Кіріспе

жоқ Радикалды экология – экология қозғалысының тамырдан өркендеген, негізгі экологиялық бағыттардың ықпалына түсіп қалғандығына наразылық тудырған, экоцентризмге негізделген бір саласы.

Философия

Радикалды экологиялық қозғалыстың мұраты – ғалым Кристофер Манес атаған «экологиялық белсенділіктің жаңа түрі: иконалық емес, келісімсіз, дәстүрлі табиғатты қорғау саясатына наразы, кейде заңсыз». Радикалды экологиялық көзқарас Батыс діні мен философиясы, оның ішінде капитализм, патриархат сияқты идеяларды қайта қарастыру қажеттігін көрінеді. Бұл қозғалысты Earth First! сияқты басшысыз қарсылық ұйымдары бейнелейді, олар анажерді қорғау үшін тікелей әрекеттер жасауға, азаматтық мойынсұнбаушылыққа, экотажға және «маймыл кілт» әдісіне (monkeywrenching) қол қояды. Радикалды экологиялықтарға жерді азат етушілер, сондай-ақ анархо-примитивистер, жануарларды азат етушілер, биорегионалистер, терең экологтар, эко-ұлтшылдар, экопсихологтар, жасыл анархистер, және сирек жағдайда антиглобализациялық және антикапиталистік наразылар, экофеминистер, нео-языкшылар, үшінші позиция өкілдері және виккандықтар жатады. Дегенмен, осы сенімдер мен құндылықтарды ұстанатындардың барлығын радикалды экологиялық деп санауға болмайды.

Көптеген адамдар радикалды экологиялық қозғалыстың алғашқы маңызды тобы – Greenpeace болды деп санайды, ол 1970 жылдардан бастап киттерге және ядролық қару сынақтарына қарсы тікелей әрекеттер жасады. Бірақ, қозғалыстағы басқалар, Жерді азат ету майданының (ELF) тұтқыны Джефф "Free" Луерстің пікірінше, бұл қозғалыс ғасырлар бұрын пайда болған. Ол «экоқорғаныс» тұжырымы адамзат пайда болғаннан кейін көп ұзамай туды деп жиі жазады, ал қазіргі заманғы адам қоғамының дамуы және адамдардың жермен, оның жабайы тамырларымен байланысын жоғалтуы ғана радикалды тактика мен саяси теориялардың пайда болуына себеп болды деп мәлімдейді. Жарылғыш және өртке қарсы құрылғыларды пайдаланудың баламалы тактикасы 1976 жылы Джон Ханна және басқалар Экологиялық өмір күштері (ELF) арқылы құрылды, ол қазір бастапқы ELF ретінде де танымал. Топ Солтүстік Калифорния мен Орегонда қарулы әрекеттер жүргізді, кейіннен 1978 жылы Ханна 1977 жылғы 1 мамырда Калифорния штатының Салинас әуежайында жеті егін шаңдағышқа өрт сөндіру құрылғыларын орнатқаны үшін тұтқындалғаннан кейін тарады. Осыдан он жарым жылдан кейін ғана партизандық соғыс түрі қайтадан пайда болды, ол Жерді азат ету майданы ретінде, сол ELF аббревиатурасын қолдана отырып. 1980 жылы "Ер алдымен!" (Earth First!) ұйымын Дейв Форман және басқалар негізінен Американың батысындағы қоршаған ортаның жойылуына қарсы тұру үшін құрды. Эдвард Аббидің «Алма аспабы» (The Monkey Wrench Gang) романынан шабыттанған Earth First! ағаш кесу компанияларын тоқтату үшін ағаштарға отырғызу және ағаштарды кесу сияқты әдістерді қолданды, сондай-ақ тау-кен өндірісіне, жол құрылысына, қала маңындағы дамуға және энергетикалық компанияларға бағытталған басқа да іс-шараларды жүзеге асырды. Ұйым құрылғаннан бастап, 1990 жылдары қозғалыстан бөлінгендер, соның ішінде 1992 жылы Жерді азат ету майданы (ELF), өздерін 1970 жылдары құрылған Жануарларды азат ету майданының (ALF) есімімен атады. Үш жылдан кейін Канадада, Еуропадағы ELF-тен шабыт алған алғашқы Жерді азат ету тікелей әрекеті болды, бірақ бұл жолы Жерді азат ету армиясы (ELA) ретінде, ұқсас қозғалыс, олар экотаж және «маймыл кілт» әдісін құрал ретінде қолданады, бірақ ешқандай нұсқаулар жарияланбады. ELF эко-террористердің белгісін алған бірқатар іс-әрекеттері үшін ұлттық назарға ие болды, соның ішінде 1998 жылы Колорадо штатының Вайл қаласындағы шаңғы курортын өртеп жіберу және 1999 жылы Орегон штатында SUV дилерлік кеңсесін өртеп жіберу. Сол жылы ELA Вашингтондағы Vail курортын өртеп, 12 миллион долларлық зиян келтіріп, жаңалықтардың басты бетін жариялады. Бұл істің айыпталушылары кейіннен ФБР-дің «Бакфайр операциясы» бойынша басқа өртке салулар мен істермен бірге айыпталды, оларды кейіннен экологиялық қорғаушылар «Жасыл қорқыныш» деп атады, АҚШ-қа коммунистік кірігуден қорқыныш кезеңдеріне сілтеме жасап.

