Көзілдірік арқылы көрінгендей

Кіріспе

1961 жылғы швед драмалық фильмі «Көзілдіріктен қарағандай» (Såsom i en spegel) Ингмар Бергманның сценарийі мен режиссерлігінде түсірілді. Басты рөлдерде Гарриет Андерссон, Гуннар Бьёрнстранд, Макс фон Сидоу және Ларс Пассгард. Фильмде шизофрениямен ауыратын жас әйел (Андерссон) күйеуімен (фон Сидоу), әкесі – жазушы (Бьёрнстранд) және көңілі толмаған інісімен (Пассгард) бірге шалқар аралда демалысқа шығады. Бергман фильмді жеке тәжірибесі мен қарым-қатынастарына сүйене отырып, үш актілік пьеса ретінде құрастырды. Бұл фильмді ол алғаш рет Fårö аралында, оператор Свен Никвисттің ұсынысымен түсірді. Фильмнің музыкалық сүйемелдемесінде Иоганн Себастьян Бахтың шығармалары қолданылған. Фильмде Құдайды махаббатпен теңеу, өнердегі қанаушылық, психоз және сексуалдық тақырыптар зерттеледі. «Көзілдіріктен қарағандай» фильмі жағымды пікірлерге ие болды, әсіресе Андерссонның актерлік шеберлігі жоғары бағаланды, сонымен қатар «Үздік шетелдік фильм» номинациясында «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Одан кейін Бергманның 1963 жылғы «Қысқы жарық» және «Үнсіздік» фильмдері шықты, олар тақырыптық жағынан байланысты.

Сюжет

Бұл оқиға 24 сағаттың ішінде, төрт отбасы мүшелері алыс аралда демалыс өткізгенде, олардың бірі Карин шизофрениядан емделген ауруханадан босатылғаннан кейін өтеді. Кариннің күйеуі Мартин (вон Сидоу) құрметке ие дәрігер, оның әкесі Дэвидке (Бьёрнстранд) Кариннің ауруы емсіз деп айтады. Осы арада, 17 жасар Минус (Пассгард), Кариннің ағасы, оған әкесінің сүйіспеншілігіне ие болғысы келетінін және онымен сөйлесуге мүмкіндік беретінін айтады. Дэвид - "жазу блогынан" зардап шегетін, шетелге ұзақ сапардан оралған романист. Ол бір айдан кейін тағы да кететінін хабарлайды, бірақ ол қалуға уәде берді. Басқалары Минус жазған пьесаны орындайды. Дэвид, пьесаны мақұлдағандай етіп, пьеса оның кейіпкеріне шабуыл ретінде түсіндірілуі мүмкін болғандықтан, ренжіді. Сол түні, Мартиннің эротикалық ұсыныстарын қабылдамастан кейін, Карин оянып, көпіршікке көпіршік құлағын естиді. Ол қабырға қағазын жұлып жатқан дауыстарды естиді. Содан кейін ол Дэвидтің бөлмесіне кіреді және оның үстелін қарап, оның күнделігін табады, оның ауруының емсіз екендігін сипаттағанын көреді. Ол оның күйзелісінің егжей-тегжейін жазуға деген ықыласын байқайды. Келесі күні таңертең Дэвид пен Мартин балық аулап жүргенде, Каринге қарсы шығады. Мартин Дэвидті өз өнерінің игілігі үшін қызынан құрбандыққа шалуда, сондай-ақ өзін-өзі ойлауда, жансыз, қорқынышты және жалған болып саналады. Дэвид Мартиннің айтқандарының көбісі шындық екенін мойындайды. Дэвид жақында жардан құлап, өзін-өзі өлтіргісі келгенін, бірақ бұзылған трансмиссияның арқасында аман қалғанын айтады. Оның айтуынша, содан кейін ол Каринді, Минус пен Мартинді жақсы көретінін біледі, бұл оған үміт береді. Осы арада Карин Минусқа өзінің эпизодтары туралы және ол Құдайды тақтадағы обойдың артында көрінуін күтіп отырғанын айтады. Минус жыныстық жағынан біршама ренжіді, ал Карин оны мазалайды, тіпті ол порнографиялық журнал жасырғанын білгеннен кейін. Кейін жағада Карен дауылдың жақындап келе жатқанын көргенде, апатқа ұшырап, қорқып қашады. Минус оған барады да, олар жыныстық қатынасқа түседі. Минус басқаларға кемедегі оқиға туралы айтады, ал Мартин жедел жәрдем шақырады. Карин әкесін жалғыз көруді сұрайды. Ол Мартин мен Минусқа қатысты өзінің жаман қылығын мойындайды, оған дауыс осылай әрекет етуге және Дэвидтің үстелін іздеуге айтқандығын айтады. Ол Дэвидке ауруханада қалуды қалайтынын айтады, өйткені ол екі шындықтың арасында алға-артқа жүре алмайды, бірақ біреуін таңдау керек. Олар ауруханаға бара жатқанда, ол Мартин мен Дэвид оның әрекеттерін бақылайтын сақшыға жүгіреді. Ол Құдай шкафтың есігінен шығатын болады деп айтады және күйеуінен осы сәтті ләззат алуға рұқсат етуін сұрайды. Ол қабырғадағы жарыққа көз тігіп, одан жәндік шығады. Тез жәрдем машинасы, тікұшақ терезеден ұшып өтіп, қатты шу шығарып, есікті шайқап ашады. Карин есік жағына қарай жүгіріп барады, бірақ кейін қорқып, қашып кетеді. Карин жоғалып кетеді, ал қайтадан ашуланып, есірткімен өлтіріледі. Ол тұрып, оларға Құдай туралы айтады: оған енуге тырысқан зұлым жәндік. Ол Құдайдың көздеріне қарады, олар "салқын әрі тыныш" болды, ал Құдай оған енбей қалғанда, ол қабырғаға қарай кері шегінді. "Құдайды көрдім", - деп жариялады ол. Карин мен Мартин тікұшақпен кетіп барады. Минус әкесіне қорқатынын айтады, өйткені Карин оны кемеге алып кеткеннен кейін ол қарапайым шындықтан кетуге кірісті. Ол әкесінен осылай өмір сүре ала ма деп сұрайды. Дәуіт оған "бір нәрсеге берік тұрып" қана қоя алатынын айтады. Ол Минусқа өзінің үміті туралы айтады: махаббат. Дейвид пен оның ұлы сүйіспеншіліктің Құдаймен байланысы туралы ой бөліседі. Минус әкемен шын жүректен сөйлескеніне риза болып: "Әкем маған сөйледі", - дейді.

