Кіріспе

Кинопроектор операторы

Кинопроекторды, әсіресе кинотеатр қызметкері ретінде пайдаланатын адамды проекцияшы дейді. Проекцияшылар "операторлар" деп те аталады.

Тарихи негіздер

Ескерту: Тақырыптардағы көрсетілген мерзімдер шамамен есептелген.

Алғашқы кино (18951915)

Кәсіби проекционерлердің қажеттілігі кинофильмдерді жалпы халыққа арнайы салынған ғимараттарда көрсетуден немесе ХХ ғасырдың бірінші онжылдығының соңында басталган "бағдарламаның" бір бөлігі ретінде түрлі театрларды пайдаланудан туындады. Арнайы кинотеатрлар пайда болғанға дейін, жәрмеңкелер, музыка залдары және "Никелодеон" сияқты орындардағы кинопроекторларды әдетте шоумен немесе тапсырушы, фонарьшы сияқты басқаратын. Алғашқы кезеңде көптеген проекторлардың жарық көзі электр қуатын қажет етпейтін лайм жарығы болды. Шамамен 1905 және 1915 жылдар аралығында екі фактор бірігіп, проекционердің рөлін белгілі бір біліктер мен оқытуды талап ететін жеке мамандыққа айналдырды. Кинотеатрдың алғашқы онжылдығында болған бірнеше ірі өрттен кейін нитрат пленкасының өртке қаупіне байланысты алаңдаушылық кино көрсетуді реттеуге әкелді, соның ішінде проекторларды аудиториядан бөлінген, отқа төзімді кабиналарда орналастыру талабы енгізілді. Мысалы, Ұлыбританияда бұл талап 1909 жылғы Кинематограф заңында бекітілді және проекционердің көпшілікпен тікелей байланысқа түсуіне кедергі келтірді. Қоғамдық кинотеатрда проекционер болып жұмыс істеуге заңдық құқық түрлі елдерде әртүрлі деңгейде реттеліп, белгілі бір шамада әлі де реттеліп келеді. Кейбір елдерде проекционерлерден жергілікті немесе орталық үкіметтен лицензия алу талап етілді, ал бұл процесте кейде проекционерлерді бағалаудан немесе емтихан тапсырудан өтуді қажет етті. Кәсіподақтарға негізделген мамандықты реттеу де кейбір елдерде кең таралған, онда проекционерлерге лицензия беру жұмыс берушілер мен кәсіподақтар арасындағы ұжымдық шарттарға енгізілді. Америка Құрама Штаттарында проекционерлер кейде кәсіподақтары арқылы театрларға "жіберілді". Британдық кинотеатрларда проекционерлердің жұмысы 1980 жылдардың басына дейін жабық түрде ұйымдастырылды. Бұл реттеудің бастапқы себебі нитрат пленкаларын көрсету кезінде қауіпсіздік шараларын сақтау қажеттілігі болды, сондықтан проекционерлер оларды дұрыс пайдалану үшін ресми оқытылуы тиіс болды, осылайша халықтың қауіпсіздігі қамтамасыз етілді. Алайда, проекционерлерді ресми даярлау және лицензиялау АҚШ пен Еуропаның көп бөлігінде 1950 жылдары нитрат пленкасы қолданудан шығарылғаннан кейін де жалғасты, және кейбір елдерде әлі де жалғасуда.

Классикалық кезең (19151953)

Жасөспірімдер арасындағы толықметражды фильмдердің пайда болуымен және кинотеатрлардың басқа да тірі ойын-сауықтардың құрамына енбей, арнайы салынған ғимараттағы негізгі немесе жалғыз оқиғаға айналу тенденциясымен проекционист рөлі көбірек маманданған және бұрынғыдай шоумендік элементтерді қамтуға бастады. Нитратқа байланысты қауіпсіздік шаралары 35 мм пленканың түсірілімдерінің 1000 футтан аспайтын (16 кадр/секундта шамамен 15 минут) катушкаларда тасымалдануын талап етті. Толықметражды фильмді келесі катушканы орнату кезінде үзіліссіз көрсету үшін бір экранға бағытталған екі проектор қолданылды, проекционист әр катушканың соңында бірінен екіншісіне "көшіп" отыратын. 1930 жылдардың басынан бастап 2000 футтық "жұп" катушкалар біртіндеп енгізілді (стандартталған дыбыс жылдамдығы 24 кадр/секундта шамамен 20 минут). Дыбыс енгізілгенге дейін 35 мм кинотеатр проекторларында электр моторлары сирек кездесетін, көбінесе проекционист қолмен айналдыратын. Заманауи есептерге сүйенсек, тұрақты жылдамдықпен қолмен айналдыру үшін едәуір дағды қажет болды. Презентация техникасы аудиторияны жарықтандыру жүйелерін [димерлерді], перделерді [жанама штрихтерді], маскалау жүйелерін және слайд проекторларын басқару сияқты міндеттерді де қамтыды. 1920 жылдары кинотеатрлар кеңейді және проекциялық жабдықтар да осыған бейімделуге тиіс болды. Лаймлайт жарықтандыруы электр қуатымен жұмыс істейтін көміртекті шаммен алмастырылды, ал дыбыс пайда болған кезде проекторларды іске қосу үшін электр моторлары орнатылды (дыбысты ойнату үшін қолмен айналдырудан гөрі тұрақты жылдамдық қажет болды). Дыбыс енгізілгеннен кейін аудио жабдықтың жұмыс істеуі мен қарапайым күтімі де проекционист жұмысының бір бөлігіне айналды.

