Орган құбырындағы тоқтату тетігі

Кіріспе

Құбырлы органның бөлігі

Орган тоқтауы – құбырлы органның құрамдас бөлігі, ол қысыммен берілген ауаны (жел деп аталады) орган құбырларының жиынтығына жібереді. Оның атауы органшы тоқтатуларды таңдап пайдалана алатындығынан келіп шығады; әрқайсысы "қосылған" (кейбір құбырларға ауа өткізуге рұқсат беру) немесе "жабылған" (кейбір құбырларға ауа өткізуді тоқтату) күйде болуы мүмкін. Бұл термин сондай-ақ осы механизмді басқаратын басқару құралына да қатысты болуы мүмкін, оны әдетте тоқтату жапсырмасы, тоқтату түймесі немесе тартылатын түйме деп атайды. Құбырлы органды имитациялайтын электрлік немесе электрондық органдарда, Хаммонд органы мен клондау дөңгелегі органдарынан басқа, бірдей терминдер жиі қолданылады, олар "сырғанау таяқшасы" терминін пайдаланады. Термин кейде бір тоқтату арқылы басқарылатын құбырлардың қатарын білдіретін тіркелімнің синонимі ретінде де қолданылады. Тіркеу – белгілі бір дыбыс алу үшін тоқтатуларды үйлестіру өнері. "Барлық тоқтатуларды шығару" деген тіркес, бұрын тек органдағы барлық дауыстарды қосуды білдірген, енді мақсатқа жету үшін барлық қолданылатын құралдарды пайдалану үшін кеңінен қолданылады.

Механика

Орган түтіктері орган ішінде нота мен тембрға сәйкес физикалық түрде жинақтарға ұйымдастырылған. Әр нота үшін бірдей тембр беретін түтіктер жиынтығы реңк деп аталады, ал түтік органдағы әр перне әртүрлі реңктердің түтіктері арқылы жеке немесе біріктіріліп ойнатылатын нотаны басқарады. Тоқтатуларды қолдану арқылы органист барлық дыбыстарды бір уақытта естудің орнына, әртүрлі дыбыстар комбинациясын шығару үшін белгілі бір реңктерді таңдап өшіре алады ("тоқтату"). Тоқтату бір немесе бірнеше реңкке байланысты болуы мүмкін. Бүгінде белгілі бір реңк немесе реңктер жиынтығын таңдау үшін тоқтатуды "ашу" деп айтылса да, ең алғашқы органдар барлық реңктер "қосулы" күйінде жасалған. Тоқтатуды басқару механизмі әртүрлі болуы мүмкін, бірақ қағидасы бір: консольдағы тоқтатуды басқару органистке перне басылғанда қандай реңктердің дыбысталатынын таңдауға мүмкіндік береді. Органыст реңктің дыбысталуын қаласа, консольдегі тиісті басқаруды орындайды, соның арқасында түтіктерге ауа ағызылады. Сол сияқты, органшы да сол басқаруды кері бағытта орындау арқылы түтіктерге ауа беруден бас тарта алады. Көбінесе қолданылатын тоқтату басқару құралдарына консольден ішке-сыртқа жылғатын тоқтату түймелері және орнынан жылжып тұратын тоқтату тақталары жатады. Кейбір органдар, әсіресе Англия, Испания немесе Португалиядан келген кішкентай тарихи органдарда, бөлінген тіркелімдер болады, онда белгілі бір реңктер үшін екі тоқтату түймесі қарастырылған. Бір тоқтату түймесі пернетақтаның жоғарғы бөлігін, ал екіншісі төменгі бөлігін басқарады. Бұл құрылым пернетақтаның жоғарғы бөлігіне төменгі бөлігінен өзгеше дыбыс шығаруға мүмкіндік береді, бұл кішкентай органдарға, әсіресе бір мануалды органдарға көбірек мүмкіндіктер береді. Бөлінбеген және кеңейтілмеген реңктер (төмендегі Біріктіру, қарыз алу және кеңейту қарастырылады) әдетте, оларға тағайындалған пернетақтадағы пернелер санына тең түтіктерден тұрады: көбінесе мануалға тағайындалған реңк үшін 61 түтік, ал педальға тағайындалған реңк үшін 32 түтік.

