Кіріспе
Құстарды ұстауға арналған үлкен қоршау – құстарды ұстауға арналған үлкен қоршау, бірақ кейде жарғақтарды да көрсетуге болады. Құстарға арналған клеткалардан айырмашылығы, құстар қоршауы құстарға ұшуға мүмкіндік беретін кеңірек тұру орыны ұсынады; сондықтан, құстар қоршаулары кейде Ұлыбританияның кейбір аймақтарында «ұшу клеткасы» немесе «құс клеткасы» деп те аталады. Құстар қоршауында табиғи ортаны жақсарту үшін көбінесе өсімдіктер мен бұталар отырғызылады.
An aviary is a large enclosure for confining birds, although bats may also be considered for display. Unlike birdcages, aviaries allow birds a larger living space where they can fly; hence, aviaries are also sometimes known as flight cages or bird cages in some places in the United Kingdom. Aviaries often contain plants and shrubbery to simulate a natural environment.
Құс үйінің әртүрлі түрлері
Үлкен құс оялары көбінесе зоологиялық бақтарда (мысалы, Лондон зообағы, Вашингтондағы Ұлттық зообақ және Сан-Диего зообағы) кездеседі. Құс саябақтарында да, оның ішінде Сингапурдағы кеңістікті Bird Paradise немесе Гонконгтағы кішкентай Эдвард Юд құс оясында да кездеседі. Питтсбург АҚШ-тың Ұлттық құс оясына ие, бұл Солтүстік Америкада зообақтың ішінде орналаспаған құс ояларының ең танымал мысалы болуы мүмкін. Дегенмен, Солтүстік Америкадағы зообақтың ішінде орналаспаған ең көне қоғамдық құс оясы – Гамильтон құс оясы, ол Канаданың Онтарио штатындағы Гамильтон қаласында орналасқан. Трейси құс оясы – Юта штатының Солт-Лейк-Сити қаласындағы Либерти паркінің қалалық қоғамдық саябағындағы құс саябағының мысалы. Еуропалық поместье бақтарында, мысалы, Ұлыбританиядағы Уэдсдон Манор және Франциядағы Версальде кейбір кішкентай құс ояларын кездестіруге болады. Кейбір қоғамдық аквариумдарда, мысалы, Орегон жағалауы аквариумында (Ньюпорт, Орегон) немесе Монтерей шығанағы аквариумында су құс оялары бар. Ұя салуға құштар және оған жағдай жасауға мүмкіндігі барлар үшін үй құс оялары танымал. Көптеген құс өсірушілер өздерін "құс оялары" деп атайды, себебі көптеген құс жұптары көбею үшін көбінесе көбею қаптарына қарағанда құс ояларында жақсы көбейеді. Үй құс ояларын иесі өзі салып немесе коммерциялық жеткізушіден алуы мүмкін. Үй құс оялары екі негізгі түрге бөлінеді: жерге орнатылған және аспалы құс оялары. Жерге орнатылған құс оялары тышқандар және басқа да зиянды жәндіктердің кірмеуі үшін бетон негізге бекітіледі. Аспалы құс оялары тек құс оясының "аяқтары" арқылы жерге бекітіліп, ауада ілініп тұрады, сондықтан аспалы құс ояларында қорғаныш негізіне қажеттілік болмайды. Жерге орнатылған құс ояларының көпшілігі әдетте ағаштан немесе ПВХ-тан жасалған каркасқа ие, ал қоғамдық құс ояларында металл каркас жиі кездеседі, бірақ аспалы құс ояларында металл каркас болуы да мүмкін. Орнитология институттарында құс оялары зерттеу мақсатында да қолданылады.
Қазіргі заманның алғашқы кезеңдері
Құстарды ұстау және көрсетуге арналған үлкен қосқанаты, б.з. 1500 жылдарға дейін, тіпті одан да ертерек, Ацтектердің Теночтитлан қаласында табылған. Бұл туралы 1521 жылы қалаға келген Эрнан Кортес жазған. Сонымен қатар, 1829 жылы салынған "Raven Cage" Лондон зообағындағы ең көне құрылымдардың бірі саналады.
