Қоршаған орта этикасы: философиялық негіздер мен мәселелер
Environmental ethics
Қоршаған орта этикасы – табиғатты қорғау және ресурстарды ұстамды пайдалану мәселелерін зерттейтін философиялық сала. Антропоцентризм, физиоцентризм, теоцентризм қарастырылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экологиялық философияның бір бөлігі – академиялық журнал
Part of environmental philosophy
the academic journal
Экологиялық философияда экологиялық этика – практикалық философияның қалыптасқан саласы, «табиғи нысандарды қорғау және табиғи ресурстарды тұрақты пайдалану үшін қолданылуы мүмкін аргументацияның негізгі түрлерін қайта құруға» бағытталған. Басты бәсекелес парадигмалар – антропоцентризм, физиоцентризм (экоцентризм деп те аталады) және теоцентризм. Экологиялық этика экологиялық құқық, экологиялық социология, экотеология, экологиялық экономика, экология және экологиялық география сияқты көптеген ғылымдарға әсер етеді. Адамдар қоршаған ортаға қатысты көптеген этикалық шешімдер қабылдайды. Бұл шешімдер көптеген сұрақтар тудырады. Мысалы:
In environmental philosophy, environmental ethics is an established field of practical philosophy "which reconstructs the essential types of argumentation that can be made for protecting natural entities and the sustainable use of natural resources." The main competing paradigms are anthropocentrism, physiocentrism (called ecocentrism as well), and theocentrism. Environmental ethics exerts influence on a large range of disciplines including environmental law, environmental sociology, ecotheology, ecological economics, ecology and environmental geography. There are many ethical decisions that human beings make with respect to the environment. These decision raise numerous questions. For example:
Адамдар адамзаттың тұтыну қажеттіліктері үшін орманды толық кесіп тастауды жалғастыруы керек пе? Адамдар өз түрлерін және тіршіліктің өзін көбейтуді неге жалғастыруы керек? Адамдар бензинмен жүретін көліктерді жасауды жалғастыруы керек пе? Адамдар болашақ ұрпақтар үшін қандай экологиялық міндеттемелерді сақтауы керек? Адамзаттың ыңғайлылығы үшін бір түрдің жойылуына себепкер болу дұрыс па? Адамдар ғарыш кеңістігін қалай тиімді пайдалануы және сақтауы керек, өмірді қамтамасыз ету және дамыту үшін? Планеталық шекаралар адам мен Жер арақатынасын қайта қалыптастыруда қандай рөл атқара алады? Экологиялық этиканың академиялық саласы Рейчел Карсон мен Мюррей Букчиннің еңбектеріне, сондай-ақ 1970 жылы өткен бірінші Жер күні сияқты оқиғаларға жауап ретінде қалыптасты. Осы кезде экологтар философтарды қоршаған орта мәселелерінің философиялық аспектілерін қарастыруға шақыра бастады. «Science» журналында жарияланған екі мақала маңызды әсер етті: Линн Уайттың «Біздің экологиялық дағдарысымыздың тарихи тамырлары» (1967 жылғы наурыз) және Гаррет Хардиннің «Жалпы пайдаланымдағы мүліктің трагедиясы» (1968 жылғы желтоқсан). Гарет Хардиннің «Тірі қалу үшін жаңа этиканы зерттеу» атты кейінгі мақаласы, сондай-ақ Альдо Леопольдтың «Жер этикасы» атты «Сэнд Каунти Альманахы» кітабындағы мақаласы да ықпалды болды, онда Леопольд экологиялық дағдарыстың тамыры философиялық екенін нақты айтқан (1949). Бұл саладағы алғашқы халықаралық академиялық журналдар 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында Солтүстік Америкада пайда болды – 1979 жылы АҚШ-та шыққан «Environmental Ethics» журналы және 1983 жылы Канадада шыққан «The Trumpeter: Journal of Ecosophy» журналы. Осы сияқты алғашқы британдық журнал – «Environmental Values» 1992 жылы жарық көрді.
