Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Трекерлік әрекет – мұқап аспаптары мен бу каллиопаларында қолданылатын термин, ол органшы басқан пернелер мен педальдар мен тиісті нотаның құбырына ауа жіберілгенде ашылатын клапан арасындағы тікелей механикалық байланысты білдіреді. Бұл "тікелей электрлік әрекет" және "электр-пневматикалық әрекет" сияқты, кілтті клапанға электрлік байланыс немесе электрмен күшейтілген пневматикалық жүйе арқылы қосатын жүйелерден, сондай-ақ кілтті клапанның пневматикалық бөлігіне жалғастырылған қорғасын түтікшелердегі қысым өзгерісін пайдаланатын "түтікшелік пневматикалық әрекеттен" өзгеше.
Tracker action is a term used in reference to pipe organs and steam calliopes to indicate a mechanical linkage between keys or pedals pressed by the organist and the valve that allows air to flow into pipe(s) of the corresponding note. This is in contrast to "direct electric action" and "electro pneumatic action", which connect the key to the valve through an electrical link or an electrically assisted pneumatic system respectively, or "tubular pneumatic action" which utilizes a change of pressure within lead tubing which connects the key to the valve pneumatic.
Ежелгі тарих
Органдардың тарихы кемінде б.з.д. 3 ғасырға дейін жетеді, ол гидраулис деп белгілі органға ұқсас құрылғымен басталады. "Су органы" немесе "Рим органы" деп те аталатын гидраулис – орган құбырлары арқылы ауаны итеру үшін суды қуат көзі ретінде пайдаланған аспап еді. (Оны дыбыс шығару үшін суды қуат көзі ретінде ғана емес, сонымен қатар суды тікелей пайдаланатын гидраулофон аспабының гидравликалық әрекетімен шатастырмау керек). Ауа қысымын басқару су қысымы арқылы жүзеге асырылғандықтан, бұл іс-қимыл қазіргі заманғы іс-қимылдың алғашқы түрі болды. Бірақ тек 14 ғасырдың ортасында ғана осы іс-қимылды зерттеп, дамыту қажет болды, себебі соңында көбірек құбырлар қосылды, сондай-ақ тоқтаулар (аялдамалар) енгізіліп, нәтижесінде бірнеше корпус және пернетақталар пайда болды.
Organs trace their history as far back as at least the 3rd century BC with an organlike device known as the hydraulis. Also known as a "water organ" or "Roman organ", the hydraulis was an instrument in which water was used as a source of power to push wind through organ pipes. (It is not to be confused with the hydraulic action of a hydraulophone, an instrument that actually uses water to produce the sound, not just as a source of power). While the control of air pressure was controlled by water pressure, hence the name, the action was a rudimentary form of modern action. It was not until the mid 14th century that the action needed to be explored and expanded as finally more pipes were added, as well as the addition of stops, and ultimately multiple cases and keyboards.
Барокко мен классикалық
Бұл 17-ші және 18-ші ғасырларда да жалғасты. Классикалық кезеңде ерекше үлкен жетістіктер болған жоқ.
This continued in the 17th and 18th centuries. No particularly great developments took place in the Classical Period.
Романтикалық
Романтизм дәуірінде орган жасаудың жаңа стилі қалыптасты. Орган көлемі мен дыбысы үлкендеп, ірі аспаптарда пневматикалық жүйе қолданыла бастады, бұл жоғары ауа қысымынан туындаған клавишалардың ауыр салмағын жеңілдетуге мүмкіндік берді.
In the Romantic Period came a new style of organ building. The organ became larger and louder and pneumatically assisted action became the norm in large instruments, to offset the extreme key weight caused by high wind pressures.
Қазіргі заманғы
Трекерлік механизм 20 ғасырдың басында, әсіресе Англия мен Америкада кеңінен қолданылмаса да, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін сол аймақтарда, әсіресе тарихи үлгілерге негізделген аспаптарда қайта жандануға ие болды. Бүгінде көптеген шеберлер әлемнің түкпір-түкпірінде трекерлік механизмді қолданып, оны әртүрлі стильдегі органдарда сәтті пайдалануда. Трекерлік механизммен органдар құрастыратын белгілі шеберлер: Вирджиния штатының Стаунтон қаласындағы Тейлор және Буди, Вашингтон штатының Такома қаласындағы Пол Фриттс, Нидерландының Заандам қаласындағы Flentrop Orgelbouw B. V. және Массачусетс штатының Глостер қаласындағы C. B. Fisk, Inc. Қазіргі таңдағы ең ірі механикалық (трекерлік) орган Австралияның Сидней қаласындағы Сидней опера үйінің концерт залында Рональд Шарп құрастырған, ол 10 500-ден астам құбырдан тұрады.
Although tracker action was less utilized in the early 20th century, particularly in England and America, its use has enjoyed a strong renaissance in the same areas since World War II, especially in instruments modeled on historical antecedents. Today, many builders are using tracker action throughout the world, and it has been successfully employed in organs of many styles. Some active builders of tracker action organs include Taylor and Boody of Staunton, Virginia, Paul Fritts of Tacoma, Washington, Flentrop Orgelbouw B. V. of Zaandam, the Netherlands, and C. B. Fisk, Inc. of Gloucester, Massachusetts. Currently, the world's largest mechanical (tracker) action organ was built by Ronald Sharp in the Concert Hall of the Sydney Opera House, Sydney, Australia, and includes over 10,500 pipes.