Organ pipes are physically organized within the organ into sets according to note and timbre. A set of pipes producing the same timbre for each note is called a rank, while each key on a pipe organ controls a note which may be sounded by different ranks of pipes, alone or in combination. The use of stops enables the organist to selectively turn off ("stop") certain ranks in order to produce different combinations of sounds, as opposed to hearing all sounds simultaneously. A stop may be linked to a single or multiple ranks. While nowadays one speaks of "drawing" a stop to select a particular rank or set of ranks, the earliest organs were constructed with all ranks "on" by default. The mechanism for operating the stops varies widely, but the principle is the same: the stop control at the console allows the organist to select which ranks of pipes will sound when a key is pressed. When the organist desires a rank to sound, they operate the corresponding control at the console, allowing wind to flow to the pipes. Likewise, the organist can deny wind to the pipes by operating the same control in the opposite direction. Common stop controls include stop knobs, which move in and out of the console, and stop tabs, which toggle back and forth in position. Some organs, particularly smaller historical organs from England, Spain or Portugal, feature divided registers, in which there are two stop knobs for certain ranks. One stop knob will control the upper portion of the keyboard, and the other will control the lower portion of the keyboard. This arrangement allows the upper portion of the keyboard to sound a different registration than the lower portion, which lends a greater versatility to smaller organs, especially those with only one manual. Ranks which are neither divided nor extended (see below Unification, borrowing and extension) generally contain as many pipes as there are keys on the keyboard to which they are assigned: in most cases 61 pipes for a rank assigned to a manual and 32 pipes for a rank assigned to the pedal.

Қозғалтқыштың әдістері

Құбырлы орган тарихында тоқтатуларды іске қосу үшін бірнеше әртүрлі конструкциялар пайда болды. Ең көп таралған, «сылғыш сандық» деп аталатын конструкцияда, нақты бір қатар құбырлардың астына орналасатын, әдетте ағаштан жасалған, «сылғыш» деп аталатын материал жолағы болады. Сылғышта әр құбырға сәйкес келетін кішкентай тесіктер жасалған. Тоқтату құбырларды өшірулі күйге келтіргенде, тесіктер құбырлармен дәл келіспейді, нәтижесінде ауа құбырларға өтіп бара алмайды. Тоқтату құбырларды қосулы күйге келтіргенде, сылғыш жылжиды, тесіктерді құбырлармен сәйкестіреді, соның арқасында ауа құбырларға жетеді. Сылғыш сандық электр пайда болғанға дейін ойлап табылғандықтан, ол негізінен механикалық болып табылады. Көптеген органдар бастапқыда механикалық жетектілермен жасалған, бірақ кейін электр жетектілерімен жаңартылды. Басқа да кең таралған конструкцияларға пружиналық сандық, конус клапанды сандық және Питман сандығы жатады.