Should humans continue to clear cut forests for the sake of human consumption? Why should humans continue to propagate its species, and life itself? Should humans continue to make gasoline powered vehicles? What environmental obligations do humans need to keep for future generations? Is it right for humans to knowingly cause the extinction of a species for the convenience of humanity? How should humans best use and conserve the space environment to secure and expand life? What role can Planetary Boundaries play in reshaping the human earth relationship? The academic field of environmental ethics grew up in response to the works of Rachel Carson and Murray Bookchin and events such as the first Earth Day in 1970, when environmentalists started urging philosophers to consider the philosophical aspects of environmental problems. Two papers published in Science had a crucial impact: Lynn White's "The Historical Roots of our Ecologic Crisis" (March 1967) and Garrett Hardin's "The Tragedy of the Commons" (December 1968). Also influential was Garett Hardin's later essay called "Exploring New Ethics for Survival", as well as an essay by Aldo Leopold in his A Sand County Almanac, called "The Land Ethic", in which Leopold explicitly claimed that the roots of the ecological crisis were philosophical (1949). The first international academic journals in this field emerged from North America in the late 1970s and early 1980s – the US based journal Environmental Ethics in 1979 and the Canadian based journal The Trumpeter: Journal of Ecosophy in 1983. The first British based journal of this kind, Environmental Values, was launched in 1992.
Маршаллдың санаттары
Кейбір ғалымдар табиғи ортаның бағалануын әртүрлі жолдарымен жіктеуге тырысты. Алан Маршалл мен Майкл Смит – осыған екі мысал, олар Питер Вардидің "Этика жұмбағы" еңбегінде сілтеме жасалған. Маршаллдың пікірінше, соңғы 40 жылда үш негізгі этикалық бағыт қалыптасты: Либертариандық кеңейтім, Экологиялық кеңейтім және Табиғатты сақтау этикасы.
Some scholars have tried to categorise the various ways the natural environment is valued. Alan Marshall and Michael Smith are two examples of this, as cited by Peter Vardy in The Puzzle of Ethics. According to Marshall, three general ethical approaches have emerged over the last 40 years: Libertarian Extension, the Ecologic Extension, and Conservation Ethics.
Либертариандық кеңейту
Маршаллдың либертариандық кеңеюі азаматтық бостандыққа қатысты көзқараспен үйлеседі (яғни, қоғамның барлық мүшелеріне тең құқықтарды кеңейтуге деген міндеттеме). Экологияда қоғамға адамдар ғана емес, адам емес тіршілік иелері де жатады деп есептеледі. Эндрю Бреннан экологиялық гуманизмді (экогуманизмді) қолдады, ол барлық онтологиялық объектілерге – жанды және жансыз – олардың бар екендігі үшін ғана этикалық құндылық беру мүмкіндігін қамтиды. Арне Несс пен оның әріптесі Сешнстің еңбектері де либертариандық кеңеюге жатады, бірақ олар «терең экология» терминін қалайды. Терең экология – бұл қоршаған ортаның ішкі құндылығы немесе табиғи құндылығы туралы аргумент, яғни оның өзіндік құндылығы бар деген көзқарас. Олардың аргументтері либертариандық және экологиялық кеңеюге жатады. Питер Сингердің еңбектерін Маршаллдың «либертариандық кеңеюі» санатына жатқызуға болады. Ол «моральдық құндылықтардың кеңейіп келе жатқан шеңберінің» адам емес жануарлардың құқықтарын қамту үшін қайта қаралуы керек екенін, әйтпесе түршілдікке бой алдырумен тең екенін айтты. Сингер биотикалық немесе «сезімтал емес» (санасыз) объектілердің ішкі құндылығы туралы аргументті қабылдау қиын деп тапты және «Практикалық этиканың» бірінші басылымында оларды моральдық құндылықтың кеңейіп келе жатқан шеңберіне қосуға болмайды деп қорытындылады. Бұл көзқарас, негізінен, биоцентризмдік болып табылады. Алайда, «Практикалық этиканың» кейінгі басылымында, Несс пен Сешнстің еңбектерінен кейін, Сингер терең экологияға толық сенбесе де, сезімтал емес объектілердің ішкі құндылығы туралы аргументті ықтимал деп мойындайды, бірақ ең жақсы жағдайда ол мәселелі екенін айтады. Сингер гуманистік этиканы жақтады.
Marshall's libertarian extension echoes a civil liberty approach (i. e. a commitment to extending equal rights to all members of a community). In environmentalism, the community is generally thought to consist of non humans as well as humans. Andrew Brennan was an advocate of ecologic humanism (eco humanism), the argument that all ontological entities, animate and inanimate, can be given ethical worth purely on the basis that they exist. The work of Arne Næss and his collaborator Sessions also falls under the libertarian extension, although they preferred the term "deep ecology". Deep ecology is the argument for the intrinsic value or inherent worth of the environment – the view that it is valuable in itself. Their argument falls under both the libertarian extension and the ecologic extension. Peter Singer's work can be categorized under Marshall's 'libertarian extension'. He reasoned that the "expanding circle of moral worth" should be redrawn to include the rights of non human animals, and to not do so would be guilty of speciesism. Singer found it difficult to accept the argument from intrinsic worth of a biotic or "non sentient" (non conscious) entities, and concluded in his first edition of "Practical Ethics" that they should not be included in the expanding circle of moral worth. This approach is essentially then, bio centric. However, in a later edition of Practical Ethics after the work of Næss and Sessions, Singer admits that, although unconvinced by deep ecology, the argument from intrinsic value of non sentient entities is plausible, but at best problematic. Singer advocated a humanist ethics.
