Кіріспе

1969 жылғы Атлантика мұхитындағы 5-санатты қатты дауыл

«Камиль» даулы – күшті, өлімге алып келетін және қиратушы 5-санатты ірі дауыл. Бұл АҚШ-қа соққан ең күшті тропикалық циклонның екіншісі (1935 жылғы Еңбек күні даулынан кейін) және АҚШ құрлығына келген төрт 5-санатты дауылдың бірі. 1969 жылғы Атлантика мұхитындағы дауыл маусымының ең күшті даулы «Камиль» 14 тамызда Кубаның оңтүстігінде тропикалық депрессия ретінде пайда болды. Дауылдың күшеюіне қолайлы жағдайларда орналасқан дауыл 15 тамызда Кубаның батыс бөлігіне соқты, алдында 2-санатты дауылға дейін күшейді. Мексика шығанағына енгеннен кейін «Камиль» тағы бір жылдам күшею кезеңін басынан өткізді және келесі күні Луизиана мен Миссисипике қарай солтүстікке қарай жылжығанда 5-санатты дауылға айналды. 17 тамызда сәл әлсірегеніне қарамастан, дауыл тез арада қайтадан күшейіп, құрлыққа түсетін сәтте 5-санатты дауылға айналды. Ең күшті күйінде дауылдың максималды 1 минуттық тұрақты жел жылдамдығы болды және ең төменгі қысымды көрсетті, бұл 1935 жылғы Еңбек күні даулынан кейін АҚШ құрлығына соққан ең төменгі қысым. «Камиль» құрлыққа енгеннен кейін тез әлсіреді және Огайо аңғарына жеткенде тропикалық депрессияға айналды. Жағалаудан шыққаннан кейін «Камиль» күшті тропикалық дауылға дейін күшейді, содан кейін 22 тамызда экстратропикалық дауылға айналды. «Камиль» сол күні Солтүстік Атлантикадағы фронталды дауылға сіңірілді. «Камиль» өзінен кейін үлкен зардаптар қалдырды және 7 метрлік максималды ресми дауыл толқынын тудырды. Ол Миссисипи жағалауындағы барлық нәрсені қиратты, Вирджиния штатының Аппалачи тауларын кесіп өтетін кезде қосымша су тасқыны мен өлім-жітімге әкелді. АҚШ-та «Камиль» 259-дан астам адамды өлтірді және 1,42 миллиард долларлық зиян келтірді. Бірнеше күннен кейін, 9 тамызда спутниктік суреттерде тропикалық бұзылыс анық көрінді. Осы уақытқа дейін бұзылыстағы дауылдық белсенділік конвекцияның дөңгелек аймағына шоғырланды. Келесі күні дауыл Кіші Антиль аралдары арқылы өтті, бірақ жабық айналымның бар екенін көрсететін ешқандай дәлел болмады. 13 тамызда толқын Ямайканың оңтүстік жағалауынан немесе оның үстінен өтіп, Багам аралдары арқылы солтүстік-шығысқа қарай тарады. Содан кейін ол солтүстік-батысқа қарай баяу жылдамдықпен қозғалды. Тропикалық толқын 14 тамызда тропикалық депрессияға ұйымдасқан деп есептеледі, ал бірнеше сағаттан кейін тропикалық дауылға айналды. 14 тамызда таңертең «Дауыл аулаушылары» Багама аралдары мен Кайман аралдарының маңында жабық айналымды тексеру үшін ұшты. Экипаж Кариб теңізінің батысында дамитын орталықты байқады және жел тропикалық дауыл деңгейіне жетті. Осы кезде дауыл Гранд-Кайманнан солтүстік-батысқа қарай 80 шақырым қашықтықта орналасқан, желдің күші 0,9 балл болатын күшті тропикалық дауылға айналды. Тропикалық дауыл ретінде жіктелгеннен кейін «Камиль» одан әрі күшеюге қолайлы аймақта болды, бірақ бастапқыда ол баяу күшейді. Ол өте жеңіл желдің қиылысында және жалпы жылы ортада орналасқан. Сонымен қатар, дауыл оңтүстік Кариб теңізінен төменгі деңгейге қатты ағып, дауылға ылғалдылықты үнемі әкелді. «Камиль» Кубаға соққан кезде, шағын кемелер Флорида жағалауынан тым алыс кетпеуі керек деп ескерілді. 15 тамызда Ұлттық дауыл орталығы Флоридадағы Апалачикола мен Форт Уолтон Бич арасындағы 177 шақырымдық жерге дауыл туралы ескерту жариялады. Келесі күні осы дауыл сағаттары дауыл туралы ескертуге көтерілгенде, мыңдаған адам үйлерін тақтаймен бекітіп, елге көшіп кетті. 16 тамызда түстен кейін ауа райы бюросы Флорида штатының Билокси мен Сент-Маркс аралығында дауыл туралы ескерту жариялады. Сол күні кейінірек, дауыл сағаттары Флориданың солтүстік-батыс жағалауындағы Форт Уолтоннан Сент-Маркке дейін дауыл туралы ескертуге дейін жаңартылды. Сенбі күні таңертең Билоксиден шығысқа қарай жағалауға дауыл туралы ескерту жасалды. Жағалаудағы елді мекендердің азаматтық қорғаныс ұйымдары да шұғыл әрекетке кірісті. Кейслер әуе базасы мен Әскери-теңіз құрылыс батальоны дауылға дайындықты бастады. Жексенбі күні сағат 17:00-де жағалауда дауыл туралы ескерту жасалды. Бұл Ұлттық гвардияның бірліктерін іске қосты. Көптеген адамдар «Камильдің» сол түстен кейін күшті күйзелгені туралы хабарларға сенуден бас тартты. Теңіз деңгейінен 6 метр биіктікте тұратын көптеген адамдар суға батып кететіндеріне сенбеді. Галфпорт қаласының әкімі жел күшейгенде, жексенбі күні кешкі сағат 9-да түрмедегі тұтқындарды босатуды бұйырды, бірақ ешкім кетпеді. Миссисипи штатының Харрисон округіндегі жалпы қиратылған жер көлемі 176 шаршы шақырымды құрады. АҚШ-тағы жалпы зиянды құны 1,42 миллиард доллар (1969 жылғы АҚШ доллары) болды. Бұл «Камильді» ( «Бетси» даулымен бірге) АҚШ-тағы ең қымбат дауылдардың бірі етті. Дауыл тікелей Алабама, Миссисипи және Луизиана штаттарында 143 адамды өлтірді. Сонымен қатар, Вирджиния штатының Нельсон округіндегі және басқа да аймақтардағы апаттық су тасқыны салдарынан 153 адам қайтыс болды. Барлығы 8931 адам жараланды, 5662 үй қирады және 13915 үй көп зиян келді, көптеген қаза болғандар эвакуацияланбаған жағалау тұрғындары еді.

