Кіріспе

2003 жылы Атлантика мұхитында болған 5-санатты дауыл. «Изабель» дауылы «Митчтен» бері Атлантика мұхитында болған ең күшті дауыл, сонымен қатар 2003 жылғы Атлантика дауыл маусымындағы ең қымбат, ең кең аумақты және ең қарқынды дауыл болды. «Изабель» дауылы Атлант мұхитының ашық суларындағы жел жылдамдығы және орталық қысым бойынша ең күшті дауыл еді, бірақ 2017 және 2019 жылдары «Ирма» және «Дориан» дауылдары оны басып өтті. Маусымның тоғызыншы аталған дауылы, бесінші дауыл және екінші ірі дауыл «Изабель» 6 қыркүйекте Кабо-Верде аралдарының жанында, Атлант мұхитының тропикалық аймағында пайда болған тропикалық толқыннан пайда болды. Солтүстік-батысқа қарай жылжып, жеңіл желдің әсері мен жылы судың ықпалында 11 қыркүйекте ең жоғары жел жылдамдығына жетті. Төрт күн бойы қарқындылығы өзгергеннен кейін, айналыс сипаттамаларын көрсетіп, «Изабель» бірте-бірте әлсіреп, 18 қыркүйекте Солтүстік Каролина штатының жағалауына шықты. «Изабель» құрлықта жылдам әлсіреп, келесі күні Пенсильвания штатының батысында экстратропикалық дауылға айналды. 20 қыркүйекте «Изабельдің» экстратропикалық қалдықтары Канаданың шығысындағы тағы бір жүйеге сіңіп кетті. Солтүстік Каролинада «Изабель» дауылынан туған толқындар Хаттерас аралының бір бөлігін шайып, ресми емес «Изабель шығанағын» құрады. Зардап ең көп шеккен аймақ – Оутер Бэнкс, онда мыңдаған үйлер зақымдалды немесе қирады. «Изабельдің» ең ауыр салдары Вирджиния штатында, әсіресе Хэмптон Роудс аймағында және Ричмонд пен Балтимор сияқты өзендердің жағалауында байқалды. Вирджиния штатында дауылдан ең көп өлім-жітім мен материалдық залал тіркелді. Зардаптың 64%-ы және қаза тапқандардың 69%-ы Солтүстік Каролина және Вирджиния штаттарында болды. Вирджиния штатының кейбір аймақтарында бірнеше күнге электр қуаты үзіліп, кейбір ауылдық жерлерде бірнеше апта бойы электр қуаты болмады, ал жергілікті су тасқыны мыңдаған долларлық зиян келтірді. Орташа және ауыр зақым Атлант мұхитының жағалауы бойымен және Батыс Вирджиния штатына дейін созылды. «Изабельдің» күшті желдерінен АҚШ-тың шығысында шамамен алты миллион адам электр қуатысыз қалды. Дауылдан түскен жаңбыр Оңтүстік Каролинадан Мэнге дейін, ал батысқа қарай Мичиганға дейін созылды. «Изабель» дауылының салдарынан келген жалпы зиян шамамен 5,5 миллиард долларды құрады (2003 жылғы АҚШ доллары). АҚШ-тың жеті штатында 16 адам тікелей дауылдан қаза тауып, ал алты штат пен Канаданың бір провинциясында 35 адам жанама түрде қаза тапты.

