Кіріспе

Жаңа Каледонияның Хантер аралы мен Мэтью аралы – Оңтүстік Тынық мұхитындағы екі кішкентай, адам тұрмайтын жанартау аралдары. Олар Жаңа Каледонияның шығысында және Вануату архипелагының оңтүстік-шығысында орналасқан. Хантер аралы мен Мэтью аралы Вануату тарапынан Тафеа провинциясының құрамына кіретін аймақ ретінде талап етіледі, ал Анитум халқы оларды өздерінің дәстүрлі меншігінің бөлігі деп есептейді. 2007 жылдан бастап Франция да оларды Жаңа Каледонияның бөлігі деп талап етеді. Аралдар кішкентай, құрғақ, тұщы суы жоқ және қол жеткізу қиын болғандықтан, 18 және 19 ғасырларда Тынық мұхитын отарлау кезінде Ұлыбритания мен Франция үшін қызығушылық тудырмады. Франция бұл екі аралды 1929 жылы ресми түрде аннексиялады. 1965 жылы Ұлыбритания да оларды Жаңа Гебрид аралдарының бір бөлігі деп талап етті. Франция 1975 жылы символдық оккупация жүргізді. 1980 жылы тәуелсіздік алған Вануату аралдарға егемендік құқығын талап етті, бірақ оларды басып алған жоқ. 1979 жылы Météo France компаниясы аралдардың бірінде автоматты метеостанция орнатты, ал француз әскери-теңіз күштері екеуіне де үнемі барып тұрады.

Хантер аралы

Хантер аралы Вануатудың оңтүстігіндегі Футуна аралының жергілікті тілінде "Ферн немесе Фирн аралы" немесе "Лека" деп те аталады. Аралды алғаш рет 1798 жылы "Хантер" сауда кемесінің капитаны Томас Фирн көріп тіркеген. Арал Мэттью аралының шығысында орналасқан. Шамамен ауданы бар, арал дөңгелек пішіндес және биіктігі шамалы. Ол андезит-дацит лаваларынан және көптеген жарылыс кратерлерінен тұрады. Аралдың оңтүстік бөлігі конус тәрізді, оның орталық кратері лава күмбезімен толтырылған. Аралдың солтүстік-батыс жағында терең кратер орналасқан. Аралдың солтүстігінде, сондай-ақ солтүстік-шығыс және оңтүстік-шығыс жағалауларында фумарольдік және сольфатарлық белсенділік жалғасуда.

Құстардың маңызды аймағы

Арал BirdLife International ұйымы тарапынан маңызды құс аймағы (IBA) ретінде танылды, себебі ол қызыл құйрықты тропик құсының көбею ортасы болып табылады, және 2007 жылы шамамен 100–200 жұп мекендейтіні болжамдалды.

Матью аралы

Мэтью аралы Вануатудың оңтүстігіндегі Анитум аралының жергілікті тілінде Умаэнупне аралы деп те аталады. Бұл аралдың ауданы шамамен , және ортасында биік стратовулкан орналасқан. Вулкандық арал екі андезиттік және дактикалық жанартау конусынан тұрады: Шығыс Мэтью және Батыс Мэтью, оларды ені 200 метрлік тасты тасқын бөліп тұрады. Аралды 1788 жылдың 27 мамырында «Шарлотта» кемесімен келген капитан Томас Гилберт ашқан, ол оны кеме иесінің құрметіне атады. Анықталған кезде тек Шығыс Мэтью ғана болды және ол Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін бір ғана шыңы бар деп сипатталды. Шығыс Мэтью – аралдың ескі бөлігі, үш лава ағынынан құралған деп саналатын, жартылай қираған, 142 метр биіктігіндегі күрделі жанартау конусынан тұрады. Аралдың оңтүстік-шығысындағы кратерлерден күкіртті газдардың шығуы вулкандық белсенділіктің сақталып қалғанын көрсетеді. Батыс Мэтью 1940 жылдардың соңында пайда болды және 1976 жылға дейін де жарылулар болған болуы мүмкін. Бұл шамамен дөңгелек пішінді, биік конус, тісті шыңы бар және негізінен лава ағындары мен шлактан тұрады. Оның солтүстік-батыс жағында жарылған кратер бар. Батыс Мэтьюден шыққан лава ағыны аралдың солтүстік-батыс жағалауын құрайды.

Жарылыс

Тарихи белгілі барлық атылулар Батыс Мэтьюден болған. 1940 жылдардағы жоғары сейсмикалық белсенділік кезеңінен кейін, су астындағы атылулардың нәтижесінде жаңа арал пайда болғандықтан Батыс Мэтьюдің құрылысы басталды. Жаңа конус содан кейін лава ағындарын шығарды. Атылу VEI 2 деңгейінде болды. Батыс Мэтьюден 1954 жылдың қазанында тағы бір VEI 2 атылуы орын алды, ал шамамен 1956 жылы өте шағын (VEI 0) жарықша атылуы болды. Бұл Матью аралындағы соңғы расталған белсенділік, алайда 2008, 2009 және 2011 жылдары арал маңында жер сілкінісі болды. 1828 жылғы атылу туралы хабарлама, сондай-ақ 1966 және 1976 жылдарғы атылулар туралы хабарламалар күмәнді.

Құстардың маңызды аймағы

Арал BirdLife International ұйымы тарапынан маңызды құс аймағы (IBA) ретінде танылды, себебі ол қоңыр қаңқабас пен көк инебастың көбею орындарына жатады.

Сейсмикалық

Аралдар жер сілкіністерге ұшырауға бейім, себебі олар Оңтүстік Жаңа Гебридтер шұңқырының оңтүстік доғасына жақын орналасқан, онда кіші Жаңа Гебридтер тақтасы Австралия тақтасының астына батып кіреді. 2021 жылдың ақпан айында Мэттью және Хантер аймағында 7.7 магнитудалы жер сілкінісі тіркелді.

Тектоника

Мэтью аралы мен Хантер аралы Жаңа Гебридтер тақтасының Хантер қырқасының бөлігіне жатады. Бұл қырқа шамамен 7-3 миллион жыл бұрын пайда болды, сол кезде Солтүстік Фиджи бассейнінің солтүстік-оңтүстік бағытта ашылуы, солтүстікке қарай Индо-Австралиялық тақтаның (сол кездегі) Оңтүстік Фиджи бассейні бөлігінің Солтүстік Фиджи бассейні астына субдукциялануына мүмкіндік берді. Шамамен 3 миллион жыл бұрын Жаңа Гебридтер тақтасы, Австралия тақтасы және Конвей риф тақтасы арасындағы қазіргі үштік түйісу орнатылды. Соңғы 2 миллион жыл ішінде Солтүстік Фиджи бассейніндегі Орталық таралу қыртысының артқа таралу орталығының ең оңтүстік ұшы батысқа қарай жарылып, Хантер қырқасын екіге бөлді. Оңтүстік Фиджи бассейнінің жаңа субдукциясы Мэтью және Хантер субдукциялық аймағын құрды. Осы процестердің нәтижесінде аралдың жақындағы жанартаулық шығарылымдарының өте күрделі құрамы қалыптасты, сондай-ақ Хантер жарықшасының оңтүстік-батыс бөлігі ретінде белгіленген аймақтағы сейсмикалық белсенділік жалғасуда.