Кариб теңізі және Мексика шығанағы

Камилл дамып келе жатқан тропикалық дауыл ретінде Гранд-Кайманға жаңбыр әкелді, бірақ зақым туралы ешқандай хабарлама болған жоқ. Облыста шамамен 20 000 адам үйсіз қалды. Күшті желдер ағаштар мен электр сымдарын құлатып, Гавана қаласының шығысына қарай тоқ кесілісіне себеп болды. Алғашқыда үкімет дауылдан зардап шеккендердің жоқ екенін хабарлады. Кейінірек жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, бұл дауыл елде бес адамның өмірін қиды, ал келтірілген залал 5 миллион долларға (1969 жылғы АҚШ доллары) бағаланды. Мексика шығанағының ашық суларында дауыл кем дегенде 70 фут (21 метр) биіктіктегі толқындарды тудырды, бұл туралы Shell Oil Company компаниясы мәлімдеді. Мұхит түбінде дауыл мұхит түбін төмендетіп, күшті толқындар мен желдердің әсерінен үш мұнай платформасын, соның ішінде сол кездегі ең терең мұнай ұңғымасын қиратты. Теңіздегі мұнай өнеркәсібіне келтірілген зиян алғашқыда 100 миллион долларға (1969 жылғы АҚШ доллары) бағаланды.