Классикалықтан кейінгі кезең (1953-1980 жылдардың басы)

Кинопроекция технологиясы және онымен бірге проекционердің рөлі 1950 жылдардың басы мен 1960 жылдардың соңы арасындағы ұзақ кезеңде түбегейлі өзгерді. 1948 жылдың қазанында коммерциялық өндіріс басталғаннан кейін шамамен бес жыл ішінде АҚШ және Еуропада нитратты пленка триацетаттық пленкамен алмастырылды (дегенмен, ескі нитратты пленкалар көп уақыт бойы қолданыста болды және кейде арнайы көрсетілімдер үшін лицензияланған кинотеатрларда пайдаланылды). Нитратпен бірге бұрынғы өрт қаупіне байланысты катушкалардың ұзындығына қойылған шектеулер де жойылды, нәтижесінде толық метражды фильмді бір ғана, бақылаусыз проектор арқылы көрсетуге мүмкіндік беретін жүйелер жасалды. Мұны іске асыру үшін екі маңызды технология қажет болды: ұзақ ойнату құрылғысы, басқаша айтқанда, табақ – диаметрі 4-6 фут болатын айналмалы үстел немесе (EPRAD компаниясының Sword Systems және Sabre Systems жүйелерінде) диаметрі 3-5 фут болатын өте үлкен пленка катушкасы, олардың екеуі де фильмнің катушкаларын біріктіріп, бір роликке дейін (кейбір жағдайларда 30,000 футқа дейін, шамамен 6 сағат 24 кадр/секундта) жинауға мүмкіндік берді; және ксенон доғалы шам, ол қажет болғанша үздіксіз және бақылаусыз жануға қабілетті (көміртекті доғалы шамдар көміртекті таяқты ауыстыруға дейін максимум 40-50 минут жұмыс істейді және осы уақыт ішінде проекционердің тұрақты реттеуін қажет етеді). Сондай-ақ, аудиториядағы жарықтандыруды басқару, дыбыс деңгейін реттеу және дыбыс форматтарын өзгерту сияқты функцияларды орындау үшін алдын ала бағдарламаланатын автоматтандырылған жүйелер енгізілді. Кейбіреулер бұл технологиялар проекционер жұмысының шеберлігін төмендетіп, көрсету өнерін де төмендеткенін айтады (мысалы, ауыстыру қажеттілігін жою және нитратты өңдеудегі қауіпсіздік шараларын алып тастау арқылы). Ал басқалары мұндай жаңа технологиялардың басқа салаларда жоғары біліктілікке ие болуды талап ететінін айтады. 1950 жылдардың басында кең экранның пайда болуымен проекционерлер әртүрлі аспект қатынастары үшін қажетті қосымша линзалармен, диафрагмалық пластиналармен және маскалау жүйелерімен жұмыс істеуге үйренуге тиіс болды. 1950 жылдары магниттік дыбыс пен 70 мм пленкадағы көп арналы аудио жүйелері де енгізілді, оларды басқару үшін арнайы проекция дағдылары қажет болды. Нитратты пленка сияқты, ксенон доғалы шамдар да арнайы қауіпсіздік шараларын талап етеді: дұрыс қолданылмаса, олар жарылып, проекционерге ауыр жарақаттар келтіруі мүмкін. Осы кезеңде проекциялық кабиналардағы қызметкерлердің саны күрт азайды. Классикалық «кино сарайларында» ауыстырудың, көміртекті доғалы шамдардың және нитратты өңдеудің еңбекке талаптылығы проекционерлердің көптеген жұмыс күшін қажет етті, бір кабинада алты немесе жеті адам жұмыс істеуі және кәсіпте қатаң басқару иерархиясының болуы жиі кездесетін жағдай болды. Ал 1980-90 жылдардағы көп экранды кинотеатрлар бір проекционердің бір уақытта 10-20 залдан фильм көрсетуіне мүмкіндік беретіндей етіп жобаланды, және мұндай кинотеатрларда проекционерлердің жұмыс күші үш-төрт адамнан аспайды.