Реттеу
Құрылыс қателіктеріне байланысты, механиканы реттеу немесе түзету құралы болуы қажет. Бұл көбінесе ағаш тракер таяқшаларының ұшына бұрандалы сым орнату арқылы жасалады. Дөңгелек гайка тракердің басқа бөліктерімен жанасқан жеріндегі тиімді ұзындығын өзгертеді. Дұрыс реттеудің мақсаты – әрбір клавиатурадағы пернелердің тыныш күйдегі биіктігі мен басылғандағы қозғалыс арақашықтығы бірдей болуы. Реттеу дұрыс емес орнатылса, ешқандай перне басылмағанда да нота естілуі мүмкін. Бұған сондай-ақ перне босатылғаннан кейін механиканың тұрып қалуы да себеп болуы мүмкін. Ал екінші жағдайда, перне басылғанда нота естілмейді немесе әлсіз естіледі.
Because of construction tolerances, a means of adjustment, or regulation, of the action has to be provided. This is commonly done by having a threaded wire end on the wooden tracker rods. A circular nut varies the effective length of the tracker where it engages with other parts of the action. One objective of correct regulation is that the keys on each manual have the same rest height and distance of travel when pressed. The regulation wrongly set at one extreme can cause a note to sound when no keys are pressed. This may also be caused by the action sticking after the key is released. The other extreme is that notes do not sound, or sound feebly, when a key is pressed.
Трекердің артықшылықтары мен кемшіліктері
Қазіргі уақытта кейбір орган жасаушылар жаңа органдарда механикалық жетекті жүйені пайдаланады, ал кейбіреулері электрлік жүйені пайдаланады, үшіншілері аспаптың өзіне қарай екі жүйенің кез келгенін қолдануы мүмкін. Бір жүйенің екіншісінен артықшылығы бар деген пікірде қатты болатын шеберлер мен органшылар бар.
Currently, some organ builders use tracker action in new organs, others use electric action, and still others use either type depending on the instrument. There are builders and organists who have strong feelings regarding the advantages of one type of action over another.
Артықшылықтар
Трекерлік әрекет органистке ауаның құбырға кіретін дәл сәтін қатаң бақылауға мүмкіндік береді. Бұл бақылау әртүрлі сенімділік арқылы нотаның басталуы мен аяқталуына әсер етеді. Электрлік жүйелер ойлап табылғанға дейін орган сенсорлық аспап болған. Трекерлік әрекет басқа түрлеріне қарағанда аз күтімді қажет етеді, себебі пневматиканы қайтадан былғаудың, электрлік контактілердің тозуының және сымдардың жыртылуының қажеті жоқ.
Tracker action gives the organist more precise control over the exact moment air enters the pipe. This control affects the attack and release of a note through different touch. Before the invention of electric action, the organ was a touch sensitive instrument. Tracker action requires less maintenance than other types of action since there are no pneumatics to be re leathered, no electric contacts to tarnish and no wires to break.
Кемшіліктер
Консольді немесе клавиштік тұғынды (органшының ойнайтын жері) жылжытуға болмайды. Кейбір аспаптарда, қаншама көп тоқтаулар қолданылса, органшы ойнату үшін пернеге соншама көп күш түсіруі керек, нәтижесінде толық органмен ойнағанда пернелерді басу қиындауы мүмкін. Бұл әсіресе екі немесе одан көп мануалдар біріктірілгенде қиындық тудырады. Пернелерді басудың ауыр болуымен байланысты мәселелерді дене салмағын дұрыс пайдалану арқылы көбінесе шешуге болады. Баркер тетігінің ойлап табылуы да осы мәселенің шешілуіне бағытталған, ол механикалық жүріс-тұрысты сақтай отырып, пневматикалық көмек көрсетуге мүмкіндік берді. Орган бөлімдерін қашықтан орналастыру, механикалық байланыстардың сәтті созыла алатын қашықтығына байланысты, электр-пневматикалық органдардағы электр сымдарының шексіз созылу мүмкіндігінен өзгеше. Трекер механизмі көбінесе шулы болады. Тыныш үзінділерде механизмнің дыбылдық әсерлері алаңдатуы мүмкін.
The console or keydesk (where the organist actually plays) cannot be moved. On some instruments, as more stops are used, the organist must apply more pressure/force to a key in order for it to play, resulting in heavy playing action when playing full organ. This can be particularly burdensome when two or more manuals are coupled. Problems of heavy action can almost always be overcome through correct use of body weight. The invention of the Barker lever was also meant to counteract this problem, by providing a pneumatic assist while retaining a completely mechanical action. Remote placement of sections of the organ are dependent on the distance the mechanical linkages can successfully extend, as opposed to the unlimited extendability of electric wires in electropneumatic organs. The tracker mechanism is often noisy. In quieter passages, the clicking and clattering of the mechanism can be quite distracting.