Біріктіру, қарыз алу және кеңейту

Бірлестік термині – бірнеше түрлі тоқтауларға бір құбыр қатарын басқаруға мүмкіндік беру арқылы, қосымша құбырлар қоспай, органның дыбыстық мүмкіндіктерін кеңейту тәжірибесін білдіреді. Мысалы, 8′-гедект тоқтауы 4′-гедект ретінде де қолжетімді болуы мүмкін, бір немесе басқа клавиатурада. Егер осы екі тоқтау да таңдалған болса және бір перне (мысалы, C3) басылса, бір қатардан екі құбыр дыбысталады: әдетте ойналған нотаға сәйкес келетін құбыр (C3) және одан бір октава жоғарырақ құбыр (C4). Қарыз алу немесе дуплекстеу – бір құбыр қатарының әртүрлі клавиатураларда немесе педальдегі бірнеше тоқтау түймелерінен қолжетімді болуын білдіреді. Ұзарту – бұл жоғарғы және/немесе төменгі регистрлерге қосымша құбырлар қосу арқылы, сол қатарды жоғарырақ және/немесе төменгі регистрлердегі тоқтауларға қарыз алуға мүмкіндік беру. Бірлестіру және қарыз алу (дуплекстеу) көбінесе физикалық құбырлары бар органға қатысты; алайда, кейбір (ескі) электрондық органдар да синтезделген виртуалды қатарлардың шектеулі санының дыбыстық мүмкіндіктерін кеңейту үшін бірлестіру мен дуплекстеуді қолданды. Бірлестіру және ұзарту органның дыбыстық мүмкіндіктерін және икемділігін арттырады, бірақ органшы органның тіркеуін жасағанда, әсіресе композиция бір уақытта көптеген ноталарды талап ететін болса, көбірек сақтық танытуы керек. Бірлестірілмеген органда дауыстар олардың арналған қызметіне сәйкес масштабталады. Мысалы, октавалық (4′) диапазон әдетте 8′ диапазондық қатардан кішірек және жұмсақ болады, ал бірлестіруде олар бірдей құбыр жиынтығын пайдаланудың нәтижесінде бірдей күшке ие болады. Тікелей қамыс хорлары (16′, 8′ және 4′) әртүрлі тембрлі қатарлардың артықшылығына ие, ал бірлестірілген қамыс хорында дауыстар бірдей болады. Барлық тоқтауларды қатты бірлестірілген/дуплекстелген органда ойнау, кейбір ноталарда басқаларына қарағанда жұқарақ дыбыс немесе жоғары гармониялардың басымдығына әкелуі мүмкін, себебі әртүрлі октавалардағы ноталар өздерінің орнына бірдей құбырларды қолданады. Органисттің біліміне кіретін нәрсе – бірлестіру мен дуплекстеуді анықтау және оларды ескеретін тіркеулерді жасау. Дегенмен, күшті бірлестіру шектеулі тәжірибе уақыты бар немесе композицияларды импровизациялайтын қонақ суретшілер үшін қиындықтар тудыруы мүмкін. Клавиатуралар арасындағы қарыз алу ағылшын органдарында шамамен 1700 жылдан бастап қолданылып келеді, бірақ әртүрлі биіктікте қарыз алу мақсатында құбыр қатарларын ұзарту салыстырмалы түрде жаңа құбылыс. Ұзарту және бірлестіру театрлық органдарда ең аз құбырдан дауыстардың барынша көп санын шығару үшін кеңінен қолданылады. Практикалық органдар мен кішігірім шіркеу органдарында әлі де едәуір бірлестіру мен дуплекстеуді көру жиі кездеседі. Дәстүрлі түрде, үлкен шіркеу органдарында және классикалық музыкаға арналған органдарда ұзарту аз қолданылады, ал билік иелері қарыз алуды және әсіресе ұзартуды мүмкіндігінше болдырмау керек деп санайды, құбырларға арналған орын шектеулі болған жағдайларды қоспағанда, онда ұзарту және/немесе бірлестіру қажет болады. 16′ тоқтаулардың құны мен кеңістігі және осы мүмкіндіктің әмбебаптығы себепті 16′ клавиатуралық қатарларды педаль бөліміне қарыз алу жиі қолданылады.

