Кіріспе

Америкалық өнертапқыш (1839–1913)

Жозефина Кокран (кейін Кокран; Гарис; 8 наурыз 1839 – 3 тамыз 1913) – алғашқы табысты қолмен жұмыс істейтін ыдыс жуғыш машинаны ойлап тапқан американдық өнертапқыш. Ол оны өз алдында жұмыс істеген механик Джордж Баттерстің көмегімен жобалап, құрастырды, ол оның бірінші қызметкерлерінің бірі болды. 1886 жылдың 28 желтоқсанында патент алғаннан кейін, ол өзінің машиналарын өндіру үшін Гарис Кокран Өндіріс компаниясын құрды. Кокран 1893 жылы Чикагода өткен Дүниежүзілік Колумбия көрмесінде жаңа машинасымен таныстырды, онда көрменің мейрамханалары мен павильондарына тоғыз Гарис Кокран жуғыш машинасы орнатылды. Бұл мейрамханалар мен қонақүйлерден ыстық суға қолжетімділігі мәселесі жоқ болған жағдайда үлкен қызығушылықты тудырды. Ол көрмеде "ең жақсы механикалық конструкция, беріктігі және жұмысына бейімделуі" үшін жүлде алды. Ыдыс жуғыш машиналарын өндірген Гарис Кокран компаниясы, қонақүйлер және басқа да коммерциялық клиенттерге бағытталған өсуді қамтамасыз етті және 1897 жылы Кокранның Crescent кір жуу машиналарын өндіру компаниясы болып қайта аталды. Кокранның Crescent кір жуу машиналарын өндіру компаниясы 1913 жылы Кокранның қайтысынан кейін бірнеше жыл өткен соң Hobart Manufacturing Company компаниясының сатып алуы нәтижесінде KitchenAid компаниясының бір бөлігіне айналды.

Өмірбаян

Ол 1839 жылдың 8 наурызында Огайо штатының Аштабула округінде дүниеге келді және Индиана штатының Вальпараисо қаласында өсті. Ол инженер-құрылысшы Джон Гарис пен Айрин Фич Гаристің қызы, сондай-ақ өнертапқыш атасының немересі болды. Шелбивиллдегі (Иллинойс штаты) әпкесінің үйіне көшіп келген соң, ол 13 қазанда Уильям Кокранға (кейін Кокран) тұрмысқа шықты. Уильям Калифорниядағы алтын іздеуге тырысып, бір жыл бұрын қайтып келді, бірақ сәтті құрғақ тауарлар саудагері және Демократиялық партияның саясаткері атанды. Жозефина мен Уильямтың Холли және Кэтрин есімді екі баласы болды. 1870 жылы отбасы сарайға көшті, ал Кокран Чикаго қоғамына қатысты. Бір кешкі ас кезінде, мұралық ыдыстардың бір бөлігі жуылғанда сынып қалды, бұл оны қолмен жуудың жақсырақ әдісін іздеуге жетеледі. Ол сондай-ақ шаршаған үй шаруасындағы әйелдерді тамақтан кейін ыдыс жуу жұмысынан босатуды қалады.