Метеорологиялық тарих

1 қыркүйекте Африканың батыс жағалауынан тропикалық толқын көтерілді. Толқынмен байланысты төмен қысым аймағы батысқа қарай баяу қозғалды, ал оның конвекциясы бастапқыда жақсы ұйымдастырылғандай көрінді. 3 қыркүйекте Кабо-Верде аралдарының оңтүстігінен өтетін кезінде жүйедегі ұйымдасу нашарлады, бірақ келесі күні конвекция күшейді. Жүйе біртіндеп жақсы ұйымдастырылды, ал 5 қыркүйекте Дворак жіктемелері басталды. Жабық беттік айналымның дамуына сүйене отырып, 6 қыркүйекте жүйе тропикалық депрессияның он үшіншісіне айналды деп есептеледі. Бірнеше сағаттан кейін ол тропикалық дауылға күшейді. Желдің әлсіз және судың жылы болуымен сипатталатын аймақта орналасқан Изабель, орталыққа жақын терең конвекция аймағының айналасында иісті жолақтарды біртіндеп қалыптастырды. Батысқа қарай солтүстік-батысқа қарай жылжығанда нығайып, 7 қыркүйекте ең терең конвекцияға жақын орналасқан үлкен, бірақ сызатталған көздің пайда болуынан кейін Изабель дауылға айналды. Көздің жалпы конвекциялық үлгісі мен ағыны ұйымдасуы бойынша жақсарды, ал терең конвекция 64 шақырымдық (40 миль) көзді тез қоршап алды. 8 қыркүйекте Барбуданың солтүстік-шығысында орналасқан Изабель үлкен дауыл статусына жетті. 9 қыркүйекте Изабель шамамен 24 сағат бойы ең жоғары қарқындылығына жетті, Саффир-Симпсон дауыл шкаласы бойынша 4-ші санаттағы ең төменгі деңгейде. Соның салдарынан Изабель 3-ші санаттағы дауылға дейін әлсіреді. Бермуда-Азор жоғары қысымдық белдеуінің әсерінен дауыл батысқа қарай бұрылды. Дауыл күшейе берді, ал 11 қыркүйекте Изабель ең жоғары қарқындылығына және 915 мбар (hPa; 27.02 inHg) ең төменгі орталық қысымына жетті, бұл Саффир-Симпсон дауыл шкаласы бойынша 5-ші санаттағы дауыл. Изабель тағы бір көздік қабырғаны алмастыру циклына ұшырағанда, ағынның көрінісі нашарлап, көздің айналасындағы конвекция әлсіреді, ал 13 қыркүйектің басында Изабель 4-ші санаттағы күшті дауылға дейін әлсіреді. Солтүстік жақтағы жотаның әлсіздігі дауылдың батысқа, солтүстік-батысқа бұрылуына мүмкіндік берді, ал 13 қыркүйектің соңында Изабель қайтадан 5-ші санатқа жетті. NOAA дауыл аулаушы ұшағы дауылға ұшып бара жатып, сол сәттегі желдің жылдамдығын өлшеу үшін сондақ ұшқышты жіберді, бұл Атлантика мұхитындағы дауыл кезінде тіркелген ең күшті желдің жылдамдығы. Бұлттардың жоғарғы бөлігі көп ұзамай қайтадан жылыды, ал Изабель 14 қыркүйектің басында 4-ші санаттағы күшті дауылға дейін әлсіреді. Кейін сол күні ол қайта ұйымдастырылып, үшінші рет Изабель 5-ші санатқа жетті, бұл кезде ол Пуэрто-Риконың Сан-Хуан қаласынан 644 шақырым (400 миль) солтүстікке орналасқан. Жер тік желдің күшеюі дауылдың әлсіреуіне әкелді, ал 16 қыркүйекте Солтүстік Каролина штатының Хатерас мүйісінен оңтүстік-шығысқа қарай 1038 шақырым (645 миль) жерде орналасқан Изабель 2-ші санаттағы дауылға дейін әлсіреді. және Изабель екі күн бойы 2-ші санаттағы дауыл болып қалды, 18 қыркүйекте Кейп Лукоут және Окракок аралы арасында құрлыққа шыққанға дейін. Құрлыққа шыққаннан кейін жүйе әлсіреді, бірақ жылдам алға жылжуына байланысты Изабель 19 қыркүйектің басында Батыс Вирджинияға жеткенге дейін дауыл болып қалды. Батыс Вирджиниядан тропикалық дауыл ретінде өткеннен кейін, Изабель Питтсбургке жақын Батыс Пенсильванияда тропикалықтан тыс аймаққа айналды. Жүйе солтүстікке қарай бұрылып, Эри көлінен Канадаға өтті. Изабельдің қатері жүздеген мың тұрғындарды, негізінен Солтүстік Каролина және Вирджиния штаттарында эвакуациялауға әкелді, соның ішінде 12000-нан астам тұрғын апатты жағдайларға арналған баспаналарда орналасты. АҚШ-тың шығыс жағалауындағы 19 ірі әуежай жабылып, 1500-ден астам рейс тоқтатылды. Вашингтон метросы және метробус жүйесі дауылдың басталуына дейін жабылды, ал Амтрак елдің астанасынан оңтүстікке қарай барлық пойыздарды тоқтатты. Изабельдің келуіне дейін оның жолындағы мектептер мен кәсіпорындар жабылып, дайындыққа уақыт болды; Аппараттық және үйді жақсарту дүкендері жиектелген фанера, фонарьлар, батареялар және портативті генераторлар туралы хабарлады, өйткені тұрғындар дауылдың ықтимал әсеріне дайындалды. Федералдық үкімет шұғыл қызметкерлерді қоспағанда, жабылды. Арлингтон ұлттық зиратындағы Беймәлімдердің қабіріндегі күзетшілер трофей бөлмесінде (Томб Плазадан жоғары және қабірдің үздіксіз көрінуі) позициялар алуы мүмкін, бірақ жоспар ешқашан жүзеге асырылмады. Алайда, үшінші жаяу әскері баспана іздеуге бұйрық бергені туралы қала аңызы пайда болды, бұл бұйрықтар әдейі орындалмаған. 18 қыркүйекте Канаданың дауылдар орталығы Оңтүстік Онтарионың кейбір аймақтарына қатты жаңбыр мен жел туралы ескерту жариялады. 14 қыркүйектегі жаңалықтардағы хабарламада жағдай 49 жыл бұрын болған "Хазел" дауылының салдарына ұқсас болуы мүмкін екені ескерілді, нәтижесінде дауыл туралы кең таралған медиа жариялымдар жасалды. 2000 жылы "Майкл" дауылы және 2001 жылы "Карен" тропикалық дауылы үшін жасалған екі ұқсас зерттеуден кейін, Изабельдің тропикалықтан тыс аймаққа өту құрылымын зерттеу үшін Convair 580 ұшағындағы зерттеушілер ұшты. Дауылдың ішінде ұшқанда, мұздың жиналуы ұшақты төмендеуге мәжбүр етті.