The term unification refers to the practice of expanding the tonal resources of an organ without adding more pipes by allowing several different stops to control the same rank of pipes. For example, an 8′ Gedeckt may also be made available as a 4′ Gedeckt, either on the same or a different manual. When both of these stops are selected and a key (for example, C3) is pressed, two pipes of the same rank will sound: the pipe normally corresponding to the key played (C3), and the pipe one octave above that (C4). Borrowing or duplexing refers to one rank being made available from multiple stop knobs, often on different manuals or pedal. Extension refers to the addition of extra pipes to the high and/or low ends of a rank in order to allow that rank to be borrowed by higher and/or lower stops. Unification and borrowing (duplexing) is mostly related to pipe organs with physical pipes; however, some (older) electronic organs also used unification and duplexing to expand the tonal resources of a limited number of synthesized virtual ranks. While unification and extension increase the tonal resources and flexibility of the organ, greater care needs to be taken by the organist in registering the organ, particularly when the composition requires many notes to sound at the same time. In a non unified organ, voices are scaled for their intended job. As an example, the octave (4′) diapason is generally of a smaller scale and softer than the corresponding 8′ diapason rank, whereas in unification they would be of the same strength due to using the same set of pipes. Straight reed choruses (16′, 8′ and 4′) have the luxury of ranks with different timbres, whereas a unified reed chorus has voices that are identical. Playing with all stops out on a heavily unified/duplexed organ may result in chords that sound thinner or emphasize higher harmonics on some notes more than others, due to notes in different octaves using the same pipes instead of having their own. Part of an organist's training is to detect unification and duplexing and to create registrations that take them into account. Nonetheless, heavy unification can create issues for visiting artists with limited practice times, or those improvising compositions. Borrowing between manuals occurs in English organs from about 1700, but extension of pipe ranks for the purpose of borrowing at different pitches is a relatively recent development. Extension and unification are heavily used in theatre organs to produce the maximum number of voices from a minimal number of pipes. It is still typical to see a significant amount of unification and duplexing in practice organs and small church organs. Traditionally, less use has been made of extension in large church organs and those designed for classical music, with authorities tending to regard borrowing in general and extension in particular as things to be avoided if possible, except in a few cases where space for pipes is limited, making extension and/or unification necessary. Borrowing 16′ manual ranks for the pedal division is more widely employed because of the expense and space requirements of 16′ stops and the versatility this allows.

Қиылысы мен ұзындығы

Орган түтігінің дыбық биіктігі оның ұзындығына байланысты. Басқа жағдайлар бірдей болса, ұзын түтіктер төменгі дыбық биіктігіндегі ноталарды шығарады, ал қысқа түтіктер жоғары дыбық биіктігінде болады. Орган тоқтағышы қажетті ноталар диапазонын шығару үшін ұзындығы әртүрлі түтіктер жиынтығын (қатар) пайдаланады. Түтіктердің дыбық биіктігі пернелермен байланысты болатын (яғни, фортепианодағы бірдей пернелердің дыбық биіктігімен сәйкес) тоқтамалар "бірліктік тоқтамалар" деп аталады. Басқа тоқтамалар бірліктік қатарлардан ұзын немесе қысқа түтіктерді қолданып, бірліктік дыбық биіктігінен жоғары немесе төмен белгілі интервалда дыбыстау үшін пайдаланылады ("октава биіктігі" немесе "мутация биіктігі"). Түтіктер қатарының дыбық биіктігі тоқтату тұтқасындағы санмен белгіленеді. Бірліктік дыбық биіктігінде, немесе "табиғи дыбық биіктігінде" дыбыстайтын тоқтама 8′ (айтылуы "сегіз фут") тоқтамасы деп аталады. Бұл номенклатура ашық түтіктер қатарындағы ең ұзын түтіктің шамамен ұзындығын көрсетеді. Жабық түтіктер қатарындағы ең төменгі түтіктің ұзындығы шамамен 4 футқа жетеді, бірақ ол бірліктік дыбық биіктігінде дыбысталатындықтан, оны да 8′ тоқтамасы деп атайды.

