Кіріспе

Құсбақа түрі

Siebenrockiella leytensis – Филиппинге ендемик тұщы су құсбақасының бір түрі. Ол аса қауіпті түрлерге жатқызылған. Куйонон тілінде оны "бакоко" деп атайды. Филиппин орман құсбақаларын ерекше гинкго пішіндес омыртқалық қалқаншалары және құлақтарының артынан өтетін ақшылдан сарыға дейінгі жолағы арқылы тануға болады. Осы ерекшелік оған "галстук құсбақа" деген атты сыйлаған. Филиппин орман құсбақалары Panyaenemys кіші түріне жатады. Ол күлімсіреген бақамен (Siebenrockiella crassicollis) бірге Siebenrockiella туысының екі түрінің бірі болып табылады.

Сипаттама

Филиппин орманды тасбақаларының қабығы қоңырдан қызғылт қоңырға дейін, тіпті қара түсті болуы мүмкін, олардың ұзындығы 20 см-ден аспайды. Көбінесе олардың ұзындығы 20 см-ге жетеді, бірақ мұндай кездесулер сирек. Пластроны қызғылт қоңырдан қараға дейін, кейде сары дақтармен кездеседі. Жастарда пластрон біркелкі сары түсті болады. Жоғарғы жақ сүйегі иісті, ал мойын мен жақ астындағы терісі ақшыл түсті. Төменгі жақ сүйегінің екі жағында кішкентай сары дақтар болуы мүмкін. Аяқтарында дұрыс емес, ірі көлденең қабықшалар бар, алдыңғы жағы қараңғырақ. Алдыңғы аяқтарында төрт көлденең қабықша, артқы аяқтарында көбірек (бірақ өкшесінде жоқ). Барлық аяқтарында қабықшалар мен барлық саусақтарында үлкен тырнақтар бар. Малайзия алып тасбақасы (Orlitia borneensis) және күлімсіреген террапин (Siebenrockiella crassicollis) ғана гинкго тәрізді омыртқалық қабықшалары бар, бірақ олардың басының артында ақтан ақшыл сарыға дейінгі сызық жоқ. Бұрын Heosemys туысына жатқызылған, 2005 жылы Diesmos және авторлар морфологиялық және генетикалық салыстырулар негізінде бұрын монотиптік Siebenrockiella туысына көшірді. Түр атауы "Лейте аралынан" дегенді білдіреді, бірақ бұл қате, себебі тасбақалар Палаван аралдарынан табылған және Лейтеде кездеспейді.

Экология және мінез-құлық

Филиппин орманды торналарының популяциясы көбінесе басқа кең таралған жергілікті торналар түрлерімен бірге кездеседі, соның ішінде Азия жапырақты торналары (Cyclemys dentata) және Оңтүстік-Шығыс Азия қорапты торналары (Cuora amboinensis). Оның сирек кездесуіне және жаңадан табылғандығына байланысты филиппин орман торнайының өмірлік циклі туралы көп мәлімет жоқ. Алайда, байқаулар бойынша филиппин орманды торналары ұзақ өмір сүреді және ересектердің тіршілік ету деңгейі жоғары. Көптеген тасбақалар сияқты, олардың жыныстық жетілуі кешігеді, бірақ олар өлімге дейін бірнеше рет жұптаса алады (итеропаритет). Заңсыз саудагерлерден тәркіленген тұтқынға алынған ересектерге Манила қаласындағы Малабон зообағында жақсы отырғызылған аралдармен және көптеген су асты тау жыныстарымен жабдықталған үлкен сыртқы бассейн берілді. Бірақ олар өте ұялшақ және жасырын болды, көп уақытын тастардың астында жасырынып, су ішінде де, су сыртында да өткізді. Олар тұтқындыққа бейімдену үшін бірнеше айға жуық уақыт алды. Байқаулар олардың барлық жейтін, коммерциялық тасбақа азығын, су өсімдіктерін жақсы көретінін және кішкентай балықтар мен қабықтылыларды аулайтынын көрсетті. Олар таңертең және кешке белсенді болып, тамақ іздеп, түнде қозғалыс жасайды. Олар күнге күйінбейтіндей көрінді, бірақ бұл тұтқындық ортада болуының салдары болуы мүмкін. Табиғатта филиппин орманды торналарының белгілі тамақ көзі – инжір.

Қауіптер

Филиппин орманды тасбақасы – тұщы сулық тасбақаның жұмбақ түрі, ол тасбақаларға құмар хоббишілерді қатты қызықтырады. Бұрын оны жабайы табиғатта таба алмауы, мекендеу ортасының жоғалу қаупі және коллекционерлердің ықтимал қысымы салдарынан бұл тасбақа өте қауіпті түрлерге жатқызылған. Түрдің стреске осалдығы және еркек жекелеулердің өте агрессивті аумақтық мінез-құлқынан Филиппин орманды тасбақалары тұтқындықта жақсы өмір сүрмейді. Дегенмен, 2009 жылға қарай осы тасбақалардың едәуір саны (төрт жыл ішінде 171-нен астам жекелеулер тіркелді) Маниланың ірі жануарлар базарларында, әсіресе Қытайдың негізгі базарларында (тасбақалар онда арзан бағамен сатылады) заңсыз сатылымда болды. Жануарлар ашық сатылмайды және сатып алушылардың кейбіреуі – шетелдік коллекционерлер. Көпшілігі жас тасбақалар немесе жас ересектер еді. 2009-2011 жылдар аралығында бұл түр Филиппинде ең көп тәркіленген түрлердің тізімінде алтыншы орынды иеленді. Бұл жануарлар Палаванның солтүстігіндегі лайлы жерлерден жиналған, және олар күндіз жасырынады деп есептеледі. Сонымен қатар, сатуға ұсынылған көптеген (Палаваннан) үлгілердің қабығында кішкентай тесіктер болған, бұл кем дегенде кейбіреулері үй жануарлары ретінде тұтқындалғанын және оларға арқан байланғанын көрсетеді. Жергілікті Палаван халқы осы жануарларды үй шошқаларының су ішетін жерлерінде ұстайды, себебі олар үй шаруашылығына және шошқаларға сәттілік әкеледі деп санайды, бірақ бұл сәттілік тасбақалармен бөліседі ме, белгісіз. Палаван тасбақаларын Борнеоға (Малайзияға) заңсыз сауда жасау туралы расталмаған мәліметтер де алаңдау тудырады.

Қорғау

Олардың мекендеу орындарына қатысты бірнеше филиппин академиялық мекемелері зерттеулер бастағанмен, қаржыландырудың жетіспеушілігі толыққанды зерттеу жүргізуге кедері келтірді, сондықтан олар әлі де жойылу қаупі төнген жануарлар саналады, әсіресе оларды ұстауға тыйым салынған, қосымша зерттеулер жүргізілгенге дейін. Халықаралық сауда CITES конвенциясымен, ал ішкі сауда Филиппиннің жабайы табиғат туралы заңымен тыйымдалған. Маниланың солтүстігіндегі Малабон зообағына он сегіз шамасында жануар сыйға берілді. Филиппиндегі жаңа заңнамаға сәйкес, үй жануарларын ұстаушылар мен сатушылар өз жануарларын мемлекеттік органдарда тіркеуге және ерекше "экзотикалық" жануарларды ұстауға лицензия алуға міндетті. Бұл түрлі жойылу қаупі төнген түрлерді, соның ішінде филиппин көл тасбақасын ұстауды азайтуға көмектеседі деп үміттеніледі. Палаван аралдарының барлық тобы ұлттық қорғалатын аймақ болып табылады.