Әсері

+Өлімдер және аймақтар бойынша келтірілген зиянАймақтар бойынша өлімдер және зиян ((2003 АҚШ доллары) ТікелейЗиян Флорида100 Солтүстік Каролина12$450 миллион Виргиния1022>$1.85 миллиард Батыс Виргиния00$20 миллион Вашингтон, округ Колумбия01$125 миллион Мэриленд16$820 миллион Делавэр00$40 миллион Пенсильвания02$160 миллион Нью-Джерси11$50 миллион Нью-Йорк10$90 миллион Род-Айленд100 Онтарио01Белгісіз Барлығы1635$3.6 миллиард Изабельден соққан күшті жел Солтүстік Каролинадан Жаңа Англияға дейін және батысқа қарай Батыс Виргинияға дейін созылды. Жел, бұрынғы жаңбырдан ылғалданған топырақпен бірігіп, көптеген ағаштарды және электр сымдарын құлатты, нәтижесінде шамамен 6 миллион абонент электр қуатысыз қалды. Вирджинияның жағалау аймақтарында, әсіресе Хэмптон Роудс және Солтүстік Каролинаның солтүстік-шығысындағы аймақтарда электр жарығы шамамен бір ай бойы болмады. Жағалау аймақтары толқындар мен күшті дауыл толқынынан зардап шекті, Солтүстік Каролинаның шығысы мен Вирджинияның оңтүстік-шығысындағы аймақтарда жел мен дауыл толқынынан ауыр зиян келді. Өзінің жолында Изабель 5,5 миллиард доллар (2003 жылғы АҚШ доллары) көлемінде зиян келтірді және 51 адам қаза тапты, оның 16-сы дауылдың салдарынан тікелей туындаған. Пенсильвания, Батыс Вирджиния, Мэриленд, Нью-Джерси және Делавэр штаттарының губернаторлары төтенше жағдай жариялады.