Қорғау этикасы
Маршаллдың «қорғау этикасы» санаты – адам емес биологиялық әлемге пайдалы құндылықтың кеңейтілуі. Ол қоршаған ортаның адамдар үшін пайдалылығы және қажеттілігі тұрғысынан ғана оның құндылығына назар аударады. Бұл «терең экология» идеяларының ішкі құндылығына қарама-қарсы келеді, сондықтан оны көбінесе «беткей экология» деп атайды және, әдетте, қоршаған ортаны адамдардың әл-ауқатын қамтамасыз етуге құрал ретінде пайдаланатын сыртқы құндылығы бар деген негізде қорғауды қолдайды. Осылайша, табиғатты қорғау – мақсатқа жету құралы ғана, ол толығымен адамзат пен ұрпақтар аралық мүдделерге бағытталған. 1997 жылы Киото саммитінде және 1992 жылы Риода өткен Жер саммитіндегі үш келісімде үкіметтер ұсынған аргументтердің негізін осы этика құрады деуге болады.
Marshall's category of 'conservation ethics' is an extension of use value into the non human biological world. It focuses only on the worth of the environment in terms of its utility or usefulness to humans. It contrasts the intrinsic value ideas of 'deep ecology,' hence is often referred to as 'shallow ecology,' and generally argues for the preservation of the environment on the basis that it has extrinsic value – instrumental to the welfare of human beings. Conservation is therefore a means to an end and purely concerned with mankind and inter generational considerations. It could be argued that it is this ethic that formed the underlying arguments proposed by Governments at the Kyoto summit in 1997 and three agreements reached in the Rio Earth Summit in 1992.
Гуманистік теориялар
Питер Сингер уақыт өте келе жоғалып, құндылығы арта түсетін, "әлемдік мұра" деп аталатын әлемнің табиғаты бұзылмаған жерлерін сақтауды жақтады. Олардың сақталуы – болашақ ұрпақтарға қалдырылатын мұра, себебі олар адамның ата-бабаларынан жеткен және болашақ ұрпақтарға табиғи ландшафтты немесе толығымен қалалық кеңістікті таңдау мүмкіндігін беру үшін берілуі керек. "Әлемдік мұра" нысанының жақсы мысалы – ғасырлар бойы қалыптасқан, өте ерекше экожүйе болып табылатын тропикалық жаңбырлы ормандар. Жаңбырлы ормандарды егістік жерге айналдыру әдетте топырақ жағдайына байланысты сәтсіз аяқталады, ал бұзылғаннан кейін қалпына келтіруге мыңдаған жылдар қажет болуы мүмкін.
Peter Singer advocated the preservation of "world heritage sites", unspoilt parts of the world that acquire a "scarcity value" as they diminish over time. Their preservation is a bequest for future generations as they have been inherited from human's ancestors and should be passed down to future generations so they can have the opportunity to decide whether to enjoy unspoilt countryside or an entirely urban landscape. A good example of a world heritage site would be the tropical rainforest, a very specialist ecosystem that has taken centuries to evolve. Clearing the rainforest for farmland often fails due to soil conditions, and once disturbed, can take thousands of years to regenerate.
Қолданбалы теология
Христиандық дүниетанымы ғаламды Құдай жаратқандығын, ал адамзатты Құдайға тапсырылған ресурстарды пайдалану үшін жауапты екендігін көрсетеді. Басты құндылықтар Құдайға ұнайтын нәрселер ретінде қарастырылады. Бұл кең ауқымды: адамдарға қамқорлық жасау (Маттай 25), экологиялық мәселелер, мысалы, қоршаған ортаның денсаулығы (Ескі өсиет, Заңды қайталау 22:8; 23:12, 14) және ішкі мотивация, Мәсіхтің махаббатымен басқарылу (2 Коринфтіктерге 5:14 және одан кейінгі аяттар) және өзімшілдік пен беймәлімдікте көрінетін күнәнің рухани сырқатымен күресу. Көптеген елдерде осы жауапкершілік қарым-қатынасы егін жинау мерекесінде бейнеленеді. (Б.Т. Аденей: Global Ethics in New Dictionary of Christian Ethics and Pastoral Theology, 1995, Leicester).