The story takes place during a 24 hour period while four family members take their vacation on a remote island, shortly after one of them, Karin, is released from an asylum where she has been treated for schizophrenia. Karin's husband Martin (von Sydow), a respected doctor, tells her father David (Björnstrand) that Karin's disease is almost incurable. Meanwhile, Minus (Passgård), Karin's 17 year old brother, tells Karin that he wishes he could have a real conversation with his father and feels deprived of his father's affection. David is a novelist suffering from "writer's block" who has just returned from a long trip abroad. He announces he will leave again in a month, though he promised he would stay. The others perform a play for him that Minus has written. David, while feigning approval of the play, takes offence since the play can be interpreted as an attack on his character. That night, after rejecting Martin's erotic overtures, Karin wakes up and follows the sound of a foghorn to the attic. She faints after an episode in which she hears voices behind the peeling wallpaper. She then enters David's room and looks through his desk and finds his diary, seeing his description of her disease as incurable. She discovers his callous desire to record the details of her deterioration. The following morning, David and Martin, while fishing, confront each other over Karin. Martin accuses David of sacrificing his daughter for his art and of being self absorbed, callous, cowardly, and phony. David is evasive but admits that much of what Martin says is true. David says that he recently tried to kill himself by driving over a cliff but was saved by a faulty transmission. He says that after that, he discovered that he loves Karin, Minus and Martin, and this gives him hope. Meanwhile, Karin tells Minus about her episodes, and that she is waiting for God to appear behind the wallpaper in the attic. Minus is somewhat sexually frustrated, and Karin teases him, even more so after she discovers that he hides a pornographic magazine. Later, on the beach, when Karin sees that a storm is coming, she runs into a wrecked ship and huddles in fear. Minus goes to her and they engage in incestuous sexual activity. Minus tells the other men about the incident in the ship and Martin calls for an ambulance. Karin asks to speak with her father alone. She confesses her misconduct toward Martin and Minus, saying that a voice told her to act that way and also to search David's desk. She tells David she would like to remain at the hospital, because she cannot go back and forth between two realities but must choose one. While they are packing to go to the hospital, she runs to the attic where Martin and David observe her actions. She says that God is about to walk out of the closet door, and asks her husband to allow her to enjoy the moment. She becomes fixated on a crack in the wall out of which a spider emerges. The ambulance, a helicopter, flies by the window, making a lot of noise and shaking the door open. Karin moves toward the door eagerly but then she runs from it, terrified, and goes into a frenzy of panic. Karin vanishes and, reappearing in a frenzy, is sedated. When she stands, she tells them of God: an evil faced spider who tried to penetrate her. She looked into God's eyes, and they were "cold and calm," and when God failed to penetrate her he retreated onto the wall. "I have seen God," she announces. Karin and Martin leave in the helicopter. Minus tells his father that he is afraid, because when Karin had grabbed him in the ship, he began leaving ordinary reality. He asks his father if he can survive that way. David tells him he can if he has "something to hold on to". He tells Minus of his own hope: love. David and his son discuss the concept of love as it relates to God, and they find solace in the idea that their own love may help sustain Karin. Minus is grateful and in awe that he finally had a real conversation with his father, uttering: "Papa spoke to me".

