Кіріспе

1983 жылы Атлантика мұхитында болған 3-ші санаттағы «Алисия» дауылы 1983 жылдың тамыз айында Техас штатының оңтүстік-шығысындағы Үлкен Хьюстон аймағында елеулі қиратуларға әкелген шағын, бірақ күшті тропикалық циклон болды. «Алисия» салыстырмалы түрде кішкентай дауыл болғанымен, оның қарқынды өсіп келе жатқан мегаполис аймағынан өтуі салдарынан 3 миллиард долларлық шығынға жетті, сол кездегі Атлантика мұхитындағы ең қымбат дауылдардың біріне айналды. «Алисия» 1983 жылдың тамыз айының ортасында Мексика шығанағының солтүстігіндегі суық фронттың соңғы бөлігінен пайда болған ауа райының бұзылысынан туындады. Циклон 14 тамызда тропикалық дауылға айналды, ал әлсіз бағытталған ағыстар мен қолайлы жағдайлардың үйлесуі «Алисияның» батысқа қарай баяу қозғала тұрып, қарқынды дамуына мүмкіндік берді. 17 тамызда «Алисия» дауылға айналып, одан әрі күшейді, Галвестон аралының оңтүстік-батыс жағалауына жеткенде 3-ші санаттағы күшті дауылға дейін жетті. «Алисияның» ортасы Хьюстон қаласының батысынан өтіп, Шығыс Техас арқылы солтүстік-батысқа қарай жылдамдады; «Алисия» 20 тамызда Оклахома штатындағы төмен қысым аймағына дейін әлсіреп, 21 тамызда Нэбраска штатының шығысында соңғы рет байқалды. «Алисия» – үш жыл бұрын, 1980 жылдың тамыз айында Оңтүстік Техасқа соққан «Аллен» дауылынан кейін АҚШ құрлығына соққан алғашқы дауыл болды, бұл ХХ ғасырында АҚШ жағалауына дауылдың соқпауының ең ұзақ кезеңін аяқтады. «Алисияның» жақындауы Техас және Луизиана штаттарының оңтүстік-шығыс жағалауындағы жағалау қалаларынан 60-80 мың адамды эвакуациялауға себеп болды. Жағалаудағы 4 метрлік (12 фут) дауыл толқыны қалаларды су басты, күшті толқындар бірнеше кемелерді батырып, үш адамның мерт болуына әкелді. Дауылдың салдарынан келген зиянның көп бөлігі Гальвестон аралының оңтүстік-батысындағы 130 миль/сағат (210 км/сағ) жылдамдыққа жеткен күшті желдерден туындады. «Алисия» 1977 жылы болған «Анита» дауылынан кейін Мексика шығанағында пайда болған алғашқы күшті дауыл болды. Галвестон және Хьюстон қалаларында мыңдаған үйлер қирады. Хьюстон қаласының орталық бөлігіндегі барлық көкжайлардың дерлік жартысы төменгі қабаттарындағы терезелерін жоғалтып, қалалық көшелерді қирату қалдықтарымен толтырды. Көптеген жерлерде электр қуаты үзіліп, су тасқыны орын алды, Оңтүстік-Шығыс Техастың көп бөлігіне әсер етті, жауған жаңбырдың жалпы көлемі шамамен 8 градусқа дейін жетті. «Алисияның» әсері құрлыққа түскен жерден ішкі аймаққа қарай азайды, бірақ әлсіреген жүйе Далас-Форт-Уэрт метрополиясы мен Оклахома штатындағы зиянды желдер мен су тасқынына әлі де себеп болды; «Алисиямен» байланысты жеңіл жаңбырлар Мичиган штабына дейін созылды. Барлығы «Алисия» салдарынан 21 адам қаза тауып, 7288 адам жарақаттанды.

Метеорологиялық тарих

Алисия дауылының пайда болуы Нью-Англиядан Мексика шығанағына дейін созылған фронталь шекараға байланысты. 14 тамызда фронттың батыс жағында төмен қысымның шағын аймағы пайда болып, Миссисипи және Алабама жағалауларынан ашық шығанақ суларына қарай жылжып, күшейе бастады. Дауыл пайда болғаннан кейін алты сағат ішінде ол одан әрі күшейіп, тропикалық дауылға айналып, Алисия деп аталды және маусымның алғашқы аталған дауылы болды. Алисияның жоғары қысымды аймақта қалыптасуына байланысты, дауыл өмір бойы салыстырмалы түрде кішкентай болып қалды. Алисияның солтүстігіндегі жоғары қысымды белдеу дамуының алғашқы кезеңінде пайда болған тропикалық циклонды батысқа қарай баяу бағыттады. Белдеу кейіннен шығысқа қарай жылжып, 16 тамыздың ортасынан бастап Алисияны солтүстік-батысқа қарай бұруға әкелді. 17 тамызда Алисия дауылға айналды, оның қысымы сағатына 1 мбар (гПа; 0,03 дюйм сынып кернеуі) төмендеді. Бұл дауыл 1961 жылғы Карла дауылынан бері Үлкен Хьюстон аймағына әсер еткен алғашқы күшті дауыл болды. 19 тамызда Даллас-Форт-Уорт агломерациясының жанында тропикалық депрессияға дейін әлсіреді. 36 сағат бойы құрлықта болғанмен, Алисия 20 тамызда Оклахомаға қарай жылжу кезінде жақсы ұйымдасқан күйінде қалды. Сол күні жүйе экстратропикалық циклонға айналды, оның қалдықтары 21 тамызда Небрасканың шығысынан өтіп бара жатқан тропосфералық ойысқа сіңгенге дейін тағы бір күнге созылды.

