Кіріспе
Джулиан Диббеллдің 1993 жылғы мақаласы "Киберкеңістіктегі зорлау, немесе зұлым клоун, гаитилік қулықшы рух, екі сиқыршы және ондаған адамдар деректер базасын қоғамға қалай айналдырды" – бұл еркін журналист Джулиан Диббеллдің 1993 жылы The Village Voice басылымында алғаш жарияланған мақаласы. Мақала кейін Диббеллдің LambdaMOO тәжірибесі туралы "My Tiny Life" кітабына енгізілді. Лоуренс Лессиг осы салаға деген қызығушылығына әсер еткен мақаланы кездейсоқ оқығанын айтты. Әлеуметтанушы Дэвид Тренд оны "киберкеңістіктегі жасырын тұлға туралы ең көп сілтеме жасалатын эсселердің бірі" деп атады.
"A Rape in Cyberspace, or How an Evil Clown, a Haitian Trickster Spirit, Two Wizards, and a Cast of Dozens Turned a Database into a Society" is an article written by freelance journalist Julian Dibbell and first published in The Village Voice in 1993. The article was later included in Dibbell's book My Tiny Life on his LambdaMOO experiences. Lawrence Lessig has said that his chance reading of Dibbell's article was a key influence on his interest in the field. Sociologist David Trend called it "one of the most frequently cited essays about cloaked identity in cyberspace".
Тарих
Джулиан Диббеллдің журналистік мансабы музыка индустриясынан басталды, бірақ оның жазбалары ақырында негізінен Интернетке, ішінде LambdaMOO, MUD сияқты әртүрлі субмәдениеттерге, олардың өзі де тармақталған субмәдениеттерге толы болды – осы құбылыспен ол сүйіктісі арқылы кездейсоқ кездесті. Бір күні, оның сүйіктісіне телефон арқылы хабарласу қиын болғанда, ол оны LambdaMOO-да іздеді, өйткені ол ол қонақ екенін білген. Оны тапқанда, ол Мистер Бангл деген ойыншының мәселесін шешу жөніндегі кеңесте отырған еді. "Киберкеңістегі зорлау" 1993 жылғы наурыз айының дүйсенбі күні түнде болған "киберзорлауды" сипаттайды және осы әрекеттің виртуалды қауымдастыққа тигізген әсерін, сондай-ақ MUD бағдарламасының дизайнына енгізілген кейінгі өзгерістерді талқылайды. LambdaMOO ойыншыларға аватарлар арқылы өзара әрекеттесуге мүмкіндік береді. Аватарлар пайдаланушылар бағдарламалай алады және бір-бірімен де, қауымдастықтағы объектілер мен орындармен де автоматты түрде өзара әрекеттесе алады. Пайдаланушылар скрипттер арқылы байланысты, себебі сол кезде MUD-да графика немесе кескіндер болмаған. "Киберзорлауды" Мистер Бангл жасады, ол "вуду қуыршағы" кіші бағдарламасын пайдаланды, ол оған виртуалды қауымдастықтағы басқа кейіпкерлерге дұрыс емес жатқызылған әрекеттер жасауға мүмкіндік берді. "Вуду қуыршағы" кіші бағдарламасын Zippy есімді кейіпкер ақырында күшсіз қылды. Бұл әрекеттерге кейіпкерлердің бір-біріне жасаған жыныстық әрекеттерін сипаттау және кейіпкерлерді өздеріне-өздеріне әрекет етуге мәжбүрлеу кірді, бұл сол кездегі қауымдастықтың нормаларынан асып түсті және бірнеше сағатқа созылды. Олар жыныстық зорлауға ұшыраған аватарлардың жыныстық зорлауы ретінде түсіндірілді және LambdaMOO пайдаланушыларының арасында наразылық тудырып, нақты өмір мен виртуалды шындық арасындағы шекаралар және LambdaMOO қалай басқарылуы керек деген сұрақтарды көтерді. Мистер Банглдің әрекеттерінен кейін бірнеше пайдаланушы in MOO пошталық тізіміне оның әрекеттерінен туындаған эмоционалдық жарақат туралы *әлеуметтік мәселелер* жариялады. Бір пайдаланушы, оның аватары құрбан болған, оның вуду қуыршағы әрекеттерін "әдепсіздік" деп атады, ал нақты өмірде "жағдайдан кейінгі көз жастары оның бетінен ағып жатты". Алайда, көптеген пайдаланушылар LambdaMOO-да ашуын білдіргеніне қарамастан, Мистер Банглдің артында тұрған пайдаланушыны нақты өмірде жазалауға ешкім дайын болған жоқ. Оқиғадан үш күн өткен соң, LambdaMOO пайдаланушылары онлайн кездесу ұйымдастырды, оған Диббелл өзінің экрандық атымен (Др. Бомбей) қатысып, Мистер Бэнгл туралы не істеу керектігін талқылады. Кездесу шамамен екі сағат қырық бес минутқа созылды, бірақ ешқандай нақты шешім қабылданбады. Кездесуге қатысқаннан кейін, LambdaMOO-ның бас бағдарламашыларының бірі (экрандық аты ДжоФидбек) өз бетінше Мистер Банглдің пайдаланушы тіркелгісін тоқтатуға шешім қабылдады. Сонымен қатар, LambdaMOO-ның негізгі жасаушысы Павел Кертис (экрандық аты Архимагнз Хакон) өзінің іссапарынан оралғаннан кейін өтінішхаттар мен дауыс беру жүйесін құрды, онда кез-келген адам оны іске асыру үшін әкімшілік өкілеттіктерді қажет ететін кез-келген нәрсені жалпыға ортақ дауыс беруге бере алады. Осы жүйе арқылы LambdaMOO пайдаланушылары серверден бұзылушы қонақ пайдаланушыларды уақытша ажыратып тастайтын @boot командасын енгізді, сондай-ақ басқа да көптеген жаңа мүмкіндіктерді қосты. Кейінірек, Мистер Банглдың жеке басы Нью-Йорк университетінде оқитын жас жігіт ғана емес, сонымен қатар жатақхана еденіндегі NYU студенттерінің тобы оның әрекеттерін кешке ұсыныстар айту арқылы қолдағандығы анықталды.
