Кіріспе

Денсаулық сақтау статистикасы
10/90 айырмашылығы – Денсаулық сақтау саласындағы зерттеулер жөніндегі комиссияның 1990 жылы жасаған, әлемдік денсаулық сақтау зерттеулеріне жұмсалатын қаражаттың 10%-дан азы дамушы елдердегі денсаулық сақтауға бағытталғанын, ал әлемдегі алдын алуға болатын өлімдердің 90%-дан астамы осы елдерде орын алатынын көрсеткен нәтижесін атап өту үшін Денсаулық сақтау саласындағы әлемдік форумы қабылдаған термин. Жыл сайын бай және кедей елдердегі аурулардың таралу аймағы жақындасады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) мәліметінше, ең көп таралған аурулар – жүрек-қан тамырлары аурулары, қатерлі ісік және қант диабеті. Бұл аурулар қазіргі таңда әлемдік денсаулық жүктемесінің 45%-ын құрап, төмен кірісті елдердегі өлім-жітімнің 85%-ына дейін себеп болады. 10/90 айырмашылығы осы статистиканы төмендету үшін ұйымдарды біріктіруге бағытталған.

Аурулар мен 10/90 айырмашылығы

Кедей немесе дамушы елдерде кең таралған аурулардың көп бөлігі сақтап қалуға және/немесе емдеуге болатын аурулар болып табылады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (2004) Дүниежүзілік денсаулық сақтау жөніндегі есебінде жыл сайын шамамен сегіз миллион адам емделе алатын аурулар мен жағдайлар салдарынан ерте қайтыс болатынын мәлімдеді. Бұл өлімдер әлемдегі барлық өлімдердің шамамен үштен бірін құрайды. 10/90 айырмашылығын қысқартуға көмектесетін мүмкін болатын стратегиялар – денсаулық сақтау саласындағы зерттеулерді қаржыландыруға басымдық беру, сондай-ақ сенімді мемлекеттік және жеке денсаулық сақтау зерттеу институттарының мүмкіндіктерін дамыту. Сонымен қатар, халықаралық коммерциялық емес ұйымдардың кедейлікпен байланысты ауруларды емдеу мен алдын алу үшін жаңа, тиімді өнімдерге қол жеткізуді қамтамасыз ететін зерттеуге негізделген механизмдерді құруға бағытталған зерттеулерді жүргізуі де маңызды. Дегенмен, сақтап қалуға болатын аурулардың саны ескерілгенде, емдеу құны сияқты пациенттердің осы өнімдерге қол жеткізуіне кедергі келтіретін басқа да факторларды, жаңа дәрілерді әзірлеуге ғана назар аудармай, шешу қажет. Дамушы елдерде алғашқы медициналық көмек жүйесін күшейту де қажет. Дәрігер емес, тиісті білімі бар денсаулық сақтау қызметкерлері ауруды ерте анықтап, тиімді емдеуді қамтамасыз ете алатыны көрсетілген.

Денсаулық сақтау шығыстары

Төмен табысты елдердегі қаржылық қажеттіліктер мен қаржылық мүмкіндіктер арасындағы айырма тек қайырымдылық көмегімен толтырылуы мүмкін. Батыс елдерінде жан басына шаққандағы орташа денсаулық сақтау шығыны 947 долларға бағаланса, төмен табысты елдерде бұл көрсеткіш 20 долларды құрайды. Әлемдегі ең мұқтаж халыққа көмек көрсету мақсатында, жан басына шаққандағы денсаулық сақтау шығыны 44–60 доллар деңгейінде белгіленген. Бұл мақсатқа дамыған батыс елдерінің жалпы ұлттық өнімінің (ЖҰӨ) 0,1 пайызын жаһандық денсаулық сақтауды қаржыландыруға бағыттау арқылы қол жеткізіледі. Бұл ұсыным 2001 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) тарапынан қабылданды және жылына 8 миллион адамның өмірін сақтап қалуға мүмкіндік береді деп есептеледі.

Ғарыш саласындағы ғылыми-зерттеу және даму

Бұл мәселені шешу үшін жақында ғаламдық ғылыми-зерттеу және даму (ҒЗЖ) туралы келісім жасау ұсынылған, сондай-ақ коммерциялық емес OneWorld Health фармацевтикалық компаниясы құрылды, ол жеңілдікпен қолжетімді жаңа дәрілерді жасап шығарады. Келісім барлық тараптардың үлесімен денсаулық сақтау саласындағы зерттеулер жүргізуге мүмкіндік беретін жүйені құрады, соның салдарынан пайда барлығына тең бөлінеді, бұл жаһандық зерттеулер мен дамудың әділдігі мен тұрақтылығын арттырады. Жағдайды жақсартуға қатысты позитивті қадам ретінде, 2012 жылғы Лондон декларациясында көптеген тараптар, оның ішінде үкіметтер, қаржыландыру ұйымдары және фармацевтикалық компаниялар, назардан тыс қалған тропикалық ауруларды жоюға жұмыс істеуге келісім білдірді.

Сын

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының нәтижелеріне қарамастан, және дамып келе жатқан және дамыған елдерде емделе алатын аурулардың арасындағы айырмашылыққа қарамастан, кейбір адамдар 10/90 аралығы – миф деп есептейді. Олар осы елдерде ішек ауруы және безгек сияқты емделе алатын және бақыланатын жағдайларды тоқтатуға арналған қарапайым дәрілердің бар екенін сынап бағалайды. Мәселе дәрінің өзінде емес, оған мұқтаж адамдардың қол жеткізу мүмкіндігінде. Дәріге қол жеткізуді кедейлік, қатаң үкіметтік саясат, денсаулық сақтау жүйесінің нашарлығы және инфрақұрылымның жеткіліксіздігі сияқты көптеген факторлар қиындатуы мүмкін.