Каупангер шіркеуі: Норвегияның ежелгі ағаш шіркеуі

Кіріспе

Каупангер Став шіркеуі (Kaupanger stavkyrkje) – Норвегияның Вестланд округіндегі ең үлкен став шіркеуі. Ол Согндал муниципалитетіндегі Норвегия шіркеуінің қауымдық шіркеуі және Согнефьорденнің солтүстік жағалауындағы Каупангер ауылында орналасқан. Бұл шіркеу Каупангер қауымының шіркеуі, ол Бьёргвин епархиясындағы Согн декандық бөлігі болып табылады. Қоңыр түсті, ағаштан салынған шіркеу 12 ғасырдың ортасында (шамамен 1140 жылы) салынған және содан бері үздіксіз пайдаланылып келеді. Шіркеу шамамен 125 адамға арналған. Шіркеу Норвегияның мәдени мұрасының бір бөлігі болып табылады және ол Ежелгі Норвегия ескерткіштерін сақтау қоғамына тиесілі. Неф 22 тіреуге (үлкен көтерілгіш бағаналарға) сүйенеді, олардың сегізі ұзын жақтарының әрқайсысында және үші – қысқа жақтарының әрқайсысында орналасқан. Биік қоршау төрт жеке тіреуге тіреледі. Бұл шіркеуде бір ғана став шіркеуінде кездесетін ең көп тіреу саны бар. Бұл Согн-ог-Фьордан округіндегі бес ағаш шіркеуінің ең үлкені.

Тарих

Шіркеу туралы ең көне тарихи жазбалар 1308 жылға дейін жетеді, бірақ шіркеу сол жылы салынбаған. Каупангердегі алғашқы шіркеу, шамамен 11 ғасырдың ортасында салынған ағаштан жасалған діңгек шіркеу болған. Сол шіркеу туралы белгілісі – тіктөртбұрышты ғимарат болғаны ғана. 12 ғасырдың басында осы орында ағаштан жаңа діңгек шіркеу салынды. Бұл шіркеу бір кезде (шамамен 1130 жылдары) өртеніп, содан кейін қазіргі шіркеу сол жерге салынған. Тарихи деректер бойынша, шіркеу Фимрейт шайқасынан кейін, 12 ғасырдың соңында салынған деп есептелген, алайда соңғы зерттеулер бұл мерзімді өзгертті. Шіркеу 12 ғасырдың ортасында, шамамен 1140 жылы салынған болуы мүмкін. Каупангер – 1184 жылы король Сверре жергілікті тұрғындарды бағынбағаны үшін жазалап өртеп жіберген сауда қаласы. Бұрынғы болжам бойынша, екінші діңгек шіркеу (12 ғасырдың басында салынған) осы өртте өртенген. 1960 жылдары жүргізілген археологиялық зерттеулер екінші шіркеудің өртенгенін көрсетті, сондықтан ол 1184 жылғы өртте болған деп есептелді. Осыған байланысты, қазіргі шіркеу содан кейін, шамамен 1190 жылы салынған деп саналды. Алайда, соңғы зерттеулер бұл болжамды өзгертті. Дендрохронология көрсеткендей, қазіргі шіркеуді салу үшін қолданылған ағаштар 1137 жылы кесілген. Сонымен қатар, «Сверри сагасында» қала өртенген кезде осы шіркеудің өртенгені туралы ешқандай мәлімет жоқ. Осылайша, шіркеу шамамен 1140–1150 жылдары салынған, ал екінші шіркеу одан бұрын, басқа өртте өртенген деген тұжырымға келді. 13 ғасырда шіркеу батысқа қарай кеңейтілді. 1625 жылы ғибадатхана жаңартылып, кеңейтілді. Сол кезде шіркеуді айнала қоршаған жабық дәліз алынып тасталды және кемеге кішкентай терезелер қосылды. Ғасырлар бойы шіркеудің ішкі және сыртқы бөліктерінде бірнеше қайта жаңарту жұмыстары жүргізілді. 1862 жылы «радикалды жаңғырту» деп аталған ірі қайта құру жұмыстары жүргізілді. Ғимараттың қабырғаларына жаңа терезелер ашылды, сыртына ақ тақтайлар орнатылды және ескі шатырдың орнына қара түсті черепица жабылды. 1959–1960 жылдары қайта жаңарту жұмыстары жүргізілді, 1862 жылғы өзгерістердің көп бөлігі алынып тасталды және шіркеу 17 ғасырғы түріне келтірілді. Шіркеудегі мінбар, алтарь және шомылу тағы 1620 немесе 1630 жылдарға дейін жетеді. 1984 жылы композитор Арне Нордхайм Каупангердегі діңгек шіркеуіндегі ортағасырлық қоңыраулардың дыбысы мен нотациясынан шабыт алып, «Klokkesong» шығармасын жазды. Бұл шығарма Фимрейт шайқасының 800 жылдығына арналған іс-шара аясында алғаш рет шіркеу ішінде орындалды.

The earliest existing historical records of the church date back to the year 1308, but the church was not built that year. The first church in Kaupanger was a wooden stave church that was probably built during the mid 11th century. Not much is known about that church other than it was a rectangular building. In the early 12th century, a new wooden stave church was built on the same site. That church burned down at some point (probably in the 1130s) and then the present church was constructed on the same site after that. Historically, the church was thought to have been built in the late 12th century after the Battle of Fimreite, however recent research has changed this date. The church was likely built in the mid 12th century, around the year 1140. Kaupanger was a market town that King Sverre burned down in 1184 to punish the local inhabitants for disobeying him. It was previously thought that the second stave church (built in the early 12th century) burned down in this fire. Archaeological research in the 1960s revealed that the second church had burned down, so it was assumed it was in the fire of 1184. The present church was therefore believed to have been built after that, probably around 1190. Recent research, however, has changed these assumptions. Dendrochronology has shown that the timber used for building the present church was cut in 1137. Also, Sverris saga makes no mention of the burning of this church at the time the town was burned. Consequently, it is now assumed that the church was built around 1140–1150 and that the second church burned down before that in a different fire. During the 13th century, the church was enlarged to the west by adding about to the nave. After that addition, the nave measured about In 1625, the choir was renovated and enlarged. Also, around that time, the covered corridor that encircled the church was removed and some small windows were added to the nave. Over the centuries, there have been several restoration projects have taken place both inside the church and on the exterior. A major reconstruction was carried out in 1862, which has been called a "brutal modernization". New rows of windows were cut into the sides of the church, white exterior panelling was installed and dark roof tiles covered the old shingle roof. In 1959–1960, a restoration was carried out and many of the 1862 changes were undone and it was brought back to its 17th century look. The pulpit, altarpiece, and baptismal font that are in the church date back to the 1620s or 1630s. In 1984, composer Arne Nordheim was inspired by the neumes and the sound of the medieval bells in Kaupanger stave church in composing the work Klokkesong, which was first performed inside the church as part of the 800th commemoration of the Battle of Fimreite.