Құқықтық және этикалық пікірталас
Диббеллдің "Киберкеңістіктегі зорлау" атты мақаласы сол кезде көп талқыланбаған онлайн-әрекеттердегі зұлымдық мәселелерін жарыққа шығарды. Ол этикалық және құқықтық мәселелер, сөз бостандығы, Интернетті қалай дамытуға және реттеуге, сондай-ақ бұрын болмаған қылмыстарды қалай қудалауға қатысты пікірталастарға бастады. Мақала жазылғаннан бері онлайн-медиамен байланыс кеңінен таралды, сондықтан "тролльдер" мен мазақтаушылардың жағымсыз әрекеттерінен қашу қиынға соқты. Бұл оқиғалардың нақты өмірде салдары бар ма деген дебатты қозғады, себебі пайдаланушылар сезінетін психологиялық зиян нақты болып табылады.
Саясат
Оқиғадан кейін LambdaMOO қауымдастығының мүшелері болған жағдайды қалай шешу керектігін талқылау үшін бас қосты. Бангл мырзаны қалай жазалауға келісетін болғанда, қауым өзінің саяси санасын арттырды. Оқиғаға дейін LambdaMOO-ның авторы Павел Кертис "Жаңа бағыт" деп аталатын құжатты жариялаған еді, онда "саяхатшылардың" техникалық қызметкерлер рөлін атқаруы және MOO-ның әлеуметтік өміріне әсер ететін шешімдер қабылдамауы, тек қауымның бүкілдей қабылдаған шешімдерін іске асыруы керек екені айтылған. Бұл LambdaMOO қауымдастығын өздігінен басқару жүйесін қалыптастыруға мәжбүр етті; Бангл мырзаның жағдайында оның кейіпкері жойылды деп шешім қабылданды.
Психология
"Киберкеңістіктегі зорлау" виртуалды әлем мен нақты әлемнің қалай бірігіп кететінін көрсетеді, себебі виртуалды әлем шындықтан тысқары қалыптаса алмайды, ал Диббеллдің онлайн қауымдастықтағы тәжірибесі оның нақты өмірдегі ойлау жолына қалай әсер еткенін көрсетеді. Мақалада LambdaMoo ішінде болған оқиғалардың ойыншыларға тигізген эмоционалдық әсері де көрсетілген. Бұл оқиға виртуалды шындықта болғанмен, екі шындықта да зорлық-зомбылықтың символдық түрі болды.
Мұра
Диббеллдің "Киберкеңістіктегі зорлау" және оның Бангл оқиғасы туралы басқа да жарияланымдары көптеген ғалымдар мен мамандар виртуалды зорлау тақырыбындағы маңызды негіз ретінде қарастырылған. Мақала виртуалды әлемдегі іс-әрекеттердің моральдық жарасымдылығын қарастыру үшін пайдаланылды. М.Бангл ісінен кейін LambdaMoo арбитраж жүйесін құрды, онда адамдар бір-біріне қарсы талап ашуға мүмкіндік алды, және бұл жүйе виртуалды өлім жағдайында қолданылды. Екі он жылдан астам уақыт өткен соң, осы оқиғалар әлі де LambdaMOO-ның ең маңызды жарнамаларының бірі болып табылады. Зерттеу студенттері әлі күнге дейін МОО-ға (көбінесе профессорлары жіберген) үнемі барып, пайдаланушылардан осы оқиғалар туралы сұрақтар қояды. Бұл мақала платондық дихотомияның, яғни сана мен дененің бөлінуінің заманауи түріне назар аударады. Мақалада сипатталған оқиға, экранға сөздерді теру арқылы сананы денеден ажыратады. Диббелл LambdaMOO-ға аптасына 30 сағатқа дейін қатысып, ақырында мақаланы қамти отырып, өзінің тәжірибесі туралы "My Tiny Life" атты кітап жазды. Ол 1998 жылы: "Менің бұрынғы еңбектеріме қарағанда, осы мақала оқырмандарға онлайн әлемде қандай да бір ерекше нәрсе болып жатқанын, сөздерге, қарым-қатынасқа және жалпы мәдениетке қатысты көзқарасты түбегейлі өзгерте алатын нәрсе бар екенін айқын жеткізе алды" деп, оның қалдырған әсеріне таң қалғанын айтты. Мақала онлайн-әрекеттердің құқықтық салдары туралы хабардарлықты арттырды, соның ішінде Лоуренс Лессигтің назарына іліккен, ал Диббелл өзі Стэнфорд құқық мектебінің Интернет және қоғам орталығында киберқұқықтан дәріс берді. Бұл мақала сондай-ақ компьютерлік ойындарды әлеуметтік бақылаумен және айналасындағы мәселелерді қарастырумен үйлестіретін "Жаңа ойын журналистикасының" алғашқы мысалдарының бірі болып саналады. 2018 жылы The Village Voice Roblox-тағы топтық зорлау туралы хабардан кейін мақаланы қайта басып шығарды.