Кіріспе

1954 жылы Атлантика мұхитындағы 3-санатты «Эдна» дауылы – 1954 жылғы Атлантика дауыл маусымының қыркүйек айында АҚШ-тың шығыс жағалауына қатты әсер еткен, құлпытас және қиратушы үлкен дауыл. Бұл жылы Массачусетс штатына соққан екі дауылдың бірі, екіншісі – «Кэрол» дауылы. Маусымның бесінші тропикалық циклы және дауылы, сондай-ақ төртінші дауыл және екінші ірі дауыл «Эдна» 2 қыркүйекте тропикалық толқыннан пайда болды. Солтүстік-батысқа қарай жылжыған «Эдна», батысқа бұрылмас бұрын тропикалық депрессия ретінде Солтүстік Левард аралдарынан өтті. Депрессия Пуэрто-Риконың шығысында тропикалық дауылға айналып, 7 қыркүйекке қарай дауылға дейін күшейді. Дауыл тез күшейіп, Багам аралдарының солтүстігінде 205 км/сағ (125 миль/сағ) ең жоғары қарқынына жетті, ал 11 қыркүйекте Массачусетс штабына жақын жерде 2-санатқа дейін әлсіреді. «Эдна» Атлант мұхитындағы Канадада экстратропикалық циклонға айналып, қалдықтары Атлант мұхитының солтүстігінде тарап кетті. «Эдна» тропикалық циклон ретінде өмір бойы 29 адамның қаза болуына және орташа деңгейдегі зиянға әкеп соқты. Алғашқыда Пуэрто-Рикода жаңбырдың салдарынан су тасқыны болды, кейін Багам аралдарына тиді. Солтүстік Каролинаның жағалауында үлкен толқындар болды. «Эдна» Нью-Йорк қаласында 45 жылдың ішіндегі ең көп жаңбырдың жаууына себеп болды, ал күшті толқындар Монтокты Лонг-Айлендтің қалған бөлігінен бөліп тастады. Штатта жол апаттарынан 6 адам қаза тауып, егінге 1,5 миллион долларлық зиян келтірілді. «Кэрол» дауылы осы аймаққа осыған дейін 11 күн бұрын соққаннан кейін Жаңа Англияның оңтүстігінде кең ауқымда эвакуация жүргізілді. Күшті жел 260 мың адамды, оның ішінде Кейп-Кодтың барлық аймағын электр қуатынан айырды. «Эдна» Мэн штатының тарихындағы ең қымбат дауылға айналды, ол су тасқынына себеп болып, жолдар мен теміржол желілерін қиратты. Жаңа Англияда 21 адам қайтыс болды, оның сегізі Мэн штатында суға батып қайтыс болды. Кейін Атлант мұхитының Канадасындағы күшті жел егінге ауыр зиян келтірді.

