Кіріспе
Американдық актер (1923–2013)
Дейл Лаймойн Робертсон (14 шілде 1923 – 27 ақпан 2013) – американдық актер, ең белгілісі телевизиядағы басты рөлдерімен танымал. Ол "Уэллс Фаргоның ертегілері" телесериалындағы көшпелі тергеуші Джим Харди және "Темір ат" фильміндегі теміржол иесі Бен Калхун рөлін ойнады. Ол көбінесе алдамшы түрде ойлы, бірақ қарапайым батыс кейіпкері ретінде ұсынылды. 1968 жылдан 1970 жылға дейін Робертсон "Өлім аңғарының күндері" антологиялық сериясының төртінші және соңғы жүргізушісі болды. 1959 жылы Time журналы оны "телевизиядағы ең жақсы атқа мінуші" деп сипаттады, өмірінің көп бөлігінде Робертсон батыс фильмдері мен телешоуларында ойнады – барлығы 60-тан астам туынды.
Ерте өмір
1923 жылы Оклахома штатының Харра қаласында Мелвин мен Вервел Робертсонның ұлы ретінде дүниеге келген Робертсон, Клармордағы Оклахома әскери академиясында оқып жүрген кезінде кәсіби боксшы болған. Ал бұл рөл Уильям Холденге достары.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде офицерлік кандидаттар мектебінен комиссияланып, Еуропадағы 97-ші жаяу әскер дивизиясының 322-ші жауынгерлік инженерлік батальонында қызмет етті. Ол екі рет жараланды және "Құрметті жұлдыз" (Bronze Star) және "Күміс жұлдыз" (Silver Star) медальдарымен марапатталды.
Ертедегі рөлдері
Робертсон әскерде болғанда кездейсоқ актерлік карьерасын бастады. Ол Калифорниядағы Сан-Луис-Обиспо қаласында орналасқанда, анасы одан өзінің суреті болмағандықтан, сурет түсіруін сұрады. Сондықтан ол және бірнеше солдат фотограф табу үшін Голливудқа барды. Оның суретінің үлкен көшірмесі анасының қонақ бөлмесінің терезесінде ілінді. Ол өзін өкілдік етуге ниет білдірген киноагенттерден хаттар ала бастады. Соғыстан кейін Робертсонның соғыста алған жаралары бокс карьерасын қайта бастауына кедергі келтірді. Ол актерлік өнерге тырысып көру үшін Калифорнияда қалды. Голливуд актері Уилл Роджерс оған мынадай кеңес берді: "Ешқашан драмалық сабақ алма. Олар сіздің дауысыңызды смокингке кидіріп қояды, ал адамдар өздерінің күнделікті киімдегі жүгерісі мен бидайы сияқты дауыстарын жақсы көреді". Робертсон содан кейін актерлік сабақтардан бас тартты. Робертсон ешқашан баспасөзбен жақсы қарым-қатынаста болған емес, тіпті ықпалды журналист Луэлла Парсонстан да қашып жүрді. Осының нәтижесінде ол үш жыл қатарынан баспасөздің "Қышқыл алма" сыйлығын жеңіп алды. Бірақ Робертсон: "Сол кезде Синатра бір фотографтың мұрнын сындырып, менің төртінші рет марапат алуымды тоқтатты", - деді. RKO оны Вирджиния Мейо және Синдбадтың ұлымен бірге "Жамандық шатқалы" (1953) фильміне шақыртты, ол 1953 жылы түсірілді, бірақ тағы екі жылдан кейін ғана көрсетілді. Ол Fox студиясына Крейнмен "Жаман адамдар қаласы" (1953); Рори Калхун мен Роберт Вагнермен "Күміс қамшы" (1954); Дебра Пейджетпен "Начезден келген құмар ойыншы" (1954) фильмдеріне оралды.
Еркін жұмысшы
Робертсон United Artists компаниясына "Отырған бұқа" (1954) және "Әлемнің төбесі" (1955) атты приключенческий фильмдерде түсу үшін көшті. Робертсон "Universal" үшін "A Day of Fury" (1956) және "Republic" үшін "Dakota Incident" (1956) фильмдерін түсірді, содан кейін "High Terrace" (1956) үшін Ұлыбританияға сапарлады.