2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін бірнеше заңдар қабылданды, экотерроризм үшін жазаны күшейтті, және Конгресте ELF сияқты топтардың қызметін талқылауға арналған тыңдалымдар өтті. Бүгінгі күнге дейін ELF немесе ALF әрекеттерінің нәтижесінде ешкім қаза тапқан жоқ, өйткені екі топ та адам немесе жануар өміріне зиян келтіруді тыйым салады. 2005 жылы ФБР ELF-ті Американың ең үлкен ішкі террористік қатері деп жариялады, ол 1200-ден астам «қылмыстық оқиғаларға» жауапты, ондаған миллион долларлық мүлік зақымдалуына әкелді, АҚШ-тың Ішкі қауіпсіздік департаменті мұны ALF және ELF үшін де растады. 2005 жылы Ұлыбританиядағы әуежайлардың кеңейтуіне қарсы күресу мақсатында Plane Stupid іске қосылды, тікелей әрекеттер жасалды, бір жылдан кейін бірінші Климаттық іс-қимыл лагері 600 адамның қатысуымен Йоркширдің Солтүстігіндегі Дракстың энергетикалық станциясына қарсы наразылықпен өтті және оны жабуға тырысты. Оттыз сегіз адам қамауға алынды, төртеуі қоршауды бұзып, теміржол желісі тоқтатылды. Брон Тейлор (1998) радикалды экологиялықты жаңа діни қозғалыс деп атады. Тейлор «Радикалды экологиялықты қоршаған ортаның нашарлауын қасиетті, табиғи әлемге жасалған шабуыл ретінде қарастыратын жаңа діни қозғалыс ретінде түсінуге болады» деп мәлімдейді. Кейбір жазушылар оны болашақтағы дистопиялық үкіметтердің қаупіне сілтеме жасау үшін қолданды, олар қоршаған орта мәселелерін шешу үшін фашистік радикалды экологиялық саясатқа жүгінуі мүмкін. «Соялент Грин», «Аштық ойындары», «Z. P. G.» және «Менің 2091 жылғы күнделігім» сияқты фильмдер мен әдебиетте эко-фашизм және радикалды экологиялық тақырыптарын кездестіруге болады.

Өскіндері

Радикалды экологиядағы идеялардан бірнеше философиялар туындады, оларға терең экология, экофеминизм, әлеуметтік экология және биорегионализм кіреді. Терең экология Арне Несске жатқызылады және ол "табиғаттағы адам ретіндегі тәжірибемізбен және экологиялық біліммен шабыттанып, нығайтылған нормативті, экофилософиялық қозғалыс" деп анықталады. Радикалды экологиялық айналымдардағы өркендеп келе жатқан терең эколог – экофашизмнің негізін қалаушы және «Өмір жеңіп шыға ала ма? Қоршаған орта дағдарысына радикалды көзқарас» кітабының авторы Пентти Линкола. Экофеминизм 1970 жылдары пайда болды және патриархалдық қоғамдардағы әйелдерге жасалған қанау мен қоршаған ортаға жасалған қанау арасындағы параллельді көрсетеді. Әлеуметтік экология – Мюррей Букчинге жатқызылатын идея, ол қоршаған ортаны сақтау үшін адамзат қоғамы табиғат құрылымын үлгі етіп алып, әлеуметтік және экономикалық тұрғыдан орталықтандырылмауы керек деп санайды. Биорегионализм – әлеуметтік экологияның практикалық қолданылысына бағытталған философия, ол «экологиялық жүйелермен үйлесімді адамзаттық әлеуметтік қауымдастықтарды құру және оларда өмір сүру» теориясын қадағалайды.