Қоспалар

Кейбір тоқтататын орындарда, микстер деп аталатындар, біртұтас биіктіктен жоғары бірнеше қатар құбырларды қамтиды, әдетте октавалар мен бестіктер. Микстің қатарлар саны тоқтату түймешігіндегі рим санымен көрсетіледі; мысалы, "Микстің V" деп белгіленген тоқтатуда әрбір нота үшін бес құбыр болады. Демек, әрбір басылған перне үшін бес түрлі құбыр дыбыстайды (барлығы бір тоқтату арқылы басқарылады). Октавалар мен бестіктерден құралған миксті "квинт миксі" деп атайды, ал октавалар, бестіктер және үлкен үшіншіден құралған миксті "терция миксі" деп атайды. Әдетте, микстің бестік және үшіншілері негізгі дыбысқа қатысты таза күйде реттеледі. Үшіншілер үшін, таза және тең темперамент аралығындағы 14 центтік айырмашылық аккордтарда байқалатын діріл тудыруға жеткілікті, сондықтан терция микстері, меантон темпераменттерінен бас тартқан кезде сирек кездеседі. Микстерде олардың биіктігіне сәйкес келетін сандар болады. Мысалы, 12.15.19.22 конфигурациясындағы микстің ең төменгі нотасында келесі қатарлар болады: 2 2/3′, 2′, 1 1/3′, 1′. Микстер әдетте, құбыр жасаушыға диапазонның жоғарғы бөлігінде тым кішкентай құбырлар жасау қиындығын болдырмау үшін "үзілістерге" ие болады. Ұзылыстардың кең таралған конфигурациясы – әр октавада микстің бестікке төмендеуі.

Корнет

Корнет органды тоқтатуы араласқанға ұқсас, бірақ олар негізінен соло дауыстар ретінде қолданылады, алайда олардың дыбысы оркестрлік корнеттің дыбысын қайталай бермейді. Корнетте әрқашан бесінші және үлкен үшіншілік болады, ал қатарлардың санына байланысты октавалар, сондай-ақ сирек кездесетін кіші жетілік және тоғызыншы да болуы мүмкін. Корнет түтіктері металдан жасалады және флейталар сияқты дыбысталады; 8′ қатары көбінесе тоқтатылған металл түтіктерден құралады. Қатарлар негізгі ырғақты күшейту үшін дұрыс реттеледі. 8′ негізгі үшін қатарлардың ең көп таралған конфигурациясы келесідей: II = 12.17; III = 12.15.17; IV = 8.12.15.17; V = 1.8.12.15.17. Корнет тоқтатулары көбінесе толық диапазонды ойнамайды; олар әдетте орталық До немесе тенорлық До-дан жоғарырақ диапазонды ойнайды. Виктория дәуірінен бұрынғы британдық және француздық органдарда бұл Корнет тоқтатуын үлкен органның басқа түтіктеріне қарағанда корпуста жоғарырақ орналастыруға мүмкіндік берді, бұл оның жақсырақ дыбысталуын қамтамасыз етті; бұл ағылшын тілінде «Mounted Cornet», ал француз тілінде «Cornet Séparée» деп аталады. Еуропа бойынша қолданылса да, Корнет ерекше француз орган жасаушыларымен байланысты, олар Корнетті XVIII және XIX ғасырларда тұрақты түрде қолданды, себебі француз хорлық қамыс тоқтатулары (Тромпетта, Бомбарда, Клерон) төменгі регистрде өте күшті (тілдері салмақталмаған), бірақ төмен жел қысымында жоғарырақ регистрде салыстырмалы түрде әлсіз болады; сондықтан Корнет осы хорлық қамыс тоқтатуларының жоғары регистрлерін күшейту үшін қолданылды. Бұл қолданылудың классикалық мысалы – «Grand Jeu» деп аталатын француздық тіркеу: Тромпеттер, Клерон және Корнеттер, Престантпен бірге (ал «Plein Jeu» корнеттерді қамтымайды). Француз органдарында 8 футтық Бурдонды 4′ және 2′ тоқтатуларымен, сондай-ақ Назард пен Тьерспен қолданғанда, пайда болған ансамбль «Cornet Décomposée» деп аталды (көбінесе жоғарыда сипатталған «Cornet Séparée»мен шатастырылады), себебі ол жеке Корнет тоқтатуымен бірдей құрамға ие болды. Кейде Корнет 16′ негізінде де жасалады (16′, 8′, 5 1/3′, 4′ және 3 1/5′), бірақ жеке қатарлар көбінесе жеке тоқтатулар ретінде конфигурацияланады (мысалы, Grande Tierce 3 1/5′ және Grand Nasard 5 1/3′, Иснард ағайындары Прованстың Сент-Максимин қаласында орнатқан). 32′-дегі корнет тоқтатулары да белгілі, себебі олар 32′-дегі қамыс тоқтатуының дыбысын бірдей көлемдегі немесе қымбат түтіктерді пайдаланбастан жақындата алады (мысалы, Джон Комптон Англияның Уэйкфилд соборында қолданған).

