Кіріспе

Жануарларды құтқару ұйымы немесе жануарларды құтқару тобы – үй жануарларын асырап алуға бағытталған ұйым. Бұл топтар қаламаған, тастап кеткен, зорлық көрген немесе қаңғыбас үй жануарларын қабылдап, оларға лайықты үй табуға тырысады. Көптеген құтқару топтарын еріктілер құрып, басқарады. Олар жануарларды үйлеріне алып, күтім көрсетеді – оларды оқыту, ойнату, медициналық мәселелерді шешу және мінез-құлқындағы проблемаларды түзету арқылы, лайықты тұрақты үй табылғанға дейін. Құтқару топтары барлық түрдегі үй жануарлары үшін жұмыс істейді (мысалы, бауырындарды, қояндарды немесе құстарды құтқару), бірақ ең көп таралғаны – иттер мен мысықтарды құтқару. Көп түрлі жануарлар үшін құтқару топтары белгілі бір түрлерге немесе түрлер тобына мамандануы мүмкін. Мысалы, жергілікті лабрадор ретриверлерін құтқару топтары, аңшылық иттерді құтқару топтары, ірі иттерді құтқару топтары және жалпы иттерді құтқару топтары болуы мүмкін. Жануарларды құтқару ұйымдары сондай-ақ жолбарыстар, арыстан және гепардтар сияқты жабайы жануарларды құтқару және оңалту үшін құрылған, бұл жұмыс көбінесе зоопарктар мен басқа да табиғатты қорғау қайырымдылық ұйымдарымен бірлесіп немесе олардың қолдауымен жүзеге асырылады. Мүмкіндігінше, бұл жануарлар табиғи ортаға қайтарылады, әйтпесе олар тұтқында қалады және құрып бара жатқан түрлерді көбейту үшін пайдаланылуы мүмкін. Petfinder.org – жануарларды құтқару топтары үшін танымал және ірі ұйым. Бұл сайт АҚШ, Канада және Мексикадағы 13 000-нан астам паналау орындары мен асырау агенттіктерінің онлайн іздеу базасын қамтиды. Американдық Кеннел Клубы АҚШ-тағы таза тұқымды иттерді құтқару топтары туралы ақпаратты, негізінен тұқымдық клубтардағы байланыстар арқылы ұстайды. Жануарлар паналау орындары құтқару топтарымен тығыз байланыста жұмыс істейді, себебі денсаулығы жақсы және үйге лайықты жануарларды орналастыру қиындыққа тап болған паналау орындары, оларды өлтіруге қарағанда үйге орналастырғанды жөн көреді; паналау орындарында орын жетпейтін жағдайда, құтқару топтары көбінесе өз үйлерінде уақытша орналастыруға бос орын бар еріктілерді таба алады. Кейбір ұйымдар (мысалы, Old Dog Haven) қарт жануарлармен жұмыс істейді, олардың жасының салдарынан округтік паналау орындарында өлтірілуі мүмкін. Жыл сайын шамамен үш-төрт миллион мысық пен иттің паналау орындарында тығыздық пен асыраушы отбасылардың жетіспеуіне байланысты өлтіріледі. Ұлыбританияда паналау және құтқару ұйымдары өздерінің үй-жайлары бар ма, коммерциялық паналау орындарынан орын жалдай ма, немесе еріктілер жануарларды асырап алғанға дейін өз үйлерінде ұстайтын асыраушы үйлер желісін басқара ма, барлық жағдайда "құтқару" деген жалпы термин қолданылады. Қаңғыбас иттерді қабылдауға келісімшарт жасалған паналау орындары әдетте "иттер паналау орындары" деп аталады. Кейбір иттер паналау орындары құтқару және қайта орналастыру жұмыстарын жүргізеді және құтқару тобы ретінде жұмыс істейді. Кейбір құтқару топтары иттерді паналау орындарынан құтқару үшін олармен бірлесіп жұмыс істейді. Заң бойынша, Ұлыбританиядағы иттер паналау орындарына тапсырылған қаңғыбас иттерді қайта орналастыруға немесе өлтіруге рұқсат беру үшін жеті күн бойы ұстауы керек. АҚШ-та үй жануарларын құтқарудың үш түрі бар: Муниципалды паналау орын – бұл жергілікті билік атынан адасқан және тастап кеткен жануарларды, сондай-ақ енді күтімге қабілетті емес адамдардан алынған жануарларды ұстайтын мекеме. "Өлтірмеу" паналау орыны – әдетте жеке ұйым, олардың саясатында денсаулығы жақсы және үйге лайықты жануарларды өлтіруге тыйым салынған. Коммерциялық емес құтқару ұйымдары көбінесе еріктілердің асыраушы үйлері желісі арқылы жұмыс істейді. Бұл құтқару ұйымдары да "өлтірмеу" саясатын ұстанады. Көптеген қазіргі заманғы коммерциялық емес құтқару ұйымдары құтқарылған жануарларды қайта орналастыруға ғана емес, сондай-ақ оларды оңалтуға және оқытуға да баса назар аударады. Ауыр түрде зорлық көрген жануарлар бұрынғы ортасынан жаңа үйге жылдам көшуге дайын болмайды. Мамандандырылған және оқытылған құтқару қызметкерлері агрессия мен алаңдаушылық белгілерін анықтап, осы мінез-құлықтарды түзетуге тырысуы керек. Адамдар сияқты, жануарлардың да қалпына келу процесі әртүрлі болады. Кейбіреулері бірден жазылып кетеді, ал басқаларының жарақатының белгілері біраз уақыт бойы көрініп тұруы мүмкін.