Кокрайн ыдыс жуғыш машинасы

Саудаға жарамды ыдыс-аяқ жуғыш машинаны жасау үшін тағы да бірнеше әрекеттер жасалды. 1850 жылы Джоэл Хоутон қолмен айналдырылатын ыдыс-аяқ жууға арналған құрылғыны жасады. 1860 жылдары Л.А. Александр бұл құрылғыны күш беру механизмімен жақсартты, бұл пайдаланушыға суға толтырылған ыдыс тіреуіштерін айналдыруға мүмкіндік берді. Екеуі де тиімді болған жоқ. Жозефин Кокрейннің ыдыс-аяқ жуу машинасының өнертабысы ақырында сәттілікке жетті. Дегенмен, бұл оған көп уақыт пен күш-жігерді қажет етті, сонымен қатар, сәтті әйел өнертабын жасау жолында көптеген кедергілерге тап болды. 1883 жылы күйеуі қайтыс болғаннан кейін, Кокрейнге 1,535.59 доллар және көптеген қарыз қалды, оны өтеуге міндетті болды. Бұл оны қайғы мен күйзеліске түсірді, сонымен қатар, қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізу үшін өте қажет болған өнертабысын жасауға ынталандырды. Күйеуінің өлімі Кокрейннің әйел ретінде қиын жағдайға түсірді. Ол өзінің өнертабысын өмірге әкелуі, оған патент алуы, клиенттерді табуы және өнімдерін оларға өзі сатуы керек болды, өміріндегі ер адамдардан көмек күтпеді. Сол кезде, бұл кез келген әйел үшін қиын болды, оның әлеуметтік жағдайы мен тегіне қарамастан. Келесі жылдары ол өзінің өнертабысын нарыққа шығару үшін көп еңбек етті, ақшасы, техникалық білімі және ыстық сумен жуу машинасының механикасын жетілдіруге көмектесушілер аз болды. 1885 жылдың 31 желтоқсанында алғашқы патенттік өтінішін бергеннен кейін, ол өзінің көрігін іске асырып, өнім прототипін жасауға кірісті. Кокрейн өзінің алғашқы ыдыс жуғыш машинасының моделін Шелбивиллдегі (Иллинойс штаты) үйінің артындағы сарайда жасады. Джордж Баттерс – машина жасаушы, ыдыс жуғыш машинасының құрастырылуына көмектескен және алғашқы ыдыс жуғыш машина зауытының қызметкері болды. Машинаны жасау үшін ол алдымен ыдыстардың өлшемдерін алды және тарелкалар, кеселер немесе кішкентай тарелкаларға арналған сымнан жасалған бөлімшелерді құрды. Бұл бөлімшелер мыс қазандықтың ішінде орналасқан дөңгелектің ішіне орналастырылды. Мотор дөңгелекті айналдырды, ал қазанның түбінен ыстық сабынды су шашырап, ыдыстарға төгілді. Олардың ыдыс жуғыш машинасы ыдыстарды тазалау үшін сүрткіштердің орнына су қысымын қолданған алғашқы машина болды. Ол 1886 жылдың 28 желтоқсанында патент алды. Тағы бір қиындық – өнімді жеке үй шаруашылықтарына, әсіресе үй шаруасындағы әйелдерге сату болды. Алғашқы ыдыс жуғыш машиналар орташа отбасы үшін тым қымбат болды, олардың құны 75-тен 100 долларға дейін болды, көптеген әйелдер ыдыс жууға жұмсалатын күш-жігерді азайту үшін болса да, ас үйіне арналған бұйымға осынша ақша жұмсамайтын. Сонымен қатар, сол кездегі көптеген үйлердің ыстық суды пайдалану талаптарына сай жабдықтары болмады. Алайда, жылдар өткен соң, үйлерге осы талаптарға сай келетін қазандықтар орнатыла бастады, бұл Кокрейнге үй шаруасындағы әйелдерге сатуға мүмкіндік берді, бұл оның бастапқы мақсаты болды. 1893 жылғы Дүниежүзілік Колумбия көрмесі Кокрейннің бизнесі үшін шешуші болды, өйткені инвесторларға тәуелді болған басқа компаниялар 1893 жылғы экономикалық дағдарыста жойылып кетті. Көрме оның өнертабысын көрсетуге тамаша мүмкіндік болды, нәтижесінде көптеген мейрамханалар мен қонақүйлер тапсырыс берді (санитарлық талаптарға байланысты колледждер мен ауруханалар кейінірек тапсырыс берді). 1898 жылы ол Джордж Баттерсті менеджер етіп тағайындап, өзінің зауытын ашты, бұл оған сату аумағын Мексикадан Аляскаға дейін кеңейтуге мүмкіндік берді. Оның негізгі клиенттері қонақүйлер мен мейрамханалар болды. 1950 жылдарға дейін ыдыс жуғыш машиналар үй шаруашылықтарында кеңінен қолданылмады. Кокрейн 1913 жылы 74 жасында қайтыс болды. 1926 жылы оның компаниясы KitchenAid компаниясына сатылды, қазіргі кезде Whirlpool Corporation құрамында.

Өлім және танылу

Кокрейн 1913 жылғы 3 тамызда Чикаго қаласында инсульт немесе шектен тыс жұмыстан туған қалтыраудан 74 жасында қайтыс болды және Шелбивиллдегі Гленвуд зиратында жерленді. 2006 жылы ол Ұлттық өнертапқыштар даңқы залына енгізілді.