Кіріспе

Үнді мұхитындағы мұхиттық шұңғыма

Сунда шұңғымасы, бұрын Жава шұңғымасы деп белгілі болған және кейде әлі де солай аталатын, Суматраға жақын Үнді мұхитында орналасқан мұхиттық шұңғыма. Ол Австралияның Козерог плиталарының Еуразия плитасының бір бөлігінің астына батып кіруінен пайда болған. Оның ұзындығы шамамен 7290 метрге жетеді, ал ең терең нүктесі 7290 метр (23920 фут) тереңдікке ие. Бұл Үнді мұхитының ең терең нүктесі болып табылады. Шұңғыма Кіші Сунда аралдарынан басталып, Жава арқылы өтеді, Суматраның оңтүстік жағалауынан Андаман аралдарына дейін созылады және Индо-Австралиялық және Еуразиялық плиталардың (нақтырақ айтқанда, Сунда плитасы) арасындағы шекараны құрайды. Шұңғыма альпида белдеуінің бір бөлігі және Австралия плитасының солтүстік жиектеріндегі мұхиттық шұңғымалардың бірі болып есептеледі. 2005 жылы ғалымдар 2004 жылғы Жава шұңғымасы ауданындағы жер сілкінісінің салдарынан салыстырмалы түрде қысқа мерзімде, мүмкін он жылдың ішінде, одан әрі қауіпті серпілістер болуы мүмкін екенін көрсететін дәлелдер тапты. Бұл қауіп Үнді мұхитының жағалауында цунами туралы ескерту жүйесін құруға байланысты халықаралық келісімдерге әкелді.

Сипаттамалары

Суматра аймағындағы қазбаның шамамен жартысы су асты жотасымен екі параллель ойысқа бөлінген, ал қазбаның көп бөлігі шөгінділермен ішінара толтырылған. 2004 жылғы Үнді мұхитындағы жер сілкінісінен кейін жасалған пластина шекарасының карталары, күтілетін дәстүрлі үшбұрышты пішінге емес, шыңдары мен шұңқыры бар, аспақтылықты және құлыпталған жарықтарды көрсететін, ілмек көпірдің кабельдеріне ұқсас болып шықты.

Барлау

Қазандықтың ең алғашқы зерттеулері 1950-ші жылдардың соңында жүргізілді, осы кезде Скриппс мұхит зерттеу институтының зерттеу геологы Роберт Фишер әлемдік мұхит түбі мен мұхит асты қабығының құрылымын зерттеудің ғылыми экспедициясы аясында қазандықты зерттеді. Қазандықтың тереңдігін анықтау үшін бомбалық зондтау, эхо-сигналдарды талдау және манометр сияқты әдістер қолданылды. Бұл зерттеулер Тынық мұхитының шеттеріне тән субдукция процесін түсінуге көмектесті. 2004 жылғы жер сілкінісінен кейін түрлі ұйымдар қазандықты зерттеді, және осы зерттеулер мұхит түбіндегі кең ауқымды өзгерістерді көрсетті.

Экипажмен түсіру

2019 жылдың 5 сәуірінде Виктор Весково «Шектейтін фактор» терең суға түсу аппаратында (Triton 36000/2 үлгісіндегі суасты кемесі) траншеяның ең терең нүктесіне бірінші рет адамдармен түсіп, Балидің оңтүстігіндегі 11°7'44" S, 114°56'30" E координаталарында тікелей CTD қысым өлшеуі арқылы ± тереңдігін анықтады. Операциялық аймақ қолдау кемесі – Deep Submersible Support Vessel DSSV Pressure Drop, Kongsberg SIMRAD EM124 көп сәулелі эхолокациялық жүйесімен зерттелді. Жиналған деректер GEBCO Seabed 2030 жобасына тапсырылады. Бұл суға түсу «Бес тереңдік» экспедициясының бір бөлігі болды. Экспедицияның мақсаты – 2019 жылдың қыркүйек айының соңына дейін әлемнің бес мұхитының ең терең нүктелерін толыққанды картографиялап, оларды зерттеу. Үнді мұхитының ең терең нүктесі туралы дауды шешу үшін 2019 жылдың наурыз айында «Бес тереңдік» экспедициясы Диамантина жарылыс аймағын зерттеді, нәтижесінде Dordrecht Deep үшін 33°37'52" S, 101°21'14" E координаталарында ± максималды тереңдік тіркелді.

Қатысқан сейсмикалық

Индо-Австралиялық плитаның Еуразиялық плитаның бір бөлігінің астына шұғыл түсуі көптеген жер сілкіністеріне себеп болады. Осы жер сілкіністерінің бірнешеуі өз мөлшерімен, оларға байланысты цунамилермен және/немесе олардың салдарынан болған қазалар санымен ерекше көзге түседі.

Суматра сегменті

1797 жылы Суматра жер сілкінісі: магнитудасы ~8.4
1833 жылы Суматра жер сілкінісі: магнитудасы 8.8–9.2
1861 жылы Суматра жер сілкінісі: магнитудасы ~8.5
1935 жылы Суматра жер сілкінісі: магнитудасы 7.7
2000 жылы Энгано жер сілкінісі: магнитудасы 7.9
2002 жылы Суматра жер сілкінісі: 2004 және 2005 жылдары болған жер сілкінісінің жарылу аймақтарының шекарасында болған, магнитудасы 7.3 жер сілкінісі.
2004 жылғы Үнді мұхитындағы жер сілкінісі және цунами: Mw 9.1–9.3
2005 жылы Ниас-Симеуле жер сілкінісі: магнитудасы 8.6
2007 жылдың қыркүйегіндегі Суматра жер сілкінісі: Жер сілкінісі сериясы, ең ірілерінің магнитудасы 8.5, 7.9 және 7.0 болды.
2008 жылы Симеуле аралындағы жер сілкінісі: 2002 жылғы оқиғаға жақын, магнитудасы 7.4.
2009 жылғы Суматра жер сілкінісі: магнитудасы 7.9
2010 жылғы Ментауи жер сілкінісі және цунами: магнитудасы 7.7

Java сегменті

1917 жылғы Бали жер сілкінісі: магнитудасы 6,6
1994 жылғы Ява жер сілкінісі: магнитудасы 7,8
2006 жылғы Пангандаран жер сілкінісі және цунами: магнитудасы 7,7
2009 жылғы Батыс Ява жер сілкінісі: магнитудасы 7,0
2019 жылғы Сунда бұғазы жер сілкінісі: магнитудасы 6,9