The Christian world view sees the universe as created by God, and humankind accountable to God for the use of the resources entrusted to humankind. Ultimate values are seen in the light of being valuable to God. This applies both in breadth of scope – caring for people (Matthew 25) and environmental issues, e. g. environmental health (Deuteronomy 22.8; 23.12 14) – and dynamic motivation, the love of Christ controlling (2 Corinthians 5.14f) and dealing with the underlying spiritual disease of sin, which shows itself in selfishness and thoughtlessness. In many countries this relationship of accountability is symbolised at harvest thanksgiving. (B. T. Adeney : Global Ethics in New Dictionary of Christian Ethics and Pastoral Theology 1995 Leicester)
Ыбырайым дінінің ғалымдары халықты ынталандыру үшін теологияны пайдаланған. «Тағдырдың жарқындығы» терминін енгізген Джон Л. О’Салливан және оған ұқсас басқа да ықпалды тұлғалар, іс-қимылға шақыру үшін Ыбырайым идеологияларын қолданды. Бұл діни ғалымдар, жазушылар және саясаткерлер тарихи түрде осы идеяларды пайдаланып, өнеркәсіптік революция кезінде жас Американың шектеусіз тұтынуға бейімділігін ақтауға тырысты. Құдайдың адамзатқа жердің табиғи ресурстарын пайдалануға рұхсат бергенін нығайту үшін, табиғатты қорғаушылар мен діни зерттеушілер адамдардың табиғаттан ерекшеленетінін, одан жоғары тұратынын жариялады. Бұл көзқарасқа қарсы шығушылар Джон Мьюрдің «Мың мильдік саяхат» романынан сұраған сұрағын қоюы мүмкін: табиғаттағы улы өсімдіктер, жануарлар және табиғи апаттар неге сонша көп? Жауап – бұл жаратылыстар Адам мен Еваның Еден бағындағы күнәсінің салдары. 20-ғасырдың басынан бері теологияның экологияға қолданылуы екі бағытқа бөлінді. Біріншісі дінді қоршаған ортаны қорғаудың негізі деп санайды. Екіншісі теологияны табиғи ресурстарды бақылаусыз тұтынуды ақтау құралы ретінде қарастырады. Линн Уайт және Кальвин ДеУитт осы екі көзқарастың өкілдері. Джон Мьюр табиғатты қаланың шулылығынан алыс, тартымды орын ретінде бейнеледі. «Мьюр және оның көзқарасын бөліскен америкалықтардың саны артып келе жатқанда, шайтанның үйі Құдайдың өзінің ғибадатханасына айналды». Ыбырайым дініне сілтеме жасау Мьюр мен Сьерра клубына алғашқы қоғамдық табиғат қорықтарын құруға қолдау табуға көмектесті. Терри Темпест Уильямс және Джон Мьюр сияқты авторлар «Құдайды қайда болсаң да, әсіресе сыртта табуға болады. Отбасылық құлшылық тек жексенбіде шіркеуде ғана емес» деген ойды дамытты. Мұндай сілтемелер халыққа Гудзон мектебінің суреттері, Ансел Адамстың фотосуреттері және басқа да медиа түрлері мен олардың діні немесе руханилығы арасында байланыс орнатуға көмектеседі. Теология арқылы табиғатқа өзіндік құндылық беру терең экологияның маңызды идеясы болып табылады.
Abrahamic religious scholars have used theology to motivate the public. John L. O'Sullivan, who coined the term manifest destiny, and other influential people like him used Abrahamic ideologies to encourage action. These religious scholars, columnists and politicians historically have used these ideas and continue to do so to justify the consumptive tendencies of a young America around the time of the Industrial Revolution. In order to solidify the understanding that God had intended for humankind to use earths natural resources, environmental writers and religious scholars alike proclaimed that humans are separate from nature, on a higher order. Those that may critique this point of view may ask the same question that John Muir asks ironically in a section of his novel A Thousand Mile Walk to the Gulf, why are there so many dangers in the natural world in the form of poisonous plants, animals and natural disasters, The answer is that those creatures are a result of Adam and Eve's sins in the garden of Eden. Since the turn of the 20th century, the application of theology in environmentalism diverged into two schools of thought. The first system of understanding holds religion as the basis of environmental stewardship. The second sees the use of theology as a means to rationalize the unmanaged consumptions of natural resources. Lynn White and Calvin DeWitt represent each side of this dichotomy. John Muir personified nature as an inviting place away from the loudness of urban centers. "For Muir and the growing number of Americans who shared his views, Satan's home had become God's Own Temple." The use of Abrahamic religious allusions assisted Muir and the Sierra Club to create support for some of the first public nature preserves. Authors like Terry Tempest Williams as well as John Muir build on the idea that " God can be found wherever you are, especially outside. Family worship was not just relegated to Sunday in a chapel." References like these assist the general public to make a connection between paintings done at the Hudson River School, Ansel Adams' photographs, along with other types of media, and their religion or spirituality. Placing intrinsic value upon nature through theology is a fundamental idea of deep ecology.
