Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Саяси, экономикалық және әлеуметтік факторлардың экологиялық мәселелерді зерттеуі
Study of political, economic and social factors about environmental issues
Саяси экология – саяси, экономикалық және әлеуметтік факторлардың экологиялық мәселелер мен өзгерістермен байланысын зерттейтін ғылым. Саяси экология экологиялық мәселелерді және құбылыстарды саясаттандыру арқылы саяси емес экологиялық зерттеулерден өзгешеленеді. Бұл академиялық пән экологиялық әлеуметтік ғылымдарды саяси экономикамен интеграциялап, деградация және шеттету, экологиялық қақтығыстар, қорғау және басқару, экологиялық идентичность және әлеуметтік қозғалыстар сияқты тақырыптар бойынша кең ауқымды зерттеулер жүргізеді.
Political ecology is the study of the relationships between political, economic and social factors with environmental issues and changes. Political ecology differs from apolitical ecological studies by politicizing environmental issues and phenomena. The academic discipline offers wide ranging studies integrating ecological social sciences with political economy in topics such as degradation and marginalization, environmental conflict, conservation and control, and environmental identities and social movements.
Шығу тегі
"Саяси экология" термині алғаш рет 1935 жылы Франк Тоунның жарияланған мақаласында қолданылды. Одан бері адам географиясы және адам экологиясы салаларында кеңінен қолданылып келеді, бірақ жүйелі анықтамасы жоқ. Антрополог Эрик Р. Вольф 1972 жылы "Мүлік және саяси экология" атты мақаласында осы терминге екінші өмір сыйлады, онда ол жергілікті меншік және мұрагерлік ережелерінің "үлкен қоғамнан келетін қысымдар мен жергілікті экожүйенің қажеттіліктері арасындағы қарым-қатынасты қалай реттейтінін" талқылады, бірақ бұл ұғымды одан әрі дамытпады. Осы саладағы басқа да жұмыстардың ішінде Эрик Р. Вольф, Майкл Дж. Уоттс, Сусанна Хехт және т.б. 1970 және 1980 жылдары жарық көрген еңбектері бар. 1970 және 1980 жылдары бұл саланың қалыптасуы географиялық даму және мәдени экологияның дамуымен байланысты, әсіресе Пирс Блейкидің топырақ эрозиясының әлеуметтік-саяси себептерін зерттеуі. Тарихи тұрғыдан алғанда, саяси экология дамушы елдердегі құбылыстарға және оларға тигізетін әсерге назар аударды. Саланың пайда болуынан бері "зерттеулер негізінен үшінші әлемдегі қоршаған орта үшін материалдық және идеялық күрес аясындағы саяси динамиканы түсінуге бағытталды". Саяси экологиямен айналысатын ғалымдар география, антропология, даму зерттеулері, саяси ғылым, экономика, социология, орман шаруашылығы және қоршаған орта тарихы сияқты түрлі академиялық пәндерден келіп шыққан.
The term "political ecology" was first coined by Frank Thone in an article published in 1935. It has been widely used since then in the context of human geography and human ecology, but with no systematic definition. Anthropologist Eric R. Wolf gave it a second life in 1972 in an article entitled "Ownership and Political Ecology", in which he discusses how local rules of ownership and inheritance "mediate between the pressures emanating from the larger society and the exigencies of the local ecosystem", but did not develop the concept further. Other origins include other early works of Eric R. Wolf, Michael J. Watts, Susanna Hecht, and others in the 1970s and 1980s. The origins of the field in the 1970s and 1980s were a result of the development of development geography and cultural ecology, particularly the work of Piers Blaikie on the sociopolitical origins of soil erosion. Historically, political ecology has focused on phenomena in and affecting the developing world; since the field's inception, "research has sought primarily to understand the political dynamics surrounding material and discursive struggles over the environment in the third world". Scholars in political ecology are drawn from a variety of academic disciplines, including geography, anthropology, development studies, political science, economics, sociology, forestry, and environmental history.
