Кіріспе
Американдық органшы Вирджил Кил Фокс (3 мамыр 1912, Принстон, Иллинойс – 25 қазан 1980, Палм-Бич, Флорида) – 1946 жылдан 1965 жылға дейін Нью-Йорк қаласындағы Риверсайд шіркеуінде органшы болып жұмыс істеген және 1970 жылдары Бахтың музыкасымен "Ауыр орган" концерттерін жарық шоуларымен қоса сахналаған американдық органшы. Ол өте ерте жасынан музыкалық дарынымен көзге түсіп, он жасында шіркеудегі қызметтерде, сондай-ақ әкесіне тиесілі болған "APOLLO THEATER" атты жергілікті кинотеатрда орган тартып ойнай бастады.
Virgil Keel Fox (May 3, 1912 in Princeton, Illinois – October 25, 1980 in Palm Beach, Florida) was an American organist, known especially for his years as organist at Riverside Church in New York City, from 1946 to 1965, and his flamboyant "Heavy Organ" concerts of the music of Bach in the 1970s, staged complete with light shows. Showing musical talent at an early age, he began playing the organ for church services as a ten year old as well as at a local movie theater "APOLLO THEATER" owned by his father.
Ерте мансап
1936 жылдан бастап Фокс Балтимордағы Браун Мемориал Пресвитериан шіркеуінде органшы болып жұмыс істеді, сонымен қатар Пибодиде сабақ берді. Оның Риверсайд шіркеуінің жексенбілік құлшылықтарындағы және концерттік өнеркөрсетулердегі импровизацияланған ән сүйемелдеулері кеңінен мақтауға ие болды, ал жанкүйерлер онымен кездесу үшін шіркеу қызметінен кейін сағаттап күтетін. Риверсайд шіркеуінде тұрақты түрде қызмет еткен кезеңде Фокс басқа да бірнеше концерт алаңдарында өнер көрсетті. 1952 жылы Швейцарияның Берн қаласында өткен бірінші Халықаралық қасиетті музыка конференциясында АҚШ Мемлекеттік департаментінің өкілі ретінде өнер танытты. 1962 жылы ол әріптестері Э. Пауэр Биггс және Кэтрин Кройзермен бірге Нью-Йорк қаласының Линкольн орталығындағы Филармония залында жаңадан орнатылған органның ашылуына қатысты. Ол тіпті үш рет Ақ үйге пианист ретінде шақырылды. "Heavy Organ" концерттерінде тек Иоганн Себастьян Бахтың шығармалары орындалды, олар Дэвид Снайдердің "Revelation Lights" атты кең ауқымды жарық шоуымен үйлестірілді, бұл музыкамен синхрондалып, дыбыстық және визуалды элементтерді біріктірді. Бұл көрініс мыңдаған көрермендерді қызықтырды, бірақ сыншылар да табылды. "New York Times" газеті хабарлағандай, Уильям Ф. Бакли Фокс "алғаш рет Бахты тыңдайтын көрермендермен залды толтыруды, мен сияқты Фокс туралы соңғы шешім қабылдағандар туралы ойлаудан гөрі маңызды деп ойлаған болуы керек" деген пікірін білдірген. "Time" журналы Фокс бір өнеркөрсетуіне 200 миллион теңгеден астам табыс тапқанын жариялады (инфляцияға байланысты, қазіргі шақтағы құны). Фокс дәстүрлі концерттік орындарда да концерттік өнеркөрсетулерін жалғастырды. 1974 жылы ол Карнеги залында жаңа Rodgers органның тұсаукесерлік концертіне қатысты, алдымен оның дизайнына көмектескен соң. 1975 жылдың қысында ол Карнеги залына оралып, Ричард Вестенбургтің басқаруымен Америка симфониялық оркестрімен бірге Альберт Швейцердің туған күніне арналған концертте өнер көрсетті. Бірнеше жыл өткен соң, 1977 жылы ол Вашингтондағы Кеннеди орталығында Бахтың музыкасын орындаған концертте де өнер танытты. Оның соңғы ресми жазылған альбомы, рұқсатсыз болғанымен, 1979 жылдың 6 мамырында Риверсайд шіркеуіне концертке оралған кезде (көптеген сұраныс бойынша) тіркелді. Органмен 50 жылдық өнер жолында Фокс 1980 жылдың 26 қыркүйегінде Даллас симфониялық оркестрімен соңғы рет сахнаға шықты, бірақ метастаздық простата рагының салдарынан қайтыс болды.