Нормативтік этикалық теориялар
Нормативтік этика – моральдық философияның адам қалай әрекет ету керектігін зерттейтін саласы. Ненің моральдық тұрғыдан дұрыс, ненің бұрыс екені және моральдық стандарттар қалай анықталады деген мәселелерді қарастырады. Сырттай қарағанда, бұл көзқарас антропоцентристік сияқты көрінуі мүмкін. Дегенмен, қазіргі экологиялық этикада дәстүрлі нормативтік этикалық теориялардың теориялық негіздері кеңінен қолданылады.
Normative ethics is a field in Moral Philosophy that investigates how one ought to act. What is morally right and wrong, and how moral standards are determined. Superficially, this approach may seem intrinsically anthropocentric. However, theoretical frameworks from traditional normative ethical theories are abundant within contemporary environmental ethics.
Соңынан шығу
Соңынан туындайтын теориялар іс-әрекеттердің салдарына назар аударады, бұл «дұрысқа» емес, «құндыға» және «жақсыға» баса назар аударуды білдіреді. Мысалы, акт-утилитаризм осы ұғымды кеңейтіп, бір әрекетті дұрыс ететін нәрсе – оның әл-ауқатты барынша арттырып, азабын азайтуы екенін көрсетеді. Осылайша, үлкен әл-ауқатқа әкелетін іс-әрекеттер міндетті және рұқсат етілген деп есептеледі. Бұл қоршаған ортаға қатысты «инструменталистік» көзқарас екені және экологиялық әртүрліліктің нәзік талаптарын толыққанды қанағаттандырмауы айтылады. Ережелік утилитаризм болса, ең жақсы нәтижелерге жетудің ең сенімді жолы – белгілі бір ережелерді ешқандай ерекшеліксіз орындау екенін ұсынады. Бұл акт-утилитаризмге маңызды жаңару, себебі агенттер әрбір әрекеттің ықтимал салдары туралы ойланып уақытты кетірмейді, тек ұсынылған әрекеттің нақты ережеге сәйкес келіп-келмейтінін анықтау керек, егер сәйкес келсе, ережеде көрсетілгендей әрекет етеді. Алдо Леопольдтың «Жер этикасы» (1949) еңбегі осы инструменталистік көзқарастың пайда болуын болдырмау үшін адам мен олардың «биотикалық қауымдастығы» арасындағы қарым-қатынасқа көбірек назар аударуға тырысады. Сондықтан, табиғи ресурстарды пайдалану, экожүйенің тұрақтылығын бұзбаса, рұқсат етіледі. Кейбір философтар Леопольдтың көзқарастарын салдарлы теориялардың шеңберіне жатқызады, бірақ мұның оның қасақана ниеті болды ма, жоқ па деген мәселе даулы. Питер Сингер сияқты басқа салдарлы көзқарастар этикалық қарастыруларға адам емес, сезімтал тіршілік иелерін де қосуға баса назар аударады. Бұл көзқарас бойынша, барлық сезімтал жандар, яғни табиғатынан ләззат пен азабын сезіне білетін тіршілік иелері, өздерінің ішкі құндылығы үшін тең моральдық мәнге ие. Дегенмен, өсімдіктер, өзендер және экожүйелер сияқты сезімтал емес тіршілік иелері тек құрал ретінде қарастырылады.
Consequentialist theories focus on the consequences of actions, this emphasizes not what is 'right', but rather what is of 'value' and 'good'. Act Utilitarianism, for example, expands this formulation to emphasize that what makes an action right is whether it maximises well being and reduces pain. Thus, actions that result in greater well being are considered obligatory and permissible. It has been noted that this is an 'instrumentalist' position towards the environment, and as such not fully adequate to the delicate demands of ecological diversity. Rule utilitarianism is the view that following certain rules without exception is the surest way to bring about the best consequences. This is an important update to act utilitarianism because agents do not need to judge about the likely consequences of each act; all they must do is determine whether or not a proposed course of action falls under a specific rule and, if it does, act as the rule specifies. Aldo Leopold's Land Ethic (1949) tries to avoid this type of instrumentalism by proposing a more holistic approach to the relationship between humans and their 'biotic community', Thus, the use of natural resources is permissible as long as it does not disrupt the stability of the ecosystem. Some philosophers have categorised Leopold's views to be within a consequentialist framework, however it is disputed whether this was intentional. Other consequentialist views such as that of Peter Singer tend to emphasis the inclusion of non human sentient beings into ethical considerations. This view argues that all sentient creates which are by nature able to feel pleasure and pain, are of equal moral consideration for their intrinsic value. Nevertheless, non sentient beings, such as plants, rivers and ecosystems, are considered to be merely instrumental.