ХХ ғасырдан қазіргі уақытқа дейін
1902 жылы Смитсондар институтының ұлттық зоологиялық саябағында ұшатын тор аяқталды. 1964 жылы жаңа Ұшқыр Қақпақ салынды. Сент-Луис зоопаркы 1904 жылғы Әлемдік көрмедегі Ұшу Қақпағына ие. Бұл Дүниежүзілік көрмеге арналған екі тұрақты құрылыстың бірі (екіншісі – Сент-Луис өнер мұражайының Касс Гилберт ғимараты). 1904 жылы ол құстар үшін ең үлкен қақпақ болды. Бүгінде ол әлемдегі ең ірі еркін ұшу құс үйлерінің бірі. 69 метр (228 фут) ұзындығы, 26 метр (84 фут) ені және 15 метр (50 фут) биіктігі бар қақпақ Смитсондар институты Сент-Луис әлемдік көрмесі үшін арнайы салдырған. 1910 жылы Сент-Луис зообағының құрылуына осы алып қақпаққа деген жергілікті мақтаныш себеп болды. 1937 жылы архитектор Луис Джон Гилл жобалаған Сан-Диего зоопаркының құс үйі ашылды; ол кезде ол әлемдегі ең үлкені болды. 55 метр (180 фут) ұзындығы, 18 метр (60 фут) ені және 30 метрден (100 футтан астам) биіктігі бар бұл алып болат құрылымды Құрылыс жұмыстары басқармасы 50 000 долларға қаржыландырды. Онда құстардың ұшуына кедергі келтіретін арқалықтар, қиылыстар немесе сымдар болмады. 1948 жылғы Антверпен қақпақ жүйесімен құстар Антверпен зоопаркындағы Құс ғимаратының ішінде қолданылатын жарық жүйесі арқылы ғана жұртшылықтан бөлінеді. Франкфурт зоопаркындағы құс үйі 1969 жылы салынды. Оның Құс залдары құстарды алғаш рет үлкен шынымен жабдықталған шағын орталарда көрсетті. Суға түсетін көрмелерде су астында аң аулайтын қазтар мен балықшыларды көруге болады, ал еркін ұшу залында келушілер әлі де тығыз өсімдіктер арасында тропикалық құстармен бірге жүреді. 1963 жылы осы принцип ашық ауада құс қалыңдығын салу үшін қолданылды. Бұл қалың бұталармен қоршалған және әртүрлі тіршілік орталарында жасалған он құс үйі, оған келушілер сым торлары мен арқан перделер арқылы кіре алады. Бронкс зоопаркындағы 1972 жылы аяқталған Әлемдік құстар екі қабатты құс үйі – үлкен, көрікті, жабық еркін ұшу көрмесі. Көрмедегі бір бағыттағы қозғалыс келушілерді шөлден тропикалық орманға дейін құстардың 25 мекені арқылы жүргізеді. Әр көрініс тірі өсімдіктермен толықтырылған диорама әлемінде қуана-қуана ұшып жүрген құстардың микроклиматын керемет дәлдікпен қайта жасайды. Бес құс үйі толық ашық: ең үлкендерінің екеуінде құстар еркін жүріп, адамдар олардың мекендеу ортасымен бірге жүреді. Генри Дорли зоопаркының Симмонс құс үйі 1983 жылы ашылды және әлемдегі ең ірі еркін ұшу құс үйлерінің бірі болып табылады. Құс үйінің аумағын әлемнің барлық жерлерінен келген 500-ге жуық құс алып жатыр. Бұл көрмеде фламинго, үйрек, аққу, лелек, журавль, қалақұс, ибис және балықшылдарды көруге болады. Құс үйінің ұзындығы 244 метр, ал ортасында биіктігі 23 метр. Екі дюймдік нейлон тор кабельдер мен діңгектер жүйесімен бекітілген. Сымның орнына нейлонды қолдану – ерекше идея. Оңтүстік Африканың Батыс Кейп аймағында орналасқан "Эден құстары" құстар қорымы әлемдегі ең үлкен еркін ұшу құс үйі болуы мүмкін. Құс үйі 2005 жылы ашылды және 514 шаршы километр аумақты алып жатыр.