Фильмнің соңғы кезеңі (1980-ші жылдардың басынан қазіргі уақытқа дейін)

Проекцияшының қызметтік сипаттамасы ол жұмыс істейтін театрдың түрі мен орналасқан жеріне қарай едәуір өзгерді. 1980 жылдары пайда болған көптеген мультиплекс театрлар желісінде проекцияшының рөлі көбінесе экрандау бағдарламаларын (фильмнің көшірмесінен және жарнамалар мен трейлерлер сияқты басқа да материалдардан тұратын) ұзақ ойналатын тарелкаға немесе мұнара құрылғысына жинаумен, автоматтандырылған жүйелерді бағдарламалаумен және фильм жолының компоненттерін тазалау, қызмет ету мерзімі шектеулі бөлшектерді ауыстыру сияқты қарапайым жабдықтарды күтіп-ұстаумен шектелді. Күрделірек жөндеулер мен техникалық қызмет көрсетуді бас компанияның орталықтандырылған мамандары жүргізеді, олар театрларға белгілі бір кезеңдермен техникалық қызмет көрсету үшін келіп тұрады. Шағын желілер мен тәуелсіз театрларда, әсіресе географиялық тұрғыдан шалғай орналасқан кинотеатрларда проекцияшылар театрдың проекциялық және дыбыс жабдықтарына, сондай-ақ ғимараттың басқа да инфрақұрылымына, мысалы, жылыту және кондиционерлік жүйелерге күрделірек жөндеу жұмыстарын жүргізуге бейім. 35 мм-лік фильмдердің көшірмелері 2000 футтық катушкаларда бүгінгі күнге дейін жеткізіліп келеді, тіпті өте аз кинотеатрлар екі проекторлық жүйемен фильм көрсетуді жалғастырып келеді. Баспа тарату үшін үлкен катушкаларды енгізуге жылдар бойы бірнеше әрекеттер жасалды, бірақ ешқайсысы кең қолдануға ие болған жоқ.

Болашақ

Кейбір ірі театр желілері қазір проекторшы мамандығын толығымен жою процесінде. Жоғары жалақы төлеуден жалтарғандықтан және білікті еңбек заңдарын айналып өту үшін, кейбір компаниялар (мысалы, Cinemark Theaters) қарапайым тексеру операцияларын ғана жүзеге асыратын және бағдарлама жинау, техникалық қызмет көрсету немесе жөндеу шараларын орындамайтын қызметкер үшін "Бут Usher" деген лауазымды пайдаланады. Олардың бастапқы жалақысы попкорн сатушылар мен билет сатушылардың жалақысына тең (2009 жылдың тамызында Огайо штатында сағатына 7,84 доллар). Бұл желідегі кіші театрлар мен ең төменгі жалақыны белгілейтін кәсіподақ келісімдері бар театрлар осы міндеттерді басқарушылыққа жүктейді. Ұлыбританияда бұл 2000 жылдардың басында, еңбек заңдары күшін жойған кезде басталды. Цифрлық кинопроекцияның кең ауқымды енгізілуі, шамамен 2006-2008 жылдар аралығында, негізгі кинотеатрларда фильмдерді кәсіби білікті операторлармен көрсетушілердің рөлін жылдам тоқтатуға алып келді. 2010 жылдың қараша айына қарай, АҚШ және Еуропадағы ірі желілер 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында дыбыс жабдықтарын жаппай орнатумен салыстыратын, цифрлық проекцияға кең ауқымды көшу процесінде болды. Бұл, негізінен, студиялар мен жабдық өндірушілердің жабдықтар мен орнату құнын қаржыландырудың «виртуалды баспа ақысы» моделі арқасында мүмкін болды, онда студиялар мен жабдық өндірушілер театрларға жабдықты лизинг негізінде ұсынады. Цифрлық кино серверлері мен проекторларын пайдалану үшін негізгі IT дағдылары жеткілікті, және оны театрдың алдыңғы бөліміндегі қызметкерлері мен басқарушылық құрамы минималды қосымша оқудан кейін орындай алады. Бірнеше жылдың ішінде проекторшылар, дәстүрлі мағынасында, тек шағын артхаус, кинотеатрлар мен репертуарлық театрларда ғана кездеседі, олар мұрағаттық коллекциялардан фильмдердің түпнұсқаларын көрсетуді жалғастырады. 2013 жылдың мамырында BBC 2013 жылдың қазанында «осы елде 35 мм форматта фильм көрсететін кинотеатрлар қалмайды» деп хабарлады.