Метеорологиялық тарих

Эдна дауылы 1954 жылдың 2 қыркүйегінде Кариб теңізінің шығысында тропикалық депрессияны тудырды деп қазіргі зерттеулер көрсетіп тұр. Төмен қысым аймағы бірнеше күннен кейін, 5 қыркүйекте Пуэрто-Рико мен Багам аралдары арасында орналасқанда ғана анық байқалды. Дауылға жақын жерде кеме қатты дауыл мен желдің күшті соғуын хабарлады. Сонымен қатар, Пуэрто-Рико аралында дауылмен байланысты нөсерлі жаңбыр жауды. Ресми мәліметтер бойынша, жүйе 6 қыркүйекке дейін тропикалық циклонға айналған жоқ; Атлантикалық дауылдар деректер базасында ол 4 қыркүйектің басында тропикалық дауыл қарқынына жеткен деп тіркелген. Эдна батысқа қарай солтүстік-батысқа қарай жылжып, Эспаньола аралын солтүстіктен айналып өтті. 7 қыркүйекте ол қазіргі Саффир-Симпсон дауыл шкаласы бойынша ең төменгі дауыл деңгейіне жетті. Солтүстікке қарай Оңтүстік Каролинаның Мертл-Бич қаласынан Мэн штатының Истпорт қаласына дейін дауыл туралы ескертулер жарияланды. Солтүстік Каролина мен Вирджинияның жағалауында дауылды жел мен су тасқыны күтілуде, тұрғындарға сақ болуға кеңес берілді. Нью-Йорк қаласында Эдна аймақты тікелей соқпаса, бұл "мың керемет" болар еді, және дауыл Нью-Йорк метеорологиялық бюросы тарихындағы ең ауыр дауылдардың бірі болуы мүмкін деп болжанды. Дауыл басталғанға дейінгі 24 сағатта Нью-Йорк телефон желісіне 361 392 қоңырау түсті, бұл компания тіркеген үшінші ең жоғары көрсеткіш. Монтаук ауданында 11 қыркүйектің басында 500 тұрғын үйлерін тастап кетті, ал Род-Айленд штатының Вестерли қаласында барлық кәсіпорындар жабылды. "Кэрол" дауылынан зардап шеккен Провиденс қаласындағы кәсіпорындар су тасқынынан сақтану үшін құм қаптарын дайындады. Милфорд, Коннектикут штаты сияқты басқа да қауіпті аймақтар эвакуацияланды, онда 3000 отбасы үйлерін тастап кетті. Сиреналар тұрғындарды үйде қалуға, ал жүргізушілерді тас жолдарда жүрмеуге ескертті. Коннектикут жағалауында автобус және пойыз қызметі тоқтатылды. Жаңа Лондон қаласында төтенше жағдай жарияланды, ал кейбір аймақтарда пошта қызметі тоқтатылды. 10 қыркүйекте Әскери-теңіз күштері жүздеген әскери кемелер мен ұшақтарды эвакуациялауға бұйрық берді. Жағалау күзетінің ұшақтары Род-Айленд пен Массачусетс штаттарынан эвакуацияланды. 11 күн бұрын "Кэрол" дауылы кезінде ашылған 40-қа жуық Қызыл Крест баспаналары тағы да азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін қайта ашылды. Форт-Девенс офицерлері дауылдың соғатынына күтілетін аймақтарға төсек-орын, жамылғылар мен генераторлармен 40 жүк көлігін жіберді. Жел жағалауда сағатына дейін соқты, сонымен қатар күшті толқындар болды, бірақ дауылдан өлім-жітім немесе ірі мүлік зақымдары тіркелген жоқ. Вирджиния штатының Норфолк қаласында дауыл шығысқа қарай жылжыған кезде су деңгейі қалыпты деңгейден сәл ғана жоғары болды, ал желдің күші орташа болды. Мэриленд пен Делавэр штаттарында жауын-шашынның азаюы құрғақшылық жағдайын жеңілдетті. Қалаға жаңбыр жауды, бұл 45 жылдағы ең жаңбырлы күн болды. Дауыл шығыс Лонг-Айлендтегі Монток-Пойнт жерін биіктігінде қиып тастады, бұл жағалау күзетшілерін 500 отбасын уақытша көшіруге мәжбүр етті. Суфолк округінде жаңбыр жауды, Нью-Йорктегі егіндіктерге келтірілген зиян 1,5 миллион долларға бағаланды. Жаңа Англияға келген кезде Эдна солтүстік-шығысқа қарай жылдам жылжыды. Ол Массачусетс штатының шығысына "Кэрол" дауылы соққан жерден 100 миль (161 км) қашықтықта соқты. Дауылды жел жағалаудың көп бөлігіне әсер етті, Мартаның Vineyard жағалауындағы және Род-Айленд жағалауындағы Блок аралындағы желдің ең күшті шамы тіркелді. Жағалау бойындағы желдің ең күшті шамы Массачусетс штатының Хайанис қаласында болды. Күшті желдің салдарынан электр қуаты толығымен үзілді, соның ішінде Кейп-Кодтың барлық аймақтарында. Дауылдың күштілігі Массачусетс жағалауында 2 метрге жетті, бұл су тасқыны мен қайықтардың көп зардап шегуіне әкелді. Батысқа қарай жағалаудағы су тасқыны аз болды, бірақ бұрын ылғалды жағдайлардан кейін қатты жаңбыр жауғаннан кейін қалалар мен өзендер суға батты; жаңбырдың ең жоғары көрсеткіші Коннектикут пен Род-Айлендтегі Дамейдж айналасында тіркелді. Бірнеше көшелер су астында қалды, өзендер су деңгейінен жоғары көтерілді. Мэн штатында 25 миллион долларға жуық шығын тіркелді. Су тасқыны жертөлелерге, егістіктерге және көпірлерге әсер етті. Батыс Перуде су тасқыны кезінде салынып жатқан көпірдің негізі шайылып кетті. Сонымен қатар, жел ағаштарды құлатып, жолдарды жауып, штаттың 18% электр қуатын үзіп тастады. Бірлікте 7 сағаттан кейін тағы бір отбасы құтқарылды, онда бір бала мен құтқарушы қаза тапты. Штат бойынша сегіз адам қаза тапты, олардың көпшілігі су тасқынынан көліктермен ұшып кеткен. Жаңа Англияда 260 мың адам электр қуатынан айырылды, олардың көпшілігі Массачусетс штатында болды.