Луизиана

Луизиана штатында ауа қысымы Гарден аралында төмендеді. 19 тамызда Слайделлде желдің күші сағатына желіп, ауа қысымы төмендеді. Венециядан Бурасқа дейін толық құрылыс қирауы байқалды. Острика шлюзі 16 фут (5 метр) биіктіктегі дауыл толқынын өлшеді. АҚШ 90 тас жолының үстінен 10 фут (3 метр) тереңдікте су ағып өтті. Штат бойынша ең көп жауын-шашын мөлшері Слайделлде тіркелді. "Камил" даулы Луизиана штатында шамамен 322 миллион доллар (1969 жылғы доллармен) көлемінде залал келтірді.

Миссисипи

Миссисипиде «Камилл» дауылы «Бетси» дауылынан әлдеқайда күшті болды. «Камилл» Миссисипи жағалауына жақындағанда электр қуаты үзілді. АҚШ-тың 90-шы тас жолы үлкен дауыл толқыны теңіз қорғанын басып өтіп, су астында қалды, нәтижесінде Галфпортта тас жол бойында баржа қалды. Өрт жағалаудағы елді мекендерді шарпыды, бірақ Бей-Сент-Луис және Уэвиленд қалалары зардап көрмеді. «Камилл» Пас-Кристиандағы ежелгі Троица епископальдық шіркеуін қиратты, осы оқиғада 15 адам қаза тапты. Президент Вудро Вильсон мен оның отбасы бір кезде болған «Дикси Ақ үйі» зардап шекті. Миссисипи штатының Билокси қаласында дауыл толқыны ғимараттың екінші қабатына дейін көтерілді. Жаңбырдың ең көп мөлшері Миссисипидегі сынақ алаңында тіркелді. Ханкок округінде көп жауын жауып, көбінесе аласа жатқан жерлер 5 метрге дейін суға батты. Жағалауға жақын орналасқан 90-шы АҚШ тас жолының көп бөлігі қирады және құм мен қиындылармен толып кетті. Барлығы 3800 үй мен кәсіпорын толығымен қирады. «Камилл» құрлыққа шыққанда, Миссисипи жағалауындағы Шип аралынан өтті; «Камиллдің» күшті дауыл толқыны мен құйылыс жаңбыр аралды екіге бөліп жіберді: Батыс Шип аралы мен Шығыс Шип аралы арасындағы су жолы қазір «Камиллдің кесігі» деп аталады. «Камилл» Мексика шығанағының жағалауындағы аймақта маңызды экологиялық әсерлерге ие болды. Миссисипи жағалауындағы аралдар тізбегінің және Дофин аралының 70%-ы дауыл толқынымен толығымен су астында қалды. «Камилл» Миссисипиде 950 миллион доллар (1969 жылғы доллар) көлемінде зиян келтірді.

Алабама және Флорида

Алабама штатында да 90-шы тас жол бойында зақымдар тіркелді: Алабама штатында 26 000 үй мен 1000-нан астам кәсіпорын толығымен қирады. Камильдің кең аймағы Флорида штатының Апалачикола қаласында да дауылдық толқынға әкеп соқты. Алабама штатындағы ең көп жауын-шашын Феирхоптан солтүстік-шығысқа қарай екі шақырым жерде жауды, бұл аймақтағы құрғақшылықты жеңілдетуге көмектесті. Ал Батыс Вирджинияда 36 үй мен 12 тіркемелі үйді қиратқан күрт су тасқыны болды, жалпы зиян үш миллион төрттен бір долларды құрады.

