarded as a founding document in the field of environmental history. Hays is professor emeritus of History at the University of Pittsburgh. Alfred W. Crosby's book The Columbian Exchange (1972) is another key early work of environmental history.
Тарихнама
J. R. McNeill экологиялық тарихтың тарихнамасының қысқаша шолуларын жариялаған, ал 2006 жылы оны "уақыттың әкелген өзгерістері арқылы табиғаттың қалған бөлігімен қарым-қатынаста өмір сүрген, еңбек еткен және ойлар жүргізген адамдарды түсінуге ұмтылатын тарих" деп сипаттады. "Әдіс ретінде экологиялық тарих – адамзат тарихын түсіну үшін экологиялық талдауды пайдалану, яғни адам қоғамдарының табиғи ортадағы өзгерістерге байланысты болатын өзгерістерін қарастыру".
Brief overviews of the historiography of environmental history have been published by J. R. McNeill, and, in 2006, as "history that seeks understanding of human beings as they have lived, worked and thought in relationship to the rest of nature through the changes brought by time". "As a method, environmental history is the use of ecological analysis as a means of understanding human history an account of changes in human societies as they relate to changes in the natural environment".