Ауқымы мен әсері
Саяси экология 1970 жылдары пайда болғаннан бері өз ауқымын және мақсаттарын күрделендірді. Пәндік тарихы бойында зерттеулерге басты бағыт беруде белгілі бір ықпалдар күшейіп, әлсіреп отырды. Питер А. Уокер саяси экологияда экологиялық ғылымдардың маңыздылығын көрсетеді. Ол көптеген сыншылар үшін 1970 және 1980 жылдары экология пәндегі маңызды орнын сақтаған «структуралық» көзқарас пен саяси экологиядағы «саясатқа» баса назар аударған «постструктуралық» көзқарасқа көшуді атап көрсетеді. Бұл өзгеріс экологиялық саясаттан өзгешелігі және «экология» терминін қолдану мәселесін тудырды. Саяси экологиялық зерттеулер жер бетіндегі саяси ықпалды зерттеуден саясат пен билікке кеңістіктегі экологиялық ықпалдарға назар аударуға көшті – бұл экологиялық саясатты еске түсіретін ауқым. Мәдениеттің қоғамның материалдық жағдайларына тәуелділігін және олардың оған тигізетін әсерін көрсеткен талдау түрі – мәдени экологиядан көп нәрсе алынды (Уокердің сөзіне сүйенсек, саяси экология мәдени экологияны талдау түрі ретінде толығымен ығыстырды). Уокердің айтуынша, «мәдени экология мен жүйелер теориясы бейімделу мен гомеостазды баса көрсетсе, саяси экология саяси экономиканың бейімделусіздік пен тұрақсыздықтың күші ретіндегі рөлін баса көрсетеді». Ол әлеуметтік тәртіпті сақтауда жеке экономикалық қатынастардың рөліне назар аударған, шамадан тыс структуралық түсіндірмелерге бейім болды. Эрик Вольф саяси экономиканы неомарксистік тұрғысынан қолданды, ол жергілікті мәдениеттердің рөлін әлемдік капиталистік жүйенің бір бөлігі ретінде қарастыра бастады, оларды «алғашқы оқшауланғандар» деп қараудан бас тартты. Бірақ саяси және экономикалық процестерге экологиялық факторлардың ықпалы жеткілікті бағаланбады. Географтар мен антропологтар саяси экологияның негізін қалыптастыру үшін екеуінің де күшті жақтарын пайдаланып жұмыс істеді. Саяси экология билік мәселелеріне назар аударады, саяси және экономикалық контексттерді бөліп қарамай, мәдени процестерге экологиялық ықпалдың түсіндірілуінің маңыздылығын мойындайды. Антропологтар мен географтардың жұмысында саяси экологияны қолдануда айырмашылықтар бар. Кез келген тәсіл саяси/экономикалық және экологиялық факторларды ескереді, бірақ басымдықтар әртүрлі болуы мүмкін. Мысалы, географ Майкл Уоттс биліктің орнатуының қоршаған орта ресурстарына қолжетімділікке қалай әсер ететініне назар аударады. Оның көзқарасы бойынша, қоршаған ортаға зиян келтіру «әлеуметтік шеттетудің» себебі де, салдары да болуы мүмкін. Саяси экологияның күшті және әлсіз жақтары бар. Оның мәні адам мінез-құлқының саяси және экологиялық түсіндірмелерін контекстке қоюда. Бірақ Уокердің айтуынша, ол Роберт Капланның (1994) «Жақын анархия» және Джаред Даймондтың (2005) «Күшіккенің» сияқты «көбіне ықпалды және танымал, бірақ терең кемшіліктері бар және кешірімсіз нео-Малтусшылдық» сияқты «нақты қарсы тұжырымдамаларды» ұсынбады (385). Саяси экологияны саясатты қабылдауда қолдану, әсіресе АҚШ және Батыс Еуропада, марксистік және неомарксистік теорияға қарсылық болғанша қиын болады. Эндрю Вайда мен Брэдли Уолтерс (1999) саяси экологтарды «аймақтық өзгерістерді түсіндіруде саяси факторлардың белгілі бір түрлерінің маңыздылығын алдын ала болжағандары үшін» сынға алады (167). Вайда мен Уолтердің саяси экологиядағы тым саяси тәсілдерге берген жауабы – олар «оқиғалар экологиясы» деп атаған нәрсені ұсыну, саяси процестердің экологиялық оқиғаларға ықпалын алдын ала болжамай, қоршаған орта оқиғаларына адамның жауаптарына назар аудару. Бұл сын кеңінен қолданылмады. «Оқиғалар экологиясы» негізіндегі жұмыстың бір мысалы, билік динамикасының рөліне және жергілікті халықтың дауыстарын қосу қажеттілігіне айқын назар аудару үшін, Пенна Фирме (2013) «Саяси және оқиға экологиясы: сын және ынтымақтастық мүмкіндіктері».