Деонтология
Деонтологиялық теориялар бір әрекеттің жақсылыққа емес, дұрысқа қатысты міндеттерге немесе міндеттемелерге негізделуі керек екенін айтады. Нәтижешілдікпен күрт контрастта, бұл көзқарас құндылық функциясына емес, әрекеттің салдары туралы нақты сілтеме жасай бермейтін себептерге негізделген міндеттер принципін қорғайды. Олай болса, ішкі құндылығы бар нәрсені оның жақсылығы үлкенірек жақсылықты арттырады деген себеппен емес, өзінің құндылығы үшін қорғау керек; бір нәрсеге құрал ретінде емес, өзінің мақсаты ретінде. Егер табиғи орта ішкі құндылыққа ие деп саналса, онда оның жойылған немесе зақымдалған жағдайы жалғыз ғана есептелген залалдан емес, жалпы алғанда дұрыс емес деп есептеледі. Бұл тәсіл, принципі бойынша нәтижешіл тәсілге қарағанда көбірек холистикалық болып табылады, өйткені ол ірі экожүйелердің нәзік тепе-теңдігіне жақсырақ сәйкес келеді. Мысалы, құқықтар туралы теориялар көбінесе деонтологиялық болып табылады. Яғни, осы аяқта адам емес, сезімтал тіршілік иелеріне құқықтар беретін қоршаған орта саясаты, оларды жасанды емес, табиғи күйінде сақтауға басымдық береді. Мысалы, климаттық инженерия мәселелерін қарастырайық; Мұхитты тыңайту көмірқышқыл газының жоғары деңгейін кетіру үшін теңіз балдырларын кеңейтуді мақсат етеді. Бұл тәсілдің бір қиындығы – ол жергілікті экожүйелерге елеулі бұзылыстар келтіреді. Сонымен қатар, осы экожүйелердегі теңіз жануарларының құқықтарына негізделген қоршаған орта этикалық теориясы осы типтегі араласудан қорғауды қамтамасыз етеді. Мысалы, Пол У. Тейлор сияқты қоршаған орта деонтологтары осы сияқты мәселелерге Канттық көзқарас қолданды. Тейлор барлық тірі нәрселердің құқық пен құрметке лайық «өмірдің телеологиялық орталықтары» екенін айтады. Оның көзқарасы «әмбегежайлылық» тұжырымын қолдана отырып, әрекеттерге тек олардың әмбегежайлы заң ретінде рационалды түрде қалануы мүмкін болған жағдайда ғана әрекет ету керек екенін дәлелдейді. Вал Пламвуд бұл тәсілді сынға алып, әмбегежайлылық аясының міндетті түрде басқаны «құрметтеуге» негізделмейтінін, өйткені ол міндетке және ортаның «бір бөлігіне» негізделгенін атап өтті.
Deontological theories state that an action should be based on duties or obligations to what is right, instead of what is good. In strong contrast to consequentialism, this view argues for principles of duty based not on a function of value, but on reasons that make no substantive reference to the consequences of an action. Something of intrinsic value, then, has to be protected not because its goodness would maximise a wider good, but because it is valuable in itself; not as a means towards something, but as an end in itself. Thus, if the natural environment is categorised as intrinsically valuable, any destruction or damage to such would be considered wrong as a whole rather than merely due to a calculated loss of net value. It can be said that this approach is more holistic in principle than one of consequentialist nature, as it fits more adequately with the delicate balance of large ecosystems. Theories of rights, for example, are generally deontological. That is, within this framework an environmental policy that gives rights to non human sentient beings, would prioritise the conservation of such in their natural state, rather than in an artificial manner. Consider for example, issues in climate engineering; Ocean fertilisation aims to expand marine algae in order to remove higher levels of CO2. A complication from this approach is that it creates salient disruptions to local ecosystems. Furthermore, an environmental ethical theory based on the rights of marine animals in those ecosystems, would create a protection against this type of intervention. Environmental deontologists such as Paul W. Taylor, for example, have argued for a Kantian approach to issues of this kind. Taylor argues that all living things are 'teleological centres of life' deserving of rights and respect. His view uses a concept of 'universalizability', to argue that one ought to act only on actions which could be rationally willed as a universal law. Val Plumwood has criticised this approach by noting that the universalisation framework, is not necessarily based on 'respect' for the other, as it's based on duty and 'becoming' part of the environment.