Кариб теңізі және АҚШ-тың оңтүстік-шығысы

Үлкен Антиль аралдарының солтүстік жағалауларында күшті толқындар сезілді. Багам аралдарында да қатты толқындар болды. Көбінесе, Багам аралдарының орналасқан жері Атлантика мұхитындағы дауылдардың Флорида штатының оңтүстік-шығысына тиюіне кедергі келтіреді. Бірақ, Изабельдің орналасуы, жылдамдығы және күшінің үйлесімі салдарынан, провиденс арнасы арқылы Флориданың оңтүстік-шығыс жағалауының 10 мильдік (16 км) тар жолағында күшті толқындар пайда болды; толқындардың биіктігі Делрей-Бичте 4 метрге жетті. Штаттың солтүстік бөлігінде Флаглер-Бичте толқындардың биіктігі 5 метрге дейін көтеріліп, толқындардың зардап шеккен бөліктеріне байланысты Флаглер-Бич пирсі жабылды. Изабельдің құрғақ ағындары Нассау округіндегі күзетілмейтін жағажайда бір серфингшінің қаза болуына әкелді, ал тағы алты адамды ағындардан құтқару қажет болды. Ең қатты толқындар кезінде жағажайлар жабылды. Солтүстік-шығыс Оңтүстік Каролинадағы жаңбырлы бұрқастың сыртқы жолақтары Мертл-Бичке дейін жетті. Жаңбыр аз болды, ең көп жауын-шашын Лористе тіркелді.

Солтүстік Каролина

Изабель Солтүстік Каролина штатының шығысында орташадан ауыр зардаптар келтірді, жалпы шығын 450 миллион долларға бағаланды (2003 жылғы АҚШ доллары). Дауыл толқыны Хаттерас аралында 610 метрге дейін ені бар жаңа арна жасады, ол бұл арна ресми түрде Изабель арнасы деп аталады, нәтижесінде Хаттерас екі ай бойы автомобиль жолымен толық оқшауланды. Күшті жел штаттағы жүздеген ағаштарды құлатты, нәтижесінде 700 мыңға жуық тұрғын электр қуатысыз қалды. Электр қуаты үзілген көптеген аймақтар бірнеше күн ішінде қуатты қайта алды.

