Роберт Сиббальд: Шотландиялық дәрігер және тарихшысы
Robert Sibbald
Роберт Сиббальд (1641-1722) – шотланд дәрігері, тарихшы. Эдинбургта туған, медицина ғылымдарын дамытқан, Эдинбург ботаникалық бағы мен Корольдік дәрігерлер колледжін құрған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд дәрігері және антиквары (1641–1722)
Scottish physician and antiquary (1641–1722)
Роберт Сиббалд (15 сәуір 1641 – тамыз 1722) – шотланд дәрігері және антиквары болған.
Sir Robert Sibbald (15 April 1641 – August 1722) was a Scottish physician and antiquary.
Өмір
Ол Эдинбургте, Дэвид Сиббалдтың (Сэр Джеймс Сиббалдтың ағасы) және Маргарет Бойдтың (1606 жылдың қаңтары – 1672 жылдың 10 шілдесі) ұлы ретінде дүниеге келді. Корольдік орта мектепте және Эдинбург, Лейден және Париж университеттерінде білім алған ол 1662 жылы Анже университетінде докторлық диссертациясын қорғады, соон арада Эдинбургте дәрігерлік практикасын бастады. Ол Линлитгоу маңындағы "Киппс қамалында" тұрды. 1667 жылы сэр Эндрю Балфурмен бірге Эдинбургтегі ботаникалық бақты құрды және 1684 жылы президенті болып сайланған Эдинбург Корольдік дәрігерлер колледжін құруға белсенді қатысты. Сиббалд пен Балфур екеуі де Эдинбург фармакопеясын қолдады. 1682 жылы Сиббалд Шотландияның географиялық сипаттамасы немесе екі томдық атласын дайындау үшін материал жинауға кірісті, оған еншілік шіркеулердің пасторларын, сондай-ақ ақсүйектер мен дворяндардың өкілдерін жұмылдырды. Бұл жұмыс жарияланбаса да, Шотландияның географиясы, табиғи тарихы және ежелгі ескерткіштері туралы көптеген қолжазбалар сақталған. 1685 жылы ол Эдинбург университетіндегі медицина профессоры болып тағайындалды. 1682 жылы ол корольдің жеке дәрігері болып тағайындалды және Корольдік географияшы қызметіне бекітілді. Оның көптеген және алуан түрлі жазбалары тарихи, антиквариаттық, сондай-ақ ботаникалық және медициналық тақырыптарды қамтиды. Ол картографиялық зерттеулерінің көп бөлігін Тимоти Понттың еңбектеріне негіздеді. Ол Эдинбургтегі Greyfriars Kirkyard-та оңтүстік қабырғаға жапсарлас мазарда жерленген. Сиббалдия прокумбенс (Rosaceae), Сиббалд 1684 жылы "Scotia illustrata" кітабында сипаттап, суреттеген (2-том, сурет 6(1)), 1753 жылы Карл Линней оның құрметіне аталды. Сиббалдия – гүлді өсімдіктердің шамамен 13 түрін қамтитын туыс. 1941 жылы орыс ботанигі Сергей Васильевич Юзепчук (1893-1959) Розасеялар тұқымдасына жататын және шамамен 7 түрі бар Сиббальдианте туысын жариялады.
He was born in Edinburgh, the son of David Sibbald (brother of Sir James Sibbald) and Margaret Boyd (January 1606 – 10 July 1672). Educated at the Royal High School and the Universities of Edinburgh, Leiden, and Paris, he took his doctor's degree at the University of Angers in 1662, and soon afterwards settled as a physician working in Edinburgh. He resided at "Kipps Castle" near Linlithgow. In 1667 with Sir Andrew Balfour he started the botanical garden in Edinburgh, and he took a leading part in establishing the Royal College of Physicians of Edinburgh, of which he was elected president in 1684. Both Sibbald and Balfour were proponents of the Edinburgh Pharmacopoeia. In 1682, Sibbald began assembling material for a projected two volume geographical description or atlas of Scotland, recruiting parish ministers and members of the nobility and gentry to assist him in the task. While the work was never published, many of the manuscripts describing aspects of the geography, natural history and antiquities of parts of Scotland have survived. In 1685 he was appointed the first professor of medicine at the University of Edinburgh. He was knighted, named Physician to the King, and appointed Geographer Royal in 1682. His numerous and miscellaneous writings deal with historical and antiquarian as well as with botanical and medical subjects. He based many of his cartographical studies on the work of Timothy Pont. He is buried in Greyfriars Kirkyard in Edinburgh in a vault against the southern wall. Sibbaldia procumbens (Rosaceae), that Sibbald described and illustrated in his book Scotia illustrata in 1684 (volume 2, tab. 6(1)), was named after him in 1753 by Carl Linnaeus. Sibbaldia is a genus of about 13 species of flowering plants. In 1941, the Russian botanist Sergei Vasilievich Juzepczuk (1893 1959) published Sibbaldianthe, also in the family Rosaceae, which has about 7 species.
Көк кит таксономиясы Sibbaldus
Сиббалд киттерді зерттегені үшін де есте қалады. Алғаш рет көк китті ғылыми тұрғыдан сипаттағандықтан, бастапқыда оны Сиббалдтың құрметіне атаған. Көк кит қазіргі кезде көбінесе Балаеноптера туысының сегіз түрінің бірі ретінде жіктеледі, бірақ бір ғалым оны жеке, монотиптік туысқа, яғни Сиббалдусқа жатқызады, алайда бұл пікір кеңінен қолдау таппаған. Бұрын көк кит Сиббалдтың кашалоты деп жиі айтылатын.
Sibbald is also remembered for his study of whales. Originally the blue whale was named after Sibbald, who first described it scientifically. Although the blue whale is today usually classified as one of eight species in the genus Balaenoptera, one authority still places it in a separate monotypic genus, Sibbaldus, but this is not widely accepted. The blue whale was once commonly referred to as Sibbald's rorqual.