Political ecology's movement as a field since its inception in the 1970s has complicated its scope and goals. Through the discipline's history, certain influences have grown more and less influential in determining the focus of study. Peter A. Walker traces the importance of the ecological sciences in political ecology. He points to the transition, for many critics, from a ‘structuralist’ approach through the 1970s and 1980s, in which ecology maintains a key position in the discipline, to a 'poststructuralist' approach with an emphasis on the 'politics' in political ecology. This turn has raised questions as to the differentiation with environmental politics as well as the field's use of the term of 'ecology'. Political ecological research has shifted from investigating political influence on the earth's surface to the focus on spatial ecological influences on politics and power—a scope reminiscent of environmental politics. Much has been drawn from cultural ecology, a form of analysis that showed how culture depends upon, and is influenced by, the material conditions of society (political ecology has largely eclipsed cultural ecology as a form of analysis according to Walker.) As Walker states, "whereas cultural ecology and systems theory emphasize[s] adaptation and homeostasis, political ecology emphasize[s] the role of political economy as a force of maladaptation and instability". It tended toward overly structuralist explanations, focusing on the role of individual economic relationships in the maintenance of social order. Eric Wolf used political economy in a neo Marxist framework which began addressing the role of local cultures as a part of the world capitalist system, refusing to see those cultures as "primitive isolates". But environmental effects on political and economic processes were under emphasised. Geographers and anthropologists worked with the strengths of both to form the basis of political ecology. PE focuses on issues of power, recognizing the importance of explaining environmental impacts on cultural processes without separating out political and economic contexts. The application of political ecology in the work of anthropologists and geographers differs. While any approach will take both the political/economic and the ecological into account, the emphasis can be unequal. Some, such as geographer Michael Watts, focus on how the assertion of power impacts on access to environmental resources. His approach tends to see environmental harm as both a cause and an effect of “social marginalization”. Political ecology has strengths and weaknesses. At its core, it contextualizes political and ecological explanations of human behavior. But as Walker points out, it has failed to offer “compelling counter narratives” to “widely influential and popular yet deeply flawed and unapologetic neo Malthusian rants such as Robert Kaplan's (1994) 'The coming anarchy' and Jared Diamond's (2005) Collapse (385). Ultimately, applying political ecology to policy decisions – especially in the US and Western Europe – will remain problematic as long as there is a resistance to Marxist and neo Marxist theory. Andrew Vayda and Bradley Walters (1999) criticize political ecologists for pre supposing “the importance of certain kinds of political factors in the explanation of environmental changes” (167). Vayda and Walter's response to overly political approaches in political ecology is to encourage what they call “event ecology”, focusing on human responses to environmental events without presupposing the impact of political processes on environmental events. The critique has not been taken up widely. One example of work that builds on event ecology, in order to add a more explicit focus on the role of power dynamics and the need for including local peoples' voices is Penna Firme (2013) "Political and Event Ecology: critiques and opportunities for collaboration".
Қорғаумен байланыс
Табиғатты қорғау ғылымы мен саяси экология арасында идеялардың қақтығысы бар. Табиғатты қорғаушылар биоәртүрлілікті сақтау үшін қорғалған аумақтарды құрғандықтан, "саяси экологтар қорғалған аумақтарды зерттеуге белсенді күш жұмсады, бұл саяси экологияның ресурстарға қол жеткізу және оларды басқару нысандарына деген жалпы қызығушылығын ескере отырып, түсінікті нәрсе". Жерді қорғау мақсатымен қоршауға қарсы аргументтер – бұл жергілікті халыққа және олардың күнкөріс жүйелеріне зиян келтіріп, олардың қол жеткізу мүмкіндігін жояды. Дов пен Карпентер атап көрсеткендей, "жергілікті халықтар қоршаған ортаны сақтауға үлкен үлес қоса алатын маңызды экологиялық білімге ие". Саяси экологтардың қарсылығы – жерді пайдалану ережелерін ҮЕҰ және үкімет белгілейді, бұл жергілікті халықтың түрлер мен аумақтарды өздері сақтау мүмкіндігін жоққа шығарып, оларды мүліктен айыру арқылы осал етеді.
There is a divergence of ideas between conservation science and political ecology. With conservationists establishing protected areas to conserve biodiversity, "political ecologists have devoted some energy to the study of protected areas, which is unsurprising given political ecology's overall interest in forms of access to, and control over resources". The arguments against enclosure of land for conservation is that it harms local people and their livelihood systems, by denying them access. As Dove and Carpenter state, "indigenous people have important environmental knowledge which could contribute to conservation". The objection by political ecologists is that land use regulations are made by NGOs and the government, denying access, denying the ability of local people to conserve species and areas themselves, and rendering them more vulnerable through dispossession.
Саяси экологиядағы билік перспективасы
Билік саяси экологияның негізгі құрамында болып табылады. Гринберг пен Парк саяси экологияны – билік таралуын экологиялық талдаумен үйлестіретін, сондай-ақ био-қоршаған орта қатынастарының кең ауқымындағы экономикалық әрекеттермен байланыстыратын саяси экономика арасындағы синергияны құру жолы деп қарастырады. Брайант түсіндіргендей, саяси экология – бұл саясаттағы динамика, ол «дискурстық күрес» және дамытылмаған елдердің қоршаған ортасындағы материалдық жағдайлармен байланысты. Ол биліктегі теңсіз қарым-қатынастардың саяси ортаны қалай құрайтынын көрсетеді. Роббинс пікірінше, қоршаған ортадағы өзгерістерді билікпен тікелей байланыста көрсететін эмпирикалық зерттеулер саяси экология деп аталады. Билік саяси экологияның орталық ролінде тұрғандықтан, билікке қатысты көзқарастарды және осы көзқарастарға үлес қосушыларды анықтау қажет.
Power is inevitable at the core of political ecology. Political ecology in the view Greenberg and Park is a way of creating a synergy between a political economy that aligns power distribution with ecological analysis and economic activities in a wider version of bio environmental relations. Political ecology explained by Bryant is the dynamic in politics that is associated with "discursive struggle" and material in the environment of less developed nations, showing how unequal relation in power makes up a political environment. In the view of Robbins, empirical exploration that shows the changes occurring in an environment in clear connection to power is termed political ecology. With power taking the central role in political ecology, there is a need to clarify the perspectives of power and the contributors to these perspectives.