Әдептілік этикасы
Әдептік этика кейбір мінез-қасиеттерді дамытуды, ал басқаларын болдырмауды талап етеді. Бұл көзқарас ішкі құндылықты анықтау қиындықтарын еске салмай, дұрыс мінез-құлыққа сәйкес әрекет етудің маңызды екенін көрсетеді. Мысалы, «алтын орта» тұжырымы бойынша, «жомарттық» (әдептілік) үшін ашкөздік (жеткіліксіздік) немесе ысырапшылдықтан (артықшылық) аулақ болу керек. Деонтология мен нәтижешілдіктен өзгеше, ізгілік теориялары адамның гүлденген өмір сүруі үшін қалай әрекет етуі керектігіне баса назар аударады. Бұл тұрақтылықтың өзгеретін талаптарын ескере отырып, лайықты «субъективті икемділік» ұстанымын ұсынады. Дегенмен, бұл антропоцентрлік көзқарас екенін де айтуға болады. Вал Пламвудтың теориясы сияқты кейбір экофеминистік теориялар ізгілік этикасының бір түрі ретінде қарастырылады. Пламвуд ізгілікке негізделген этикалық жүйе экологиялық әртүрлілікке оңайрақ бейімделеді дейді, себебі «құрмет», «алғырлық» және «сезімталдық» сияқты ізгіліктер экологиялық субъективтілікке ғана емес, сонымен қатар жергілікті халықтардың көзқарастарына да сәйкес келеді. Сонымен қатар, қоршаған ортаға зиян келтіретін мінез-құлықтар қандай болар еді? Рональд Сэндлердің пікірінше, «ашкөздік», «құмарлық» және «мақтандылық» сияқты адамның өркендеуіне кедерлес келетін бейімділіктер, басқа түрлерге деген «белсенділіксіздік» пен консервацияға қатысты «көңілсіздік» сияқты қоршаған ортаны қорғауға зиян келтіретін бейімділіктерге алып келеді. Мұндай көзқарастар адамның және қоршаған ортаның гүлденуі арасындағы өзара байланысты құрады.
Virtue ethics states that some character traits should be cultivated, and others avoided. This framework avoids problems of defining what is of intrinsic value, by instead arguing that what is important is to act in accordance with the correct character trait. The Golden mean formulation, for example, states that to be 'generous' (virtue), one should neither be miserly (deficiency) or extravagant (excess). Unlike deontology and consequentialism, theories of virtue focus their formulations on how the individual has to act to live a flourishing life. This presents a 'subjective flexibility' which seems like an adequate position to hold considering the fluctuating demands of sustainability. However, as a consequence, it can also be said that this is an inherently anthropocentric standpoint. Some Ecofeminist theories such as that of Val Plumwood, have been categorised as a form of virtue ethics. Plumwood argues that a virtue based ethical framework adapts more fittingly to environmental diversity, as virtues such as 'respect', 'gratitude', and 'sensitivity', are not only suitable to ecological subjectivity but also more applicable to the views of indigenous people. Furthermore, what traits would be considered as part of environmental vices? Ronald Sandler argues that detrimental dispositions to human flourishing such as 'greed', 'intemperance' and 'arrogance', lead to detrimental dispositions to the protection of the environment such as 'apathy', against other species, and 'pessimism' about conservation. Views such as this, create a mutualistic connection between virtuous human flourishing, and environmental flourishing.