Атлантикалық Канада

Эдна тропикалық циклонның сипаттамаларын тез жоғалтып, Нью-Брансуиктің орталық бөлігін кезіп өтті. 2003 жылы Атлантикалық Канадаға соққы берген кішкентай, тығыз Хуан дауылынан айырмашылығы, Эдна әлдеқайда ірі дауыл болды, оның желдері орталықтан жүздеген шақырымға дейін созылды. Ең төменгі қысым дауылдың шығыс жағында, Жаңа Шотландия үстінде байқалды. Эдна шамамен 700 миллион тақтай фут ағаштарды құлатты, ал дауылдың салдарынан құлаған ағаштардың саны Хуан дауылындағыдан тең болғанымен, оның әсері кеңірек тарады және жергілікті жерлерде соншалықты ауыр болған жоқ. Ярмут пен Галифакста желдің күші сақталды. Күшті жел электр және телефон желілерін құлатып, көптеген қораларды қиратты. Сонымен қатар, бірнеше түтін құлап, Пиктоудағы шіркеудің мұнарасы қирады, шатырлар зақымданды. Кентвиллде салынып жатқан пәтер үйі қирады. Шамамен 3 миллион канад долларына тең алма егістері жойылды, ал Ярмут қаласында тірі лобстерлер мен лобстерлерге арналған ыдыстар жоғалып кетті. Облыстың көшелерінде қираған заттар толып, кем дегенде бір жолдың бөлігі суға кетті. Жаңа Шотландиядағы зиян 6 миллион канад долларын құрады, осыдан кейін Ярмут пен Кентвиллде төтенше жағдай жарияланды. Нью-Брансуикте дауыл жаңбыр мен жел әкелді. Желдің салдарынан келген зиян Жаңа Шотландиядағыдан азырақ болғанымен, ғимараттар мен коммуналдық желілерде көзге көрінетін болды. МакАдамдағы театр қирады, ал аймақ бойынша бірнеше адам жарақат алды. Дауыл Сент-Стефан қаласының көшелерін су басты. Далхаузиде шамамен 400 лосось жоғалып, олардың құны 10 000 канад долларын құрады. Облыстағы жалпы зиян 1,78 миллион канад долларына бағаланды. Монреальде де электр қуаты үзілді. Электр қуаты тез қалпына келтірілді, ал кейбір жерлерде үзіліс Кароль дауылы кезінде болғаннан гөрі аз болды. Портленд кешкі экспресі үшінші рет дауылға байланысты жеткізілмеді. Мұски сайлауда тартыспен жеңіске жетті, сайлауға қатысу 1950 жылғыдан төмен болды, себебі Эдна ауылдық республикалықтардың сайлауға қатысуын шектеді. Федералды азаматтық қорғаныс басқармасының сарптамасынан кейін зиян "өте ауыр" деп сипатталғаннан кейін, президент Дуайт Эйзенхауэр Мэн штатының бір бөлігін апат аймағы деп жариялады, бұл көмек көрсету үшін федералдық қаржыны бөлуге мүмкіндік берді. Президент Род-Айленд пен Массачусетс штаттарына да қосымша көмек беруге рұқсат берді, себебі Эднадан оларда да зиян келген. Дауылдың ауырлығына байланысты Эдна есімі 10 жылға тропикалық дауылдар тізімінен алынып тасталды. Есім 1968 жылғы маусымда қайта қолданылды, бірақ 1969 жылдың көктемінде толығымен зейнеткерлікке шықты, өйткені 1954 жылғы дауыл әлі де зерттеу нысаны болып табылды. Дегенмен, Эдна 1972 жылғы тізімде тағы пайда болды, бірақ соңында қолданылмады. Бұл есім енді Атлантика мұхитындағы басқа да дауылдарға берілмейді. Бұл - радио хабаршыларының дауылға ризашылықпен қарап, оның жылдамдығы мен күшін асыра бағалаған әзіл-қалжыңға толы сатира.