Даму

Ингмар Бергман күнделігіне фильмге қатысты идеяларын, ата-анасы Карин және Эрик Бергманмен кездесіп, татуласу жоспарларындағы жеке тәжірибесіне сүйене отырып жазғаннан кейін, Ингмар Стокгольм архипелагындағы Торо аралында сценарий жазды. Ол оны үш актілі пьеса ретінде көріп, актілерді "көзқанақтар" ретінде пайдаланды, олар бір нәрсені әртүрлі бұрыштардан көрсетеді. Осыдан фильмнің атауы 1 Коринфтерге 13-тараудан алынған сөз тіркесімен берілді. Бергман Карин кейіпкерінің прототипі жас кезінде бірге тұрған әйел екенін айтты. Ол оған нәрсе істеуге бұйрық беретін дауыстар естігенін мәлімдеді. Дэвид өзін-өзі өлтіруге тырысқан көрінесі Бергманның 1955 жылы «Жазғы түннің күлкісін» түсіруге кіріспес бұрын Швейцариядағы нақты өмірдегі әрекетінен шабыттанды. Бергман «Мен фильмге дайындалып жатқанда, шынымен қашып бара жатқан басқа адамның трагедиясына қызығушылық таныттым» деп түсіндірді. Ол сценарийін «бір қарапайым философияны ұсынуға жасалған әрекет: Құдай – махаббат, ал махаббат – Құдай» деп сипаттады. Бергман кейіннен бұл ойдың шындықтан алыс екеніне өкініп, оптимистік эпилогтың «соңына тіркелгенін» мойындады, ол онымен бетпе-бет келгенде «қайыстырды». Ол былай деді: «Мен құдайға қатысты нақты концепцияға тиіп, содан кейін оған сүйіспеншіліктің жұқа қабатын жағуға тырыстым». Дайындық үшін Андерссон шизофрения туралы пікір алу үшін медбикемен байланысты. Janus Films компаниясы фильмнің АҚШ-тағы тұсаукесерін Нью-Йоркте 1962 жылдың 13 наурызында өткізді, бірақ «Үздік шетелдік фильм» номинациясы бойынша «Оскар» жүлдесіне ие болған фильмдер жарияланғанға дейін оны кейінге шегерді. Жанус Оскар кампаниясы аясында дауыс беруге дейін Лос-Анджелестегі Академия мүшелеріне көрсетілім ұйымдастырды. 2003 жылдың 19 тамызында The Criterion Collection компаниясы фильмді 1-аймақта DVD форматында, сондай-ақ Бегманның «Қысқы жарық», «Үнсіздік» фильмдерімен және Вилгот Шёманның «Ингмар Бергман фильм түсіреді» деректі фильмімен бірге шығарды. 2018 жылдың 20 қарашасында Criterion Blu-ray нұсқасын, сондай-ақ тағы 38 Бергман фильмін «Ингмар Бергманның киносы» жинағына (Аймақ А) қосты.

After Ingmar Bergman made notes on his ideas for the film in his diary, drawing on his personal experiences in planning to meet and reconcile with his parents Karin and Erik Bergman, Ingmar wrote the screenplay on the island of Torö in the Stockholm archipelago. He imagined it as a three act play, where the acts serve as "mirror panels," showing the same thing from different angles. This led to the phrase from the Biblical passage 1 Corinthians 13 being used as the film's title. Bergman claimed the inspiration for the character of Karin was a woman he had lived with when he was younger. He reported she heard voices telling her to do things. The scene where David describes his attempted suicide is also inspired by Bergman's real life attempt in Switzerland, before making Smiles of a Summer Night in 1955. Bergman explained that "while I was preparing the film, I became interested in the human drama surrounding another human being who really was in the process of slipping away". He also referred to his screenplay as "a desperate attempt to present a simple philosophy: God is love, and love is God". Bergman later regretted that message as lacking truth, and acknowledged that the optimistic epilogue was "tacked loosely onto the end," causing him to feel "ill at ease" when later confronted with it. He added that "I was touching on a divine concept that is real, but then smeared a diffuse veneer of love all over it." To prepare, Andersson contacted a nurse to discuss schizophrenia. Janus Films launched the film's U. S. release in New York City on 13 March 1962, delaying it until the finalists for the Academy Award for Best Foreign Language Film were announced. Janus also promoted its Oscar campaign by screening it for Academy members in Los Angeles before voting occurred. On 19 August 2003, The Criterion Collection released the film on DVD in Region 1, along with Begman's films Winter Light and The Silence and Vilgot Sjöman's documentary Ingmar Bergman Makes a Movie. On 20 November 2018, Criterion included a Blu ray version, along with 38 other Bergman films, in the set Ingmar Bergman's Cinema in Region A.