Музыка
Фокс әрқашан қол жетімді аспаптардың мүмкіндіктерін барынша пайдалануға, музыка дәуіріне сай болуын талап етудің орнына, оған басымдық берді. Оның стилі (әсіресе жылдам темптерге, күрделі тіркесімдерге құштарлығы және сезімталдыққа бейімділігі) Э. Пауэр Биггс сияқты замандастарынан ерекшеленді. Фокс тамаша музыкалық жадымен де танымал болды, ол 200-ден астам концерттік туындыны бірден есіне түсіре алатын. Ол барлық концерттерді жатқа ойнады және тіпті оркестрмен бірге ойнағанда да жазба нұсқаларын сирек қолданды. Дегенмен, көптеген органшылар Фоксты классикалық орган музыкасын беймәлім интерпретациялауы үшін қатты сынады. Орган музыкасына қатысты көзқарасының қаушатырлығына қарамастан (немесе, мүмкін, соның нәтижесінде) Вергиль Фокс Леонард Бернштейн мен Гленн Гулдқа тең атаққа ие болды. «Нью-Йорк Таймс» газеті оның қазасынан кейін 20 жыл өткен соң былай деп жазды: «Фокс құбырлы органды ешкімдей ойнай білді, бірақ оны көптеген адам үшін ұмытылмас еткені соның ғана емес. Ол классикалық орган музыкасын тіпті, әдетте тыныш отыра алмайтын көрермендерге де ұнатуға мәжбүр етті».
Құрметтер
Фокс – Дельта Омикрон халықаралық кәсіби музыкалық бауырластығының Ұлттық қамқоршысы болды. Ол 1964 жылы Бакнелл университетінде «Рейтер» құбырлы органының жобасын жасап, докторлық дәрежесін алды. 1980 жылдың 26 қыркүйегінде Даллас симфониясымен соңғы концертін өткізген кезде ол қатты денсаулығы сырғып, аурудан қатты күйзелді. Фокс 1980 жылдың 25 қазанында дүние салды, одан кейін Каса Лагомарда жекелеген жерлеу рәсімі өтті, оны оның ұзақ жылдар бойы көмекшісі болған және асырап алған ұлы Дэвид Снайдер басқарды. Орындаушы үшін (композитордан өзгеше) сирек кездесетін құрметтің белгісі ретінде, оның қайтысынан кейін көп жылдар өткен соң да Вирджил Фокстің естелік рециталдары мен концерттері ұйымдастырылды. Мысалы, 1990 жылдың мамыр айында Кристалл соборындағы органмен Фредерик Сванн, Риверсайд шіркеуіндегі оның ізбасары, Вирджил Фоксқа арналған естелік концерт берді. Фокс туғанына 80 жыл толуына орай, оның есімін арнаулы бағдарлама KBYU FM радиосы Юта штатының Прово қаласында эфирге шығарды. 1992 жылдың 3 мамырында таратылған «Вирджил Фокс: Американдық виртуоз» атты радио бағдарламасында оның қайтысынан шамамен он екі жыл өткен соң, 1990 жылғы Сванннің Кристалл соборындағы естелік концертінен үзінділер қосылды және оның 15 жыл бұрын жазылған Токиодағы Джозеф Йонгеннің «Symphonie Concertante» атты туындысы орындалды. Сол айда Вашингтондағы Конгресс кітапханасында «Орган шеберлері: Вирджил Фокс және Э. Пауэр Биггс» концерті өтті. 2012 жылы, оның туғанына 100 жыл толуына орай, Фоксқа арналған құрмет көрсету Ванкувердегі шіркеуде өткен орган концертіне енгізілді. Оның көптеген жазбалары жаңадан өңделді және компакт-дискілерде кеңінен қолжетімді, сондай-ақ «Pipedreams» және «Sacred Classics» сияқты орган музыкасын тарататын радио бағдарламаларында үнемі ойнатылады. J. S. Бах, Джордж Фридерик Гендель, Франц Лист, Камиль Сен-Санс және Рихард Вагнердің органға арналған шығармаларының жинағы 1994 жылы Alfred Music Publishing баспасында жарық көрді. «At the Organ with Virgil Fox» кітабында Фокстың ең көп орындалатын шығармаларының бірнеше ноталық партитуралары, сонымен қатар оның белгілері, тіркелімдері және орган студенттеріне арналған транскрипциялары бар. Фокс туралы оның қайтысынан кейін жазылған өмірбаяндық еңбектердің қатарында оның бұрынғы менеджері Ричард Торренстің «Вирджил Фокс (The Dish): Ұлы американдық органшының ашық айтылатын өмірбаяны» (2001) және Дэвид Снайдердің «Вирджил Фокс – Оның нағыз өмірі және сіз білмеген құпиялары» (2020) кітаптары бар. Оның есімін сақтау мақсатында құрылған Вирджил Фокс қоғамы 2002 жылы Американдық органшылар гильдиясының қолдауымен Вирджил Фокс стипендиясын белгіледі.
Мұрағаттан алынған шығармалар
Орган тарихи қоғамының Виргиль Фокс жинағында Виргиль Фокстың қолжазбалары, хат алмасулары, бағдарламалары, түсірілімдері, бейнежазбалары және орган сипаттамалары сақталған. Санта-Барбарадағы Калифорния университетінің американдық тарихи жазбалар дискографиясы каталогында 1941-1977 жылдар аралығында Виргиль Фокстың "Victor" және "Decca" лейблдеріндегі отыз сегіз аудиожазбасы тіркелген.