Адамгершілік
Антропоцентризм – кез келген жағдайда адамды ең маңызды немесе шешуші элемент деп қарау, адамзаттың әрқашан өзінің басты мүддесін бірінші орынға қоюы керек деген ұстаным. Антропоцентризмге қарсы шығушылар, Батыс дәстүрінің экологиялық этиканы қарастырғанда *homo sapiens*-тің пайдасына икемділік танытатынын, ал адамдар қоршаған ортаны немесе басқа организмдерді өзіне тигізетін пайда тұрғысынан бағалайтынын (түршілдікке қараңыз) айтады. Көптеген адамдар барлық экологиялық зерттеулерге адам еместердің ішкі құндылығын бағалауды қосу қажет деп санайды, бұл адамның экожүректік идентификациясын қайта қарауды талап етеді. Шындығында, осы болжамға сүйене отырып, философиялық мақалада адамның басқа тіршілік иелеріне деген құрмет ретінде өз еркімен жойылу мүмкіндігі зерттелді. Авторлар бұл идеяны іс-қимылға шақыру ретінде емес, ой эксперименті ретінде қарастыруды ұсынады. Барух Спиноза, егер адамдар нәрселерге объективті түрде қараса, ғаламдағы әрбір нәрсенің ерекше құндылығы бар екенін түсінетініне сендірді. Сол сияқты, адамға бағытталған немесе антропоцентрикалық/андроцентрикалық этика шындықтың толық бейнесі болмауы мүмкін, және адамдар адамдық көзқараспен толыққанды түсіне бермейтін үлкен картина бар. Питер Варди антропоцентризмнің екі түрін ажыратты. Күшті антропоцентрикалық этика адамның шындықтың ортасында екенін және олай болуының дұрыс екенін көрсетеді. Ал әлсіз антропоцентризм шындықты тек адамдық тұрғыдан ғана түсіндіруге болатынын, сондықтан адамдар шындықты өздерінің көзқарастарынан орталыққа қоюға тиіс екенін айтады. Брайан Нортон басқаша көзқарас ұсынды, ол экологиялық прагматизмді қолға алып, экологиялық этиканың маңызды тұлғаларының біріне айналды, қазіргі таңда оның жетекші бағыттарының бірі. Экологиялық прагматизм антропоцентристтік және антропоцентристтік емес этиканы қолдайтындар арасындағы дауларда жақты таңдаудан бас тартады. Керісінше, Нортон күшті антропоцентризм мен әлсіз немесе кеңейтілген антропоцентризмді ажыратады және біріншісі адамдардың табиғаттан алатын құралдық құндылықтардың әртүрлілігін төмен бағалауы мүмкін екенін айтады. Жақындағы бір көзқарас антропоцентризмді өмірдің болашағымен байланыстырады. Биотикалық этика адамның гендер мен белоктардан тұратын органикалық өмірдің бір бөлігі ретіндегі сәйкестігіне негізделген, оның тиімді мақсаты – өзін-өзі көбейту. Бұл адамның өмірді сақтап, көбейтуге ұмтылуын білдіреді. Биотикалық этика биологиялық құрылымдар мен процестерде бейнеленген өмірдің өзін бағалайды. Адамдар ерекше, себебі олар ғарыштық масштабта өмірдің болашағын қамтамасыз ете алады. Атап айтқанда, адамдар өмірді ләззаттанатын саналы түрде жалғастыра алады, бұл өмірді көбейтуге қосымша ынталандыру тудырады. Адамдар өмірдің болашағын қамтамасыз ете алады, ал бұл болашақ адам өміріне ғарыштық мағына бере алады. Ал кейбір ғалымдар бұл келіспеушіліктерді жеңуге болады деп санайды.
Anthropocentrism is the position that humans are the most important or critical element in any given situation; that the human race must always be its own primary concern. Detractors of anthropocentrism argue that the Western tradition biases homo sapiens when considering the environmental ethics of a situation and that humans evaluate their environment or other organisms in terms of the utility for them (see speciesism). Many argue that all environmental studies should include an assessment of the intrinsic value of non human beings, which would entail a reassessment of humans ecocultural identities. In fact, based on this very assumption, a philosophical article has explored recently the possibility of humans' willing extinction as a gesture toward other beings. The authors refer to the idea as a thought experiment that should not be understood as a call for action. Baruch Spinoza reasoned that if humans were to look at things objectively, they would discover that everything in the universe has a unique value. Likewise, it is possible that a human centred or anthropocentric/androcentric ethic is not an accurate depiction of reality, and there is a bigger picture that humans may or may not be able to understand from a human perspective. Peter Vardy distinguished between two types of anthropocentrism. A strong anthropocentric ethic argues that humans are at the center of reality and it is right for them to be so. Weak anthropocentrism, however, argues that reality can only be interpreted from a human point of view, thus humans have to be at the centre of reality as they see it. Another point of view has been developed by Bryan Norton, who has become one of the essential actors of environmental ethics by launching environmental pragmatism, now one of its leading trends. Environmental pragmatism refuses to take a stance in disputes between defenders of anthropocentrist and non anthropocentrist ethics. Instead, Norton distinguishes between strong anthropocentrism and weak or extended anthropocentrism and argues that the former must underestimate the diversity of instrumental values humans may derive from the natural world. A recent view relates anthropocentrism to the future of life. Biotic ethics are based on the human identity as part of gene/protein organic life whose effective purpose is self propagation. This implies a human purpose to secure and propagate life. Biotic ethics values life itself, as embodied in biological structures and processes. Humans are special because they can secure the future of life on cosmological scales. In particular, humans can continue sentient life that enjoys its existence, adding further motivation to propagate life. Humans can secure the future of life, and this future can give human existence a cosmic purpose. while others have argued that these disagreements can be overcome.