Кіріспе

Көзбен бағыттау құрылғысы

Көзбен бағыттау құрылғысы немесе нысана – қару-жарақтарды, геодезиялық құралдарды, ұшақтарды, оптикалық жарықтандыру жабдықтарын немесе ірі оптикалық құралдарды нысанаға дәл бағыттау (яғни, нысана алу) үшін қолданылатын кез келген құрылғы. Нысаналар – пайдаланушының көз сызығын нысанамен тікелей сәйкестендіруге арналған қарапайым физикалық белгілер жиынтығы немесе жүйесі болуы мүмкін (мысалы, қарудағы ақ желеуіштер), немесе нысананың оптикалық түрде жақсартылған (көбінесе ұлғайтылған) бейнесін, нысаналау нүктесімен бір фокуста бағыттайтын оптикалық құралдар (мысалы, телескоптық, рефлекторлық және голографиялық нысаналар) болуы мүмкін. Сондай-ақ, нысананың өзіне жарықпен нысананы ("жарық дақ") проекциялайтын, тікелей көре алатын әркімге көрінетін нысаналар бар, мысалы, кейбір түнгі көру құрылғыларындағы лазерлік нысаналар мен инфрақызыл жарықтандырғыштар, сондай-ақ кеңейтілген немесе тіпті виртуалды шындық мүмкіндіктері бар цифрлық камералар ("ақылды нысаналар"), бейнелеу алгоритмдері арқылы жақсартылған нысана бейнесін шығарады.

Қарапайым көріністер

Ең қарапайым түрінде, нысана көбінесе екі бөліктен тұрады: алдыңғы және артқы бағыттағыш элементтер, оларды бір сызыққа келтіру қажет. Мұндай нысаналар көптеген түрдегі құрылғыларда кездеседі, оның ішінде қару-жарақ, геодезиялық және өлшеу құралдары, сондай-ақ навигациялық құралдар бар. Қаруларда мұндай нысаналар әдетте берік металлдан жасалған, сондықтан оларды "темір нысаналар" деп атайды, бұл оптикалық немесе электрондық нысаналардан ерекшеленеді. Көптеген қару түрлерінде олар орнатылған, бекітілген, реттелетін немесе биіктікке, жел бағытына, нысананың жылдамдығына және басқа да факторларға қарай белгіленген болуы мүмкін.

Оптикалық нысаналар

Оптикалық көзделгілер пайдаланушыға нысананың бейнесіне қабатталған, тураланған нысана нүктесі немесе белгісін (ретикүл деп те аталады) көрсететін, жақсартылған бейне беретін оптиканы қолданады, мүмкіндігінше бірдей фокустық жазықтықта.

Телескоптық көріністер

Телескоптық көздегіш – оптикалық жүйеде оптикалық тұрғыдан дұрыс орналастырылған, дәл нысана табу үшін белгілі бір нысана белгісі (ретикл) жабдықталған сыну телескопы. Телескоптық көздегіштер қарулар, геодезиялық құралдар және тіпті ірі телескоптардағы көздегіштер ретінде (анықтағыш деп аталады) кең түрде қолданылады.

Айналдырғыш көзге

Оптикалық көріністің тағы бір түрі – рефлекторлық (немесе "көрініс") көрініс, әдетте ұлғайтпайтын оптикалық құрылғы. Ол пайдаланушыға шыны элемент арқылы қарап, көру өрісіне нақты бейнеленген жарықтандырылған нысана нүктесін немесе басқа да суреттің шағылысын көруге мүмкіндік береді. Бұл көріністер 100 жылдан астам уақыттан бері қолданылып келеді және барлық типтегі қарулар мен құрылғыларда пайдаланылады. Рефлекторлық көріністер алғаш рет Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында неміс әуе кемелерінде қару ретінде қолданылды. Жылдар бойы олар жетілдіріліп, 1950-1960 жылдары бағытты есептеуге арналған гироскоптар мен электрониканы (Екінші дүниежүзілік соғыс гирокөздегіші), радиолокациялық қашықтықты анықтау және басқа ұшу туралы ақпаратты қосты, соңында заманауи бас-көрсеткіш дисплейіне айналды.