Теледидар
Уэллс Фарго туралы әңгімелер, оның ең жақсы есте қалған телесериалы, 1957 жылдан 1961 жылға дейін NBC арнасында көрсетілді, содан кейін ABC арнасына көшіп, 1961–1962 жылдардағы соңғы маусымында бір сағаттық бағдарламаға дейін ұзартылды. Шоуды бастапқыда Нат Холт өндірді, Робертсон оған өзінің алғашқы басты рөлдерін бергені үшін өмірінің қарызы бар деп есептеді. Робертсон телесериалдың барлық кезеңінде өзінің жеке атын, Джубиле атты жылқысын пайдаланды. Робертсон сонымен қатар Уэллс Фарго туралы әңгімелерге баяндама жасады, оның арқылы ол заң, мораль және ақылға қонымдылық туралы өз пікірлерін жиі білдіретін. Ол замандастарының арасында ерекше болды, өзімен бірге алып жүруге мәжбүр болған қаруды жек көретінін, бірақ оны қажетті жамандық, "кәсіптің құралы" деп санайтын және жаттығуларын жалғастырды. 1959 жылғы 30 наурызда жарияланған теледидарлық вестерн фильмдер туралы Time журналының мақаласында Робертсонның бойы 6 фут, салмағы 180 фунт, ал кеудесінің, белінің және жамбасының көлемі 42–34–34 екені хабарланды. Кейде ол өзінің дене бітімін "біфкейк" сахналарында, мысалы, 1952 жылғы "Техастың оралуы" фильмінде, жалаңаш кеуделі және терлеп, қоршауды жөндеуде көрсетті. 1960 жылы Робертсон NBC арнасының "Форд шоуында" Теннесси Эрни Фордтың қатысуымен өзінің рөлінде қонақ ретінде ойнады. 1962 жылы ол "High Noon" әнін тамаша орындап, "The Roy Rogers and Dale Evans Show" атты қысқа мерзімді батыс комедиялық және эстрадалық сериалда пайда болды.
1960 жылдардағы еңбектері
1963 жылы «Уэллс Фаргоның аңыздары» бес жылдық көрсетілімінен кейін ол А.С. Лайлстың «Заңсыздың заңы» фильмінің бас рөліне ие болды. Фильмде бастапқыда Рори Калхун ойнауға жоспарланған еді, бірақ Калхун түсірілімге бір күн қалғанда пневмонияға шалдықты. «Уэллс Фаргоның аңыздары» телесериалының жұлдызы Дейл Робертсон алты сағаттың ішінде оның орнына келді. Лайлз өте тәжірибелі актерлердің құрметі мен достығына ие болды, олар өздерінің қызметтерін оның туындысына ұсынды. Робертсон «Диамант Джим Брейди» атты телепилотты түсірді, бірақ ол сериал ретінде іске қосылмады. 1965 жылы Робертсон «United Screen Arts» компаниясын құрды, ол оның екі фильмін – «Button Willow-дан келген адам» (1965, анимациялық) және «Бір көзді сарбаздар» (1966) шығарды. 1966–67 маусымында Робертсон «Scalplock» фильмінде ойнады, ол кейін «Темір ат» болып айналған телепилотты киноға түсірді, онда оның кейіпкері покерде толық емес теміржол желісін жеңіп алып, компанияны басқаруға шешім қабылдайды. 1987 жылы ол «J. J. Starbuck» сериалында бас рөлде ойнады. Робертсон сондай-ақ 1982–83 маусымында «Даллас» телесериалының бес эпизодында Фрэнк Кратчер рөлін сомдады. 1993 жылғы желтоқсан мен 1994 жылғы қаңтарда Робертсон «Батыстың жүректері» сериалының екі эпизодында Зик Террелл рөлінде пайда болды. «The Tonight Show» бағдарламасында Робертсон өзінің чероки тегінен екенін айтты. Ол әзілдеп: «Мен тайпаның Батыс жағалауындағы дистрибьюторымын», – деді. Робертсон Анджела Лансберимен бірге түсірілген «Жазылған қылмыс» сериалының екі эпизодында маңызды рөл атқарды, бірақ ол ешқайсысында да көрсетілмеді. 1985 жылы ол «Алтын бота» сыйлығын алды, Голливудтың Даңқ аллеясында жұлдызы бар, сонымен қатар Ұлы батыс орындаушыларының залында және Оклахома-Ситидегі Ұлттық ковбой және батыс мұражайында сақталған. 1999 жылы Робертсон Техас штатының Лаббок қаласында Америка ковбой мәдениеті қауымдастығынан кино және теледидар саласындағы жетістіктері үшін марапат алды. Өмірінің соңғы жылдары Робертсон «Аз белгілі фактілер» атты радио бағдарламасын жүргізді, ол 400 радиостанцияда таратылды.
Өлім
Кейінгі жылдары Робертсон және оның әйелі Сьюзан Роббинс, 1980 жылы үйленген, Оклахома штатының Юкон қаласындағы ранчосында тұрды. Бір кезде ол 235 жылқыға ие болған, оның ішінде бес бикеден ұлы чемпиондар туған. Денсаулығының нашарлауына байланысты ол өмірінің соңғы айларында Сан-Диего аймағына көшті және 2013 жылдың 27 ақпанында Калифорния штатының Ла-Холла қаласындағы Скриппс мемориалдық ауруханасында өкпе қатерлі ісігі мен пневмониядан қайтыс болды.