A cornet organ stop is similar to a mixture, but they are primarily used as solo voices, though their sound is not imitative of the orchestral cornet. A cornet will always contain the fifth and major third, and, depending on the number of ranks, may contain octaves, and more rarely the minor seventh, and ninth. Cornet pipes are made of metal and voiced as flutes; the 8′ rank is usually made of stopped metal pipes. The ranks will be justly tuned to reinforce the fundamental. The most common configuration of ranks for an 8′ fundamental is as follows: II = 12.17; III = 12.15.17; IV = 8.12.15.17; V = 1.8.12.15.17. Cornet stops do not usually play the full compass; they generally play from either Middle C, or Tenor C, to the top. In British and French organs before the Victorian period, this allowed the Cornet stop to be raised up within the case relative to the other pipes of the Great organ around it for better projection; this is known as a 'Mounted Cornet' in English and 'Cornet Séparée' in French. Though used throughout Europe, the Cornet is especially associated with French organ builders, who used Cornets with particular regularity especially through the Eighteenth and Nineteenth centuries, since French chorus reed stops (Trompette, Bombarde, Clairon) are very strong in the bass (having un weighted tongues) but, when on low wind pressures, comparatively weak further up the compass; the Cornet was therefore used to strengthen the treble ranges of these chorus reed stops. A characteristic example of this use is the classic French registration known as the 'Grand Jeu': a combination of Trompettes, Clairons and Cornets, together with the Prestant (by contrast the 'Plein Jeu' does not include cornets). In French organs, when an 8 ft Bourdon was used with 4′ and 2′ stops plus a Nasard and Tierce the resulting ensemble was known as a 'Cornet Décomposée' (often confused with the 'Cornet Séparée' described above) since it had the same composition as a standalone Cornet stop. Occasionally Cornets are supplied based on a 16′ fundamental (16′, 8′, 5 1/3′, 4′ and 3 1/5′), though the individual ranks are more usually configured as separate stops (for example the Grande Tierce 3 1/5′ and Grand Nasard 5 1/3′ supplied by the Isnard brothers at St Maximin, Provence). Cornet stops in 32′ are also known, as they are able to approximate the sound of a 32′ reed stop without the using pipes of the same bulk or expense (as used for example by John Compton at Wakefield Cathedral, England).