Жұмыстың элементтері

Солтүстік Америка немесе Еуропадағы заманауи театрлардағы проекционистер әдетте төмендегі міндеттердің бірін немесе бірнешеуін орындайды.

Фильмнің көрсетілімі

Дистрибьютордан жеткізілген киноленталарды қабылдау және тасымалдау рәсімдерін аяқтау. Киноленталарды жұмыс үстелінде қарап, оларды дұрыс көрсету үшін қажетті сурет, дыбыс форматы және басқа да ақпаратты анықтау. Киноленталардың физикалық зақымдануларын тексеру, олардың көрсетілім кезінде бұзылуына себеп болатын зақымдарды анықтау, мысалы, жиектерінің зақымдануы, перфорациялардың жарылуы немесе керілуі, жалғастыру тігістерінің нашар болуы. Егер кинолентада көп мөлшерде кір немесе сызаттар болса, проектор оны көрсетуге жарамсыз деп танып, дистрибьюторға ауыстыру үшін қайтарып беруі мүмкін. Босатылған кинолентаның катушкаларын ұзақ ойнату платформасына немесе мұнара құрылғысына орнату, сондай-ақ көрсетілім бағдарламасындағы қолдаушы материалдармен бірге дайындау, мысалы, жарнамалар, трейлерлер, анимациялық компания логотиптері немесе хабарламалар, мысалы, көрермендерден ұялы телефондарын өшіруді сұрау. Егер кинолента екі проекторлық жүйеде көрсетілсе, әрбір катушканың басы мен соңы сурет бөлігіне дұрыс жалғанғанын және визуальды ауысу белгілерінің бар екенін қамтамасыз ету. Автоматтандыру жүйелерін көрсетілім функцияларын орындау үшін бағдарламалау. Бұл кейде кинолентаға қажетті жерлерге (мысалы, залдың жарығын азайту қажет болғанда) желімделген белгілерді жабыстыру түрінде болуы мүмкін, оларды проектордың пленка жолындағы оптикалық оқырман анықтайды. Проектордың пленка жолындағы пленкамен жанасатын немесе жақын орналасқан беттерін тазалау. Кинолентаны проектор арқылы және ұзақ ойнату құрылғысына "тарту". Автоматтандырылған жүйе қолданылмаса, көрсетілім операцияларын қолмен орындау. Соңғы көрсетілімнен кейін кинолентаның және қосымша бағдарламаның катушкаларын алып тастап, оларды 2000 футтық катушкаларға орау. Киноленталарды дистрибьюторға қайтару үшін немесе кейде басқа кинотеатрға тікелей "кроссовер" үшін жіберу және тасымалдау рәсімдерін аяқтау.

Техникалық қызмет көрсету және жөндеу

Ксенондық доғалы лампаларды қызмет мерзімі біткеннен кейін ауыстыру және оларды қауіпсіз жою үшін сатушыға қайтаруға қажетті тасымалдау рәсімдерін жүзеге асыру. Жарық үйдің рефлекторларын тұрақты және оңтайлы жарықтандыруды қамтамасыз ету үшін мерзімді түрде реттеу. Қолданылатын проектор түріне байланысты, механизмге күтім жасау, мысалы, аралық механизмдегі майды мерзімді түрде құрғату және ауыстыру және/немесе жетек белбеулерді ауыстыру. Проекциялық кабина жабдықтарының қызмет мерзімі шектеулі басқа да бөліктерін, мысалы, қысым тақталары мен иінтіректерін мерзімді түрде ауыстыру. Оптикалық дыбыс жүйесінің А тізбегін оңтайлы фокус пен дұрыс орналасуын қамтамасыз ету үшін мерзімді түрде реттеу. Ұзақ ойнату құрылғысындағы моторды басқару жүйелерін оңтайлы беру және қабылдауды қамтамасыз ету үшін мерзімді түрде реттеу. Театрдагы бейне және дыбыс сапасын бағалау үшін SMPTE RP 40 және Dolby "Jiffy" фильмдері сияқты техникалық сынақ фильмдерін жүйелі түрде көрсету.