Құтқару топтары мен баспаналар

Қалқындар мен құтқару ұйымдары арасында екі маңызды айырмашылық бар. Қалқындарды әдетте жергілікті билік басқарады және қаржыландырады. Ал құтқару ұйымдары көбінесе қайырымдылық көмегімен қаржыландырылады, ал қызметкерлердің көп бөлігі еріктілер болып табылады. Кейбір қалқындарда жануарлар уақытша үйге беріледі, ал көпшілігі қалқындағы бөлмелерде (қоршауларда) ұсталады. Кейбір құтқару ұйымдарының өз құрылыстары бар, ал кейбіреулерінің жоқ. Екі жағдайда да уақытша үйлер кеңінен қолданылады. Иттерді құтқару қауымдастығында тұқымдық және барлық тұқымды құтқару ұйымдары бар. Аты айтқандай, тұқымдық құтқару ұйымдары белгілі бір тұқымға жататын таза тұқымды иттерді құтқарады, мысалы, Акита, Боксер, Далматин, Лабрадор ретриверлері және т.б. Дерлік барлық тұқым үшін таза тұқымды иттерді құтқару мақсатында ұлттық және халықаралық құтқару ұйымдарының желісі жұмыс істейді. Барлық тұқымды құтқару ұйымдары тек таза тұқымды иттермен ғана шектелмейді, олар кез келген тұқымдағы иттерді құтқарады. Көптеген ұйымдар өздерінің жұмысын қолдау үшін нақты қалқындармен ынтымақтасады.

Құтқару тобы арқылы бала асырап алу

Құтқару топтарының көпшілігі ұқсас асырап алу процедураларын қолданады, оның ішінде өтінішті толтыру, ветеринарлық анықтаманы тексеру, сұхбат жүргізу (жеке немесе телефон арқылы) және үйге бару. Құтқару ұйымдары көбінесе еріктілер басқаратын ұйымдар болып табылады және олар қайырымдалықтар мен асырап алу төлемдерімен күшін алады. Асырап алу төлемдері құтқарумен байланысты маңызды шығындардың барлығын жаба бермейді, оларға мұқтаж жануарды алуға бару, ветеринарлық көмек көрсету, вакцинация, тамақтандыру, стерилизациялау, оқыту және тағы да басқалар кіруі мүмкін. Құтқару топтарының қамқорлығындағы жануарлардың көпшілігі лайықты асырап алушы табылғанға дейін ерікті асыраушылардың үйінде отбасы мүшесі ретінде өмір сүреді. Жануардың асырау үйінен жаңа үйге көшуін жеңілдету үшін түрлі әдістерді қолдануға болады. Әдетте, құтқару топтары асырап алушыларға сәтті көшуге көмектесетін негізгі ақпаратты ұсынады. Көбінесе, асырап алу кеңесшілері процеске қатысып, жануардың лайықты және жақсы үйге жіберілуін қамтамасыз етеді. Асырап алуға қатысты сауалнамалар ұйымдар арасында әртүрлі болуы мүмкін, бірақ олардың мақсаты асыралып алынатын жануардың болашақ иесінің өмір салтына сәйкес келетініне және оның барлық қажеттіліктері орындалатынына көз жеткізу болып табылады. Канадалық Гуманистік Қоғамдар Федерациясы Канададағы иттік және мысықтық баспаналардың ең ірі санына ие. 2013 жылы ел бойынша 172 баспанада 103 000 мысық және 46 000 ит қабылданды. Олардың 60% үйсіз, 49% иесінен бас тартылған, 2% қатыгездікке ұшыраған, ал қалғаны көршілес мекемелерден әкелінген немесе баспаналарда туылған. 2013 жылы Канададағы баспаналардағы мыңдаған жануардың тек 47% иті және 45% мысығы асырап алынды. Қалған көпшілігі эвтаназияланды, бұрынғы иелеріне қайтарылды немесе баспаналарда қалды, мүмкін жақсы нәтижелерді күтіп, бірінен екіншісіне ауыстырылды. Әлеуметтік желілердің дамуы жануарларды асырап алуға көмектесті, себебі баспаналар мен құтқару топтары енді жануарлардың суреттерін және өмірбаяндарын Facebook, Instagram және Twitter парақшаларында жариялай алады. Бұл адамдарға үйі жоқ жануарларды табуға мүмкіндік береді. Онлайн сұхбаттар және көптеген ұйымдар арқылы халықаралық асырап алу да мүмкін. Әлеуметтік желілер сияқты жаңалықтар баспаналарға жақын маңдағы адамдардан тыс жерлерде және онлайн желілер арқылы жануарларды асырап алу мүмкіндігімен танысуға мүмкіндік беретін қолайлы асырап алушыларды табуға көмектеседі. Мысалы, Доминикан Республикасының иті мен мысықтары Доминикан Республикасындағы үйсіз жануарлардың профильдерін құратын және оларды жаңа иелері қабылдауға ұшақпен жіберуден бұрын, әдетте шетелде, үй табу үшін онлайн платформаны пайдаланатын ұйым.

Жабайы табиғатты құтқару топтары

Жабайы табиғатты құтқару топтары, көптеген басқа жануарларды құтқару ұйымдарынан өзгеше, ауру, жарақаттанған және анасынан айырылған жабайы жануарларды емдеуге және қайта оңалтуға баса назар береді. Заңсыз көбейтушілерден, көшпелі цирктерден және басқа да зорлық-зомбылыққа ұшыраған жағдайлардан жануарларды құтқаратын ұйымдар да бар. Олар жануарларға үй берушілерді іздемейді, егер олардың қажеттіліктеріне сай және еркін өмір сүре алатын жағдай жасауға, кейде тіпті жабайы табиғатқа босатуға тырысады.