Дайындықтар

"Алисия" дауылы Ұлттық ауа райы қызметінің алғаш рет жергілікті органдарға дауылдың құрлыққа түсу ықтималдығы туралы ақпарат беруіне себеп болды, бұл ақпарат Алисияның күшіне жетуге 60 сағат бұрын ұсынылды. 16 тамызда сағат 16:00 UTC (CDT бойынша сағат 11:00) АҚШ-тың Мексика шығанағындағы Техас штатының Корпус-Кристи және Луизиана штатының Гранд-Айл қалалары аралығында алғашқы дауыл туралы ескертулер мен дауыл сағаттары жарияланды. 17 тамызда Алисия дауылға айналғаннан кейін Техас штатының Корпус-Кристи қаласынан Луизиана штатының Морган-Сити қаласына дейінгі жағалау аймақтарына дауыл туралы ескертулер берілді. Бірақ бастапқыда тұрғындар бұл ескертулерге жетерлік мән бермеді. Галвестон қаласының мэрі Э. Гас Мануэль Техас штатының губернаторы Марк Уайттың кеңесіне қарамастан, тек төмен жатқан аудандарды ғана эвакуациялауға бұйрық берді. Осының салдарынан, Алисия жағаға шыққанда, теңіз қорғаны артында тұратын халықтың бар болғаны 10 пайызы ғана көшуге шешім қабылдады. Ал 1980 жылы Техастың шығыс жағалауына "Аллен" дауылы қауіп төндіргенде, Галвестон халқының шамамен 30 пайызы аралдан эвакуацияланды. Алайда, күні бойы желдің күшеюі Галвестонда зақым келтіре бастағанда, адамдар алаңдаушылыққа толы болды. 18 тамызда түн ортасынан кейін қала әкімі аралдан кең ауқымды эвакуация жасауға бұйрық берді, бірақ сол кезде материкке баратын көпірлерден өту мүмкін болмады. Америкалық сақтандыру қауымдастығы сақтандыру төлемдерінің шамамен 700 миллион АҚШ долларын құрастыратынын бағалады.

Хьюстон және Галвестон аудандары

Алисия 4 метрлік дауыл толқыны тудырып, Техас штатының Бейтаун қаласына жақын Галвестон шығанағының ішкі жағалауындағы биіктігін шамадан асырды. Галвестон аралының батыс бөлігіндегі жағажайдың 76 метріне дейін толқындармен бұзылды. Техас қаласын қорғауға салынған жаңа бөгет жүйесі қаланың кең өнеркәсіптік инфрақұрылымына дауыл толқынының әсерін азайтты. Техас жағалауының бір бөлігінде дауылдық жел соқты. Ең күшті жел Галвестон қаласында тіркелді, онда жағалауға жақын жерде 164 км/сағ (102 миль/сағ) жылдамдыққа жетті, бірақ сирек қоныстанған жағалау аймақтарында одан да күшті жел болған болуы мүмкін. Техас штатының Галвестон округіндегі дерлік барлық құрылыстар шатырларының жыртылуынан толық қирауға дейін түрлі деңгейде зақым көрді, ең ауыр зақым округтің батыс бөлігінде тіркелді. Галвестон аралындағы телекоммуникациялар мен электр қуаты бірнеше күнге тоқтатылды. Кейбір қонақүйлердің қабырғалары құлап, желге қараған көптеген терезелер сынып қалды. Көбінесе бұл аз ғана зиян келтірген, қысқа және әлсіз F0 торнадолары болды. Харрис округінде болған бір F1 торнадосы 45-ші тас жол мен NASA Road 1 тас жолының қиылысынан жақын орналасқан екі кәсіпорынға зақым келтірді.

Басқа жерлер

Луизиана штатында Алисия дауылдық толқынынан елеусіз әсерлер болды.

Салдары

Қызыл Крест дауылдан кейін 63 000 адамға азық-түлік пен баспана ұсынды, бұл шамамен 166 миллион долларға (1983 жылғы АҚШ доллары; $ АҚШ доллары) бағаланды. FEMA Алисияның зардап шеккендеріне және жергілікті билік органдарына 32 миллион доллар (1983 жылғы АҚШ доллары; $ АҚШ доллары) бөлді; оның 23 миллионы (1983 жылғы АҚШ доллары; $ АҚШ доллары) дауылдан соң тараған қиындыларды жинауға жұмсалды. Дауылдың салдарынан келген ауыр зақымдарға байланысты, Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым 1984 жылдың көктемінде "Алисия" атауын қолданудан алып тастады, және ол енді Атлантика мұхитындағы ешқандай тропикалық жүйе үшін қолданылмайды. 1989 жылғы маусымда ол "Эллисон" деген атпен алмастырылды.