Вирджиния

Құрлық үстіндегі дауылдың тез тарауы күтілгендіктен, кенеттен су тасқынына дайындық аз болды. 19 тамыз күні кешке Вирджинияға келген Камил енді дауыл емес еді, бірақ ол көп мөлшерде ылғал алып келді және қосымша ылғалды тартуға жеткілікті күш пен төмен қысымды сақтап тұрды. Камилдің қалдықтарынан Вирджинияның батыс және орталық аймақтарында мол жаңбыр жауды, нәтижесінде штат бойынша маңызды су тасқыны болды. Барлығы 153 адам суға батып қайтыс болған жоқ, таудан сығақтарға байланысты дене жарақаттарынан көз жұмды. Олардың 123-і, соның ішінде Хэффман отбасынан 21 адам Нельсон округінде қайтыс болды. Нельсон округіндегі дауылдан қаза тапқан жеті адамның және Альбемарл округіндегі бір адамның кімдігі әлі анықталған жоқ. 35 проценттен жоғары еңіске ие төбелерде қар көшкіні болды. Ең көп зиян Massies Mill, Woods Mill, Roseland, Bryant, Tyro, Montebello, Lovingston, Norwood, Rockfish және Дэвис және Muddy ағындары бойында тіркелді. "Нельсон округінде өте қысқа мерзім ішінде сонша жаңбыр жауды, - деді сол кездегі Ұлттық ауа райы қызметі, - бұл метеорологтардың теориялық есептеулері бойынша мүмкін болатын ең жоғары жаңбыр мөлшері". Соңынан болған су тасқыны мен ластанудан 153 адам қаза тапты. Нельсон округінде ғана 133 көпір сумен ағып кетті, ал кейбір жерлерде толыққанды елді мекендер су астында қалды.

Жазбалар

Камилл Атлант мұхитында тіркелген теңіз деңгейінің ең төменгі алтыншы ресми қысымын көрсетті, барлау рейсі қысымды көрсеткен, бірақ бұл қысым 1969 жылы зерттеушілер тарапынан түзетілді. 2005 жылғы "Катрина" дауылынан бұрын Камилл АҚШ-та өлшенген ең жоғары дауыл толқынына ие болған болуы мүмкін, оның биіктігі 24 футтан (7 метрден астам) болды.

Катрина дауылмен салыстыру

Камилл және Катрина дауылдары әртүрлі жолдармен жүрсе де, екеуі де Миссисипи штатының жағалауының бір бөлігіне ұқсас зардаптармен жетті. Камилл Катринадан гөрі жылдам күшейді, және Катринадан өзгеше, Камилл екінші рет күшейіп, құрлыққа тигенше 5-санаттағы дауыл статусын сақтап тұрды. Екі дауылдың да ортақ ерекшелігі – олардың күшті күшею кезеңдерін бастан өткергені. Камиллдің максималды жел радиусы Катринаның үштен бірінен кем, бұл күшті, бірақ шағын Эндрю дауылына ұқсас. Катринадан айырмашылығы, Камилл Нью-Орлеан қаласына, Луизиана штатына аз ғана зиян келтірді, дегенмен Камилл өзі қаланың жанынан жақыннан өтті. Камилл дауылының күшті желдерінің аймағы Катрина дауылының үштен екі бөлігінен сәл ғана артық болды. Екі дауыл да құрлыққа тиген кезде шамамен бірдей жылдамдықпен қозғалды. Камиллдің құрлыққа тиген кездегі жел жылдамдығы жоғары болғанымен, Катринаның толқыны Камиллдің толқынынан барлық белгілі жерлерде басып өтті, себебі оның көлемі үлкен болды. Екі дауылдың да аттары қолданудан алынып тасталды.

Атау беру аясы

1960 жылдары Атлантика мұхитындағы дауылдарға әйелдер есімдерінің төрт тізімі қолданылды, әр тізім төрт жыл сайын пайдаланылды. Дауыл атауларын алып тастау тәжірибесі уақытша болды, сондай-шама атау он жылға тоқтатылатын еді. Карла есімі 1961 жылы тоқтатылғанда, 1965 жылғы тізімде оны Карол есімі алмастырды, ал Карол 1954 жылы Жаңа Англияны қиратып, тоқтатылған есім болатын. Он жылдан астам уақыт өткен соң, Карол қайта қолдануға лайықты болды. Карол 1969 жылғы тізімге енді, бірақ Ұлттық дауыл зерттеу зертханасының (NHRL) ғалымдары 1969 жылдың қаңтар айында атау комиссиясынан Карол, Эдна және Хейзел есімдерін тұрақты түрде тоқтатуды сұрады, себебі дауылдар туралы мақалалар әлі де жазылып жатыр еді. Комиссия келісті, бірақ «С» әрпімен алмастыру қажет болды. Джон Хоуптың қызы Камилла жоғары мектепте ғылым мен математика бойынша оқу бағдарламасына қатысып, міндетті тәуелсіз зерттеу жобасын орындады. Джон Хоуп Баннер Миллерден оның дауылдар мен ұзақ мерзімді атмосфералық үрдістерді зерттеуіне жетекшілік етуін өтінді. Миллер оның жобасына әсерленіп, оның есімін тізімге ұсынды. "Біз оны көп жылдар бойы құпия ұстадық", - деді Камилла 2014 жылғы сұхбатында. "Дауыл" – 1974 жылы ABC телеарнасы түсірген, Франк Саттон мен Ларри Хагманның қатысуымен жасалған апат фильмі. Онда Ришелье пәтерлері және Камилланың көзіне кіріп, бір қозғалтқышын жоғалтқан "Дауылды іздеуші" ұшағы туралы, сондай-ақ дауылдан түсірілген жаңалықтар кадрлары көрсетілді.

