Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштері ағаштан жасалған қар бригі

Суға батқан: 1820 жыл Көтерілген: 6 наурыз 1913 жыл Қайта қалпына келтірілген: 1913, 1931–1943, 1963, 1988 жылдар 1813: 1998:

USS Ниагара, көбінесе Бриг Ниагара немесе Флагман Ниагара деп аталады, 1812 жылғы соғыс кезінде Эри көлі шайқасында Оливер Хазард Перридің штаб-кемесі ретінде қызмет еткен ағаштан жасалған қар бригі. Кеме АҚШ Жағалау күзетінің теңіздік оқу сертификатына ие болғандықтан, ол сонымен қатар SSV Ниагара деп те аталады. Ниагара әдетте АҚШ-тың Пенсильвания штатының Эри қаласының орталығындағы Эри теңіз мұражайының ауласында мұражай экспонаты ретінде орналасқан. Ол сондай-ақ жазда Ұлы көлдерде саяхаттап, кеме тоқтаған кезде Пенсильванияның елшісі қызметін атқарады. 1973 жылы ол Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді және 1988 жылы Пенсильвания Бас Ассамблеясы оны Пенсильвания штатының ресми кемесі деп жариялады. Ниагара 1812-1813 жылдары Эри көліндегі Америка жағалауын британдықтардан қорғау үшін салынды және көл үшін болған шайқаста маңызды рөл атқарды. Соғыста қызмет еткен көптеген соғыс кемелері сияқты, Ниагара да 1820 жылы Преск аралында сақтау үшін суға батырылды. 1913 жылы ол Эри көлі шайқасының 100 жылдығына орай қайта құрастырылды. Ниагараны қайта жаңарту жұмыстары 1930 жылдары қайта басталды, бірақ Ұлы депрессия кезіндегі қаржы тапшылығына байланысты 1963 жылға дейін аяқталмады. 1988 жылы одан да кең ауқымды қайта жаңарту жүргізілді, оның барысында кеменің көп бөлігі бұрынғы қалпынан алынып тасталды. Жаңа материалдар мен заманауи жабдықтардың енгізілуі оның түпнұсқа кеме ме, әлде көшірмесі ме деген мәселені анықтауды қиындатады.

Атау беру

1907 жылы президент Теодор Рузвельт АҚШ Әскери-теңіз күштерінің барлық кемелері үшін "USS" префиксін стандарттау туралы бұйрық шығарды. Осыған дейін кемелердің префикстері ретсіз қолданылып келген, бірақ кемелердің аттарын көбінесе "АҚШ" деген аббревиатурасы және кеме түрінің атауымен бастаған. Ұлттық мұрағаттар мен құжаттар басқармасында сақталған және сол кезде Әскери-теңіз министрлігіне жіберілген құжаттарды зерттеу кезінде бірқатар қарама-қайшылықтар анықталды. Ниагара туралы 55 хаттың 43,6 пайызында "US Sloop Niagara" термині, 32,7 пайызында "US Brig Niagara" термині, ал 23,6 пайызында "USS Niagara" термині қолданылған. Эри көлі шайқасында Оливер Хазард Перридің туы қолданған кеме болғандықтан, бұл кеме көбінесе "Флагман Ниагара" деп аталады. Ниагара, сонымен қатар, АҚШ Жағалау күзеті тарапынан "SSV Ниагара" деп белгіленгендіктен, "SSV Ниагара" атауын да алып жүреді.