Сесквиальтера

Сескиальтера (немесе Секскиальтера) корнетке ұқсас, себебі оның құрамында әрқашан бесінші және негізгі үшінші (тура күйленген) болады, бірақ олар әдетте дауыс диапазонның толық ауқымын қамтиды. Олар көбінесе IV қатардан аспайды, ең көп кездесетіні II немесе III қатарлы болып табылады. Сескиальтера конфигурациясы корнетке қарағанда біркелкі болмайды, сондықтан квинт және терция қатарларын конфигурацияның кез келген жеріне орналастыруға болады. Мысалы, 15.17.19, 17.19.22 және 19.22.24 конфигурациялары – бәрі де сескиальтера үшін жарамды. Сескиальтера тізілімдері жеке немесе хор тізілімдері ретінде қолданылуы мүмкін. Британдық Виктория дәуірінің сескиальтерасы көбінесе белгілі бір бөлімдегі (әдетте Ұлы немесе Үрлеу органы; сирек Хор органы) жалғыз қоспалы тізілім болып табылды, әдетте 17.19.22-ден басталып, содан кейін дауыс диапазонның жоғары бөлігінде 12.15.17-ге дейін өзгеретін, хорға қосылып, домна мен флейта тізілімдерін үйлестіруге арналған. Ал, XVII және XVIII ғасырлардағы голланд, неміс және скандинавиялық сескиальтералары жеке тізілімдер (әдетте 12.17) болды, көбінесе (бірақ міндетті емес) Rückpositiv бөлімінде кездеседі, олардың галерея жиегінен сололық партияны негізгі орган корпусындағы тізілімдермен сүйемелдеу арқында акустикалық кеңістікке жеткізе алады; сондықтан мұндай сескиальтералар лютерандық хоралды орган репертуарымен тығыз байланысты. Сескиальтералар корнет тізілімдерінен әдетте олардың құрамындағы құбырлардың айырмашылығымен ерекшеленеді: корнеттер (әсіресе француздық үлгілер) кең, флейталық дыбыспен жасалса, сескиальтералар көбінесе тар, негізгі дыбыспен жасалады (бірақ бұл айырмашылық 20 ғасырғы органдарда бұрынғы органдарға қарағанда аз байқалады). Сондықтан сескиальтералардың дыбысы корнеттерге қарағанда көбінесе өткір болады.

Белгілі мысалдар

Әлемдегі ең қатты орган топырағы – Бордвок Холл аудиториясының оң жақтағы педаль бөлімінде орналасқан Grand Ophicleide. Ол 100 дюймдік жел қысымында тұрады және Гиннес рекордтар кітабында "құлақты жарып жіберетін қаттылықтағы таза керней үні, ең қатты локомотив сыбызғысынан алты еседен астам" деп сипатталған. Бұрынғы орган кураторы сахна қызметкерлерін "Ұлы Офиклид" аспабын пайдаланғанда ескертіп отырды, себебі оның дыбысы өте қатты болатын. Ple деп аталатын, ең көп құбырдан тұратын қоспа аялдамасы Испанияның Сантаньи (Мажорка) қаласында орналасқан. Оның сол қолында 22 қатар, оң қолында 25 қатар құбыр бар. Әлемде тек екі нағыз және толық (акустикалық, цифрлық емес, C−1 дейін төмендейтін) 64′ аялдамасы бар: Сидней қалалық үйінің ғимарат органындағы Contra Trombone 64′ (дыбыс үлгісін алу үшін осы жерге басыңыз) және Бордвок Холл аудиториясының органындағы Diaphone Dulzian 64′ (дыбыс үлгісін алу үшін осы жерге басыңыз). Бұл аялдамалардың ең төменгі нотасының жиілігі 8 Гц құрайды. Көптеген динамиктердің және адам есту қабілетінің шектеулеріне байланысты, тыңдаушы үлгідегі ең төменгі жиіліктерді ести алмайды, бірақ оларды "сезіне" және олардан жоғарырақ гармоникаларды ести алады. Көптеген ірі органдардың тізімінде 64′ аялдамасы болады, бірақ олардың көпшілігі цифрлық, акустикалық имитация (32′ және 21 1/3′ ұзартуы біріктіріліп, 64′ нәтижесін тудырады), октавадағы жоғарғы құбырлар, немесе бір немесе бірнеше октава төмен естілуі үшін электронды түрде өңделген жоғары дыбыстың үлгісі болып табылады. Бордвок Холл аудиториясының органы 64′ және 42 2/3′ аялдамаларын біріктіру арқылы 128′ аялдамасын жасауға қабілетті.

Тоқтатудың басқа түрлері

Vogelgesang (сондай-ақ rosignolo деп те белгілі), – органдағы дыбыстарды имитациялайтын құс.