Музыка

Джаз банжошы Бэла Флек өзінің 1991 жылғы "Bela Fleck and the Flecktones" альбомында "Hurricane Camille" атты джаз-фьюжн әнін жазды.

Жарияланымдар

Том Клэнсидің "Өкінішсіз" (1993) романы Камилл дауілі кезінде зақымданған мұнай платформасын жарумен басталады. Камилл Джон Гришемнің "Билокси жігіттері" романының сюжетінде маңызды рөл атқарады. Кітаптағы басты кейіпкер Камилл дауілінен қираған үйлерге өтемақы төлеуден жалтарған сақтандыру компанияларын үнемі сотқа шақыру арқылы заңгерлік мансабын бастайды. Осылайша өзінің беделін қалыптастырғаннан кейін, ол аудандық прокурор болып сайланады, бұл романның басты тақырыбы – ұйымдасқан қылмыспен тікелей қақтығысуға алып келеді.

Сахналық қойылымдар

Бет Хенлидің "Жүрек қылмыстары" (1979) пьесасы Миссисипи штатының Хазлхерст қаласында өтеді және "Камилль" даулынан бес жыл өткен соң оқиғасы баяндалады. Сценарийде дауыл туралы сирек айтылса да, ол Доктор Портердің ақсап қалуына және Мег Маграттың қала тұрғындарының көпшілігінен жинақы болуына себепкер болғандықтан көрсетіледі. Бұл пьесаны алғаш рет 1979 жылдың ақпанында Луисвиллдегі Актерлер Театры қойды, ал Нью-Йорктегі Манхэттен Театр Клубында 1980 жылы тұңғыш рет көрсетілді. 2008 жылы Линчбург қаласындағы (бұрын Амхерст қаласында орналасқан) Endstation Theatre Company өзінің алғашқы Blue Ridge Summer Theatre Festival аясында Джейсон Чимонидес жазған "The Bluest Water: A Hurricane Camille Story" атты пьесасын премьералады. Пьеса ішінара тарихи фантастика болғанымен ("Камилль" даулының оқиғаларын бастан өткерген немесе еске түсірген ойдан туған кейіпкерлерді бейнелейді), көптеген кейіпкерлердің тарихтары мен диалогтары Нельсон округіндегі (әсіресе Массис Милл, Тай өзені және Дэвис Крик) және айналасындағы аудандардағы нақты оқиғалар мен куәліктерге негізделген. Пьеса фестивальдің екінші жылында (2009) Нельсон округі Тарихи Қоғамының "Камилль" даулының 40 жылдығына арналған мерекесімен бірге қайта қойылды.

Теледидар

1991 жылы 2 қазанда NBC телеарнасының "Quantum Leap" сериалының "Жұлын" (4-маусым, 3-ші серия) атты эпизодында бас кейіпкер Сэм Беккет Камилл дауылы ортасындағы шағын қаланың шерифі Арчи Некейске секіріп кіреді. Ол үй иесінің қарындасын дауылдан құтқаруы керек. Глен Форд ұсынған 1978 жылғы "When Havoc Struck" деректі фильмдер сериясының бір эпизоды "Камилл дауылы" деп аталды.