Вирджиния

Дауылдың толқыны Вирджинияның оңтүстік-шығысындағы көптеген аудандарды шабуылдады, бұл 1933 жылғы Чесапик-Потомак дауылдан бері аймақтағы ең жаман су тасқыны болды, Ричмондтағы Джеймс өзені бойындағы деңгейі шамамен 9 футқа (3 метр) жетті. Су тасқыны өзендер бойындағы үйлерге, әсіресе Джеймс өзенінің орта ағысы бойындағы үйлерге елеулі зақым келтірді. Электр желісіне келген зақым мен су тасқыны салдарынан Олд-Доминион университеті, Норфолк мемлекеттік университеті, Вирджиния Комонвелл университеті, Ричмонд университеті, Уильям және Мэри колледжі және аймақтың көптеген басқа да ірі білім беру мекемелері шамамен бір аптаға жабылды. Ішкі аймақтардағы ауыр жаңбыр Шерандода, Вирджинияда ең жоғары деңгейге жетті, штат бойынша келтірілген зиян 1,85 миллиард доллардан асты (2003 жылғы АҚШ доллары), бұл Вирджиния тарихындағы ең қымбат тропикалық дауылдардың бірі. Делавэрдегі дауылдың салдары бірнеше күн бұрын Анри тропикалық дауылдың қалдықтарынан туындаған су тасқынымен күшейді. Леуестегі орташа жел жылдамдығы ағаштар, бұтақтар мен электр сымдарын құлатып, кем дегенде 15 300 адамды электр қуатысыз қалдырды. Көптеген төмен жатқан жерлер жоғары толқындар, күшті дауылдық толқын немесе ішкі аймақтардағы су тасқынынан туындаған су астында қалды. "Изабель" даулы Пенсильванияда 160 миллион доллар (2003 жылғы АҚШ доллары) зиян келтірді және штат ішінде 2 тікелей емес өлімге әкелді. Ағаштардың электр сымдарына құлауы салдарынан штат бойынша шамамен 1,4 миллион абонент электр қуатынан айырылды, ондаған үйлер мен көліктер зардап шекті. Нью-Йорктегі зиян 90 миллион долларды құрады (2003 жылғы АҚШ доллары). Орташа желдің әсерінен құлаған ағаштар аймақ бойынша электр желілерін бұзып, эпизодтық электр қуатының үзілуіне себеп болды. Дауылдың салдарынан аймақта екі адам қайтыс болды, екеуі де Изабельдің күшті толқындарынан зардап шекті. Штаттағы желдің күші әлсіз болғанымен, желдің күркіреуі Мартинсбургте жетті. Ылғалды топырақтан желдің күркіреуі мыңдаған ағаштарды құлатып, үйлерге, жолдарға және электр желілеріне құлады. Штаттағы зиян 20 миллион долларды құрады (2003 жылғы АҚШ доллары). Өлім-жітім туралы хабарламалар түспеді. Изабельден түскен ылғал Мичиганның шығысындағы аймақта жеңіл жаңбыр жаудырып, Клеменс тауында ең жоғары деңгейге жетті. Доплер радары Сент-Клэр округінде жаңбырдың деңгейі жоғары болғанын көрсетті. Аймақта Изабельдің салдарынан зиян келгені туралы хабарламалар түспеді. Изабельдің толқындары Нова-Шотландияның Атлантикалық жағалауында, әсіресе Мэн шығанағында орташа толқынды тудырды. Изабель мен Канаданың шығысындағы жоғары қысым жүйесі арасындағы күшті қысым градиенті Онтарио және Эри көлдерінде шығыстан күшті жел соқты, Порт-Колборн, Онтариодағы желдің күркіреуі осы деңгейге жетті. Солтүстік Каролинада жүздеген тұрғындар Изабель шығанағының пайда болуынан кейін Хаттераста қамалып қалды. Дауылдан кейін екі апта бойы Оутер-Банксте тұрғындары емес адамдарға жолдың зақымдануына байланысты кіруге рұқсат берілмеді. Келушілерге қайта оралуға рұқсат берілгеннен кейін көптеген адамдар ең жақын жолдан 1,6 шақырым қашықтықта орналасқан жаңа шығанақты көруге батылдық танытты. Дноуглубление жұмыстары дауылдан бір ай өткен соң, 17 қазанда басталды. АҚШ Геологиялық қызметі Хаттерас аралының оңтүстік-батысындағы паромдық каналдан құмды пайдаланды, себебі су астындағы су өсімдіктеріне тигізетін әсерді азайту және дауыл кезінде каналдың толуына байланысты бұл шешім қабылданды. 22 қарашада, дауылдан екі ай өткен соң, Солтүстік Каролинаның 12-ші тас жолы мен Хаттерас аралы халыққа қайта ашылды. Сол күні Хаттерас пен Окракок арасындағы паром да қайта ашылды. Канаданың барлық аймандарынан келген электрмен қамтамасыз етушілер Мэрилендтен Солтүстік Каролинаға дейінгі аудандарда қатты зардап шеккен электрмен қамтамасыз ету компанияларына көмек көрсетті. Гидро-Квебек Нью-Йорк қаласына электр қуатының үзілуіне көмектесу үшін 25 команда жіберді.

Зейнеткерлік

Көптеген мүліктерге зиян келтірілгені және көптеген адамдар қаза болғанына байланысты, Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым 2004 жылдың көктемінде "Изабель" атауын қолданудан алып тастады, және бұл атау енді ешқашан Солтүстік Атлантика тропикалық дауылдары үшін қолданылмауы тиіс. Оның орнына 2009 жылғы маусымда "Ида" атауы қолданыла бастады.