Құрылыс

1812 жылдың қыркүйек айының басында Ұлы көлдердегі саудагер Дэниел Доббинс Вашингтонға келіп, АҚШ үкіметін Эри көлінің жағалауының британдық шабуылға осалдығы туралы ескертті. Доббинс Мичиган штатындағы Форт-Маккинакта болған күтпеген шабуылдан кейін британдықтар тарапынан тұтқынға алынған, бірақ босатылуы үшін келіссөздер жүргізе алды. Қала басып алынғаннан кейін Доббинс Детройтте британдықтармен қысқа мерзімге қамауға алынды. Президент Джеймс Мэдисонмен және Әскери-теңіз министрі Пол Гамильтонмен бірнеше күнге созылған келіссөздерден кейін Доббинс оларды флотты құру үшін ең қауіпсіз орынның Пенсильвания штатының Эри қаласындағы Преск аралымен құрылған қорғалған шығанақ екендігіне көндірді. 15 қыркүйекте Гамильтон Доббинске төрт канонерлік қайық салуға рұқсат берді. Гамильтон сондай-ақ құрылысқа 2000 доллар бөлді және Доббинсті азамат ретінде АҚШ Әскери-теңіз күштеріндегі желкендік шебер шеніне тағайындады. 31 желтоқсанда Онтарио көліндегі теңіз күштерінің қолбасшысы капитан Исаак Чонси Эриге бір күнге келіп, Доббинстің кеме дизайнына өзгерістер енгізді және оған қосымша екі бриг салуға рұқсат берді. Оливер Хазард Перри 1813 жылдың ақпан айында бас теңіз офицері болып тағайындалды және Ньюпорттан, Род-Айлендтен Эриге хабарлауға бұйрық берілді. Перри 26 наурызда Эриге келді, бірақ Чонси оны екі аптаға Нью-Йорктегі Саккетс-Харборда британдықтардың шабуылдауы мүмкін болғандықтан ұстап қалды. Кеме құрылысын негізінен Нью-Йорк қаласынан шақырылған кеме жасаушы Ноа Браун қадағалады. Екі бригтің қаңқасы қара еменнен жасалған бір дана ағаштан құралды. Темірдің жетіспеуіне байланысты кеме корпусын құрайтын бөліктер ағаш штифттермен біріктірілді. Кемелерді тығыздау үшін әдетте қолданылатын ысталған және шайырдың орнына қорғасын пайдаланылды. Бригтерде қолданылған ағаштар әлі де жасыл болды, өйткені құрылысшылардың ағашты дұрыс кептіруге уақыты болмады. Флотты қаруландыру үшін Эриге барлығы 65 зеңбірек жіберілді; Гамильтон Вашингтондағы құю зауытында 37 зеңбірек жасауды мақұлдады, ал қалғандары Саккетс-Харбордан жеткізілді. 1813 жылдың сәуір айында "Тигр" және "Поркупин", мамыр айында "Скорпион", ал 25 маусымда "Лоуренс" бригтері суға түсірілді. "Ниагара" 4 шілдеде "Ариэльмен" бірге суға жіберілді. Эриде флотты құрудың стратегиялық артықшылығы Преск аралымен құрылған шығанақтың Эри көлінен құм бағанасымен бөлінгендігі болды, бұл британдық соғыс кемелерінің шығанаққа кіруіне кедергі келтірді. "Ниагара" және "Лоуренс" бригтерінің суға батып тұратын бөлігі 3 метрге (9 фут) жететін, құм бағанасын кесіп өту үшін тым терең болды. 4 тамызда "Ниагара" зәкірді пайдаланатын "кеджинг" деп аталатын әдіспен құмға тартылды және оның зеңбіректер мен балласты алып тастау арқылы жеңілдетілді. Кеменің екі жағына "түйе" деп аталатын екі баржа орналастырылды. Түйелер батырылып, "Ниагараға" бекітілді. Түйеден су сорылып, кемені көтерді. Келесі күні "Ниагара" құм бағанасынан қауіпсіз өтіп, қайта қаруланды; "Лоуренс" "Ниагарадан" бірнеше күн бұрын құм бағанасынан өтті. Құрылыс кезінде бұл аймақ әдетте британдықтардың күнделікті бақылауында болды. "Лоуренс" құм бағанасын кесіп өткен күні британдық екі соғыс кемесі – "Королева Шарлотта" және "Леди Превост" бір сағат бойы бақылап тұрды, бірақ Перридің әрекеттерін байқамады.

1812 жылғы соғыс

6 тамызда Перри флотты сынақ сапарына шығаруға бұйрық берді, енді үш сауда кемесі – Сомерс, Трипп және Огайо – әскери кемелерге айналдырылып, британдықтардан алынған Каледония қосылғаннан кейін саны онға жетті. Флот әлі де жеткіліксіз адаммен жабдықталғандықтан, лейтенант Дэниел Тернер Ниагараға командирлік тағайындалды; Доббинс тіпті 1812 жылдың желтоқсанында үмітсіздіктен хатшы Гамильтонға хат жазған еді. 8 тамызда Джесси Эллиотт 89 адаммен Нью-Йорктегі Блэк-Роктан Эриге келе жатқаны туралы хабар келді. Эллиотт шілдеде мастер-командир дәрежесіне көтеріліп, 10 тамызда Эриге келгеннен кейін Ниагараға командирлік етті. 17 тамызда Перридің флоты Огайо штатының Сандуски қаласының жанында тоқтады және генерал Уильям Генри Харрисонға олардың келгенін хабарлау үшін қайық жіберді. Харрисон мен оның штабы келесі күні кемелерде Перримен кездесіп, Пут-ин-Бэйде кездесуге келісті. Пут-ин-Бэйде Харрисон кемелердегі мортырлық қызметке 100 "Кентукки және шекаралық мергенші" жіберді. Британдық флот, коммодор Роберт Хериот Барклейдің басқаруымен, Канададағы Амхерстбург бекінісінде орналасқан. Перридің флоты салынып жатқанда Барклей Ниагара мен Лоуренс кемелеріне тең келетін кеме құрылысын тапсырды. Перри білмейтін, Амхерстбург бекінісіндегі азық-түлік қоры таусылып бара жатқан, өйткені оның флоты Лонг-Пойнттан тасымалдауды тоқтатқан еді. Азық-түлік жетіспеушілігінен туындаған көтерілістен қорқып, Барклей мен оның флоты Детройт аяқталғаннан кейін теңізге шықты.

Эри көлінің шайқасы

10 қыркүйекте екі флот та жолға шықты. Детройт түскі уақытта, әлі де қашықтықта тұрып, бірінші оқ атты. Перри флотты бір қатарға құрды, үлкен кемелердің әрқайсысына мақсат белгіленді: Лоуренс – Детройтке, Ниагара – Королева Шарлоттаға және Каледония – Каледонияға. Ниагараның формацияны сақтап тұра алмауының себебі белгісіз – бұл Елиоттың қасақана жасағандығы болуы мүмкін, немесе кеме тыныш суға түскендіктен. Бірнеше сағаттан кейін Лоуренс кемесінің британдықтарға қаратылған барлық зеңбіректер істен шықты және бригті маневрлеу мүмкін болмады. Перри капитан Джеймс Лоуренстің «Кемені тастама» деген соңғы сөздері жазылған жауынгерлік туын түсіріп, шағын қайықпен Ниагараға көшті. Перри Ниагараның басқаруын қабылдап, «Т» арқылы өту тактикасымен британдық қатарды тік қиып өтті. Королева Шарлотта Ниагараның қатардан өтуіне кедері келтіруге тырысқанда Детройтпен соқтығысып, бірігіп қалды. Ниагара екі жағынан да атып, Королева Шарлотта мен Детройтке оң жақтан, ал Леди Превостқа сол жақтан шабуыл жасады. Бірнеше рет атыстан кейін Королева Шарлотта, содан кейін Детройт және британдық флоттың қалған бөлігі капитуляциялады. Шабуылдан кейін Ниагара Харрисон армиясын оңтүстік-батыс Онтариоға шабуылға дайындалу үшін Детройт өзенінің сағасына жеткізуге көмектесті. 1814 жылдың 25 сәуірінде Ниагара басқаруы Артур Синклерге берілді. Жөндеу жұмыстарынан кейін Ниагара, Лоуренс, Каледония, Скорпион және Тигрис кемелері Эриден Детройтке бағыт алды. Детройтте полковник Джордж Кроганның басшылығындағы сарбаздар Маккинак аралына баратын флотқа мінді. Флот 26 шілдеде келді және 4 тамызда жағаға қонды. Шабуылдың нәтижесінде жеңіліс болды, Кроган қайықтарына қайта шегінуге мәжбүр болды. 13 тамызда флот Ноттавасага өзенінің сағасына жетіп, Солтүстік-Батыс компаниясына тиесілі блокхаусқа шабуыл жасады. Британдықтар бұл блокхаусты, сондай-ақ HMS Nancy шхунасын, олардың жабдықтарын қолға түсірмеу үшін жойды. Гент шарты соғысты аяқтағаннан кейін, 1815 жылы Эри көлі шайқасына қатысқан көптеген кемелер жойылды. Queen Charlotte, Detroit және Lawrence кемелері Мисери-Бейде (Presque Isle) сақтау үшін батырылды, ал Niagara су бетінде қалды және қабылдау кемесі ретінде пайдаланылды. Presque Isle әскери-теңіз станциясы жабылғанда 1820 жылы ол батырылды. Нью-Йорк штатының Рочестер қаласының тұрғыны Бенджамин Х. Браун 1825 жылы төрт кемені сатып алды, бірақ 1836 жылы оларды Эридің Джордж Майлзге сатты. Майлз кемелерді сауда кемелері ретінде пайдалануды жоспарлады. Лоуренс және Ниагара жеткілікті жүк көлеміне ие болмағандықтан және жағдайы нашар болғандықтан, қайтадан батуға рұқсат берілді.

Жүз жылдық

Эри көлінің шайқасының жүз жылдығын тойлау аясында Ниагара 1913 жылғы сәуір айында Мизери шығанағынан көтерілді. Оның келі қайта құру үшін жеткілікті жақсы күйде екені анықталды. Ниагараны қайта құруға түсінікті жоспарлардың болмауы кедергі келтірді. Жаңадан қалпына келтірілген Ниагара 7 маусымда Бостондық теңіз кемежайымен ұсынылған жаңа басти, такелаж және көшірме оқтармен бірге суға түсірілді. Шілде айының ортасынан қыркүйек айының ортасына дейін Ниагара, темір корпусты алғашқы әскери кеме USS Wolverine арқылы Ұлы көлдердегі әртүрлі порттарға – Милуоки, Чикаго, Детройт, Буффало және Кливлендке – сүйретілді. 1917 жылы Ниагараның меншігі Эри қаласына берілді, онда ол тоқтатылып, уақыт өте келе тозығы жетті. 1929 жылы Эри қаласы Ниагараның меншігін жаңадан құрылған "USS Niagara Foundation" қорына берді, оған кемені сатып алу және қалпына келтіріп, мұражайдың орталық экспонатына айналдыру міндеті жүктелді. Ұлы депрессияның басталуы салдарынан екі жылдан кейін Пенсильвания штаты "Flagship Niagara Commission" арқылы меншікті өз қолына алды. 1931 жылы тағы бір қайта құруға 50 000 доллар қаражат бөлінді, бірақ 1938 жылы штат қаржыландыруды тоқтатты, нәтижесінде қайта құру аяқталмады. Ниагара Пенсильвания тарихи комиссиясына, Пенсильвания тарихи және мұражай комиссиясының алдағысы, берілді және ол Жұмыс прогресі әкімшілігінің жобасы болды. Тарихи комиссия Ховард И. Чапельмен келісім шарт жасады, ол Ниагараның тағы бір қайта құру жоспарын жасады, бұл жоспар Ной Браун салған, осы кезеңдегі басқа кемелерге негізделген. Чапельдің сөзіне сүйенсек, бастапқы Ниагарадан өте аз бөлік қалған, өйткені оның бөліктері сувенир ретінде сатылған, ал 1913 жылғы қайта құру дәуірге сәйкес келмеген. Ниагараның корпусы 1943 жылғы қазан айында мачталарсыз, бастилерсіз және такелажсыз суға түсірілді. 1951 жылы ол бетонды тіреуге орналастырылды. Ниагараның барлық бөліктерінде құрғақ шірудің анықталуы толық қайта құрудың қажеттігін көрсетті. 1963 жылы Эри көлінің шайқасының 150 жылдығына Ниагараны "көрнекі" ету үшін Пенсильвания тарихи және мұражай комиссиясы қаражат бөлді, оған такелаж және оқтар қосылды. Ниагара 1973 жылғы 11 сәуірде Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді.

Мұражай кемесі

1981 жылы «Ньягара» кемесін жұмыс істейтін кеме ретінде қайта құру мақсатымен «Флагман Ниагара лигасы» құрылды, оның мақсаты – оны «ашық мұражай экспонаты» емес, пайдалануға болатын кеме ету еді. Лига ақырында Пенсильвания тарихи және мұражай комиссиясымен байланысты коммерциялық емес ұйым ретінде тіркелді. 1986 жылы Пенсильвания тарихи және мұражай комиссиясы «Балтимор мақтанышы» шхунасын салған Мелбурн Смитти қайта құруға жетекшілік етуге шақырды. «Ньягараның» тозуы соншалықты күшті болды, ол бөлшектелді және ақырында жойылды, кеменің құрылымдық емес бөліктерінде пайдаланылған әртүрлі ағаштар сақталды. Ескі кеменің жойылғандығы және жаңа ағаштардың қолданылуы «Ньягараны» көбінесе көшірме деп санауға себеп болды. Алғашқы «Ньягара» асығыс түрде салынған болса, жаңа «Ньягара» дұрыс кептірілген және сақталған сары қарағай мен Дуглас шыршасынан жасалды. Жаңа «Ньягара» 1988 жылдың 10 қыркүйегінде суға түсірілді, бірақ 1990 жылдың 18 шілдесінде теңізде сынақ жүргізілгенге дейін толыққанды аяқталған жоқ. Пенсильвания Бас Ассамблеясы 1988 жылдың 29 сәуірінде «Ньягараны» Пенсильванияның ресми флагманы деп жариялады және оның мақсатын «Пенсильванияның теңіз елшісі» деп сипаттады. 2008 жылдың наурыз айында сары қарағайдан жасалған бастиманың орнына Дуглас шыршасынан жасалған бастима қойылды. 2005 жылдың тамыз айында АҚШ Жағалау күзеті «Ньягараны» теңіз мектебі кемесі ретінде сертификаттады. Қауіпсіздік үшін «Ньягара» қосымша дизельдік қозғалтқыштар, қауіпсіз кемелер, радар, LORAN және радио сияқты заманауи жабдықтармен жабдықталды. 2009 жылы «Флагман Ниагара лигасы» Пенсильвания тарихи және мұражай комиссиясының бюджет тапшылығын жою үшін 250 000 доллар кесіп тастау туралы шешімінен кейін «Ньягараның» күнделікті басқаруын өз мойнына алды. Эри көлі шайқасының екі жүз жылдығына орай, «Ньягара» 2013 жылдың 2 қыркүйегінде Put-In-Bay-де 16 басқа ұзын кемелермен бірге шайқастың қайта жаңғыруына қатысты. 2024 жылдың қаңтарынан бастап «Ньягараның» күнделікті басқаруы Пенсильвания тарихи және мұражай комиссиясының бақылауына қайтадан алынды. Қазіргі уақытта кеме құрылысы жұмыстарына және Бригті Пенсильвания штатының азаматтары үшін, сондай-ақ кемені көруге әлемнің түкпір-түкпірінен келетін туристер үшін Эриге жақын ұстайтын жаңа миссияға бағытталған жоспарлар жасалып жатыр.

Танымал мәдениетте

1996 жылы Эри көлінің шайқасы кезінде Ниагара суреті салынған Пенсильвания штатының ескерткіш номерлік тақтасы пайда болды. Бірақ, құқық қорғау органдарының тақталарды оқу қиындығына байланысты алаңдаушылығы себепті, олардың шығарылуы тоқтатылды. 2010 жылы Ниагара "American Experience" телеарнасының деректік фильмінің бір бөлімінде "Essex" кит